Нима учун янги туғилган чақалоқлар сарғаяди?
Ҳомила туғилгандан кейин керак бўлгандан кўра кўпроқ қизил қон ҳужайраларига эга ва улар махсус хомилалик гемоглобинни ўз ичига олади. Туғилгандан кейин ортиқча ҳужайралар парчалана бошлайди ва кўп миқдорда билирубин ҳосил бўлади. Шу билан бирга, янги туғилган чақалоқнинг жигари ҳали тўлиқ қувват билан ишламаяпти ва билирубиннинг бир қисми ичакдан сўрилади. Натижада, у вақтинча қонда тўпланиб, терини бўяб қўяди.
- Ҳаётнинг биринчи кунларида қизил қон ҳужайраларининг парчаланиши кучайган
- Билирубинни қайта ишлайдиган жигар ферменти тизимларининг имматурияси
- Билирубиннинг ичакдан реабсорбциясининг кучайиши, айниқса тез-тез бўлмаган ахлат билан
- Эрта туғилган чақалоқларда бу механизмларнинг барчаси аниқроқ бўлади, шунинг учун уларнинг сариқлиги ёрқинроқ ва узоқ давом этади.
Физиологик сариқлик: норма нимага ўхшайди?
- Ҳаётнинг 24-36 соатидан олдин, одатда 2-3 кунларда пайдо бўлади
- Тахминан 3-5 кун ичида максимал даражага этади
- Тўлиқ туғилган чақалоқларда 2 ҳафтага ва эрта туғилган чақалоқларда 3 ҳафтага қадар аста-секин сўнади ва бутунлай йўқолади.
- Бола фаол, яхши сўради ва овқатланиш вақтида уйғонади.
- Оғирликнинг ортиши нормал, сийиш этарли, ахлат нормал сариқ-хантал рангга эга
- Ранг палма ва оёқларга этиб бормайди
- Қорин юмшоқ, жигар ва талоқ катталашмаган
Сариқлик қачон хавфли?
Патологик сариқлик физиологик сариқликдан пайдо бўлиш вақти, ўсиш тезлиги, давомийлиги ва унга ҳамроҳ бўлган аломатлар билан фарқ қилади. Бунинг сабаблари кўп ва уларнинг ҳар бири ўз эчимини талаб қилади.
- Янги туғилган чақалоқнинг гемолитик касаллиги Рҳ омили ёки қон гуруҳига мос келмаслиги - сариқлик биринчи кунида пайдо бўлади ва тез кучаяди.
- Қизил қон ҳужайралари ва ферментларнинг ирсий хусусиятлари
- Цефалоҳематома ва кенг қон кетишлар - сўрилиши мумкин қон қўшимча билирубин беради
- Инфекциялар, шу жумладан интраутерин ва сепсис
- Конженитал ҳипотироидизм
- Сафро йўлларининг атрезияси ва бошқа сафро чиқиши бузилиши - бу эрда тўғридан-тўғри билирубин кўпаяди, ахлат ранги ўзгаради ва сийдик қораяди.
- Ирсий метаболик касалликлар
Сариқлик ва эмизиш
Бу эрда икки хил ҳолат чалкашиб кетади ва чалкашлик кераксиз эмизишга олиб келади.
- Озиқлантиришнинг биринчи ҳафтасида сариқлик пайдо бўлади: чақалоқ озгина сут олади, ичак ҳаракати камроқ бўлади ва билирубин қайта сўрилади ва тўпланади. Ечим овқатланишни тўхтатиш эмас, балки уни ўрнатишдир: тез-тез эмизиш, кўкрак қафаси ва вазн ортишини баҳоланг.
- Кўкрак сути сариқлиги кейинроқ, одатда 2-3 ҳафтада пайдо бўлади, лекин 8-12 ҳафтагача давом этиши мумкин. Бола фаол, вазни яхши ўсади ва нормал рангли ахлатга эга.
- Озиқлантиришнинг этарлилиги объэктив белгилар билан баҳоланади: сийиш сони, ахлатнинг табиати, вазн динамикаси.
Кўпгина ҳолларда, сариқлик туфайли эмизишни тўхтатиш керак эмас. Аксинча, тез-тез овқатланиш - кунига 8-12 марта - билирубиннинг чиқарилишини тезлаштиради, чунки улар ахлатни рағбатлантиради. Вақтинчалик тўхтатиб туриш тўғрисида қарор шифокор томонидан камдан-кам ҳолларда ва ҳар доим лактация даврида қабул қилинади.
Сўров
- Чрескожная билирубинометрия — быстрое измерение прибором на коже, без укола; используется для скрининга.
- Биохимический анализ крови: общий билирубин и обязательно его фракции — прямой и непрямой. Именно повышение прямого билирубина указывает на проблемы с оттоком желчи.
- Группа крови и резус-фактор матери и ребёнка, проба Кумбса при подозрении на гемолитическую болезнь.
- Общий анализ крови с ретикулоцитами — оценка распада эритроцитов и анемии.
- УЗИ органов брюшной полости при затяжной желтухе и повышении прямого билирубина.
- Гормоны щитовидной железы, обследование на инфекции и другие анализы — по показаниям.
Даволаш: нима ишлайди ва нима йўқ
Асосий ва энг самарали усул - фототерапия. Маълум бир тўлқин узунлигидаги ёруғлик таъсирида теридаги билирубин жигарда қайта ишлашни четлаб ўтиб, сийдик ва сафро билан чиқариладиган шаклга айланади.
- Фототерапия махсус ўрнатишда амалга оширилади; чақалоқ кўзни ҳимоя қиладиган чироқ остида, озиқлантириш давом этмоқда
- Тез-тез овқатланиш даволашнинг энг муҳим қисмидир: улар билирубинни олиб ташлайдиган мунтазам ахлатни таъминлайди
- Патологик сариқликнинг асосий сабабини даволаш: инфекция, ҳипотироидизм, гемолитик касаллик
- Билирубиннинг кескин юқорилиги ва мия шикастланиши хавфи бўлган тақдирда, қон алмашинуви камдан-кам учрайдиган чора ҳисобланади
- Сафро йўлларининг атрезиясини жарроҳлик даволаш - имкон қадар эрта
Нима қилиш керак эмас: болага қўшимча сув ёки глюкоза эритмасини беринг - билирубин сувда эримайди ва у билан бирга чиқарилмайди, сув эса сутни сиқиб чиқаради ва сариқликни оширади; болани тўғридан-тўғри қуёш нурига қўйиш ёки уни дераза ёнида сақлаш, агар билирубин даражаси юқори бўлса ва куйиш ва ҳипотермия туфайли хавфли бўлса, самарасиз; шифокор рецептисиз ўсимлик қайнатмалари ва ҳар қандай дори-дармонларни беринг. Юқори билирубиннинг хавфи шундаки, у эркин шаклда мияга кириб, унинг тузилмаларига зарар этказади - бу ҳолат билирубинли энсефалопатия деб аталади ва унинг олдини олиш учун фототерапия симптомлар пайдо бўлишини кутмасдан амалга оширилади.
