Касаллик қандай ривожланади?
Кулуçка муддати ўртача икки-уч ҳафта давом этади. Биринчидан, безовталик, бош оғриғи, иштаҳанинг йўқолиши ва иситма пайдо бўлади. Кейин қулоқнинг олдида ва остида оғриқли шиш пайдо бўлади, кўпинча биринчи навбатда бир томондан, иккинчисида эса бир ёки икки кундан кейин. Қулоқ пардаси кўтарилади, пастки жағнинг контурлари текисланади. Чайнаш, ютиш, оғзингизни очиш оғриқли бўлади; Кислотали овқатлар оғриқни кучайтиради, чунки улар тупурикни рағбатлантиради. Шишиш тахминан бир ҳафта давом этади ва аста-секин ўтиб кетади.
- Кулуçка муддати 2-3 ҳафта
- Бошида безовталик ва иситма
- Қулоқ олдида ва остида оғриқли шиш
- 1-2 кундан кейин икки томонлама лезёнлар
- Чайнаш ва ютиш пайтида оғриқ
- Қуруқ оғиз
- Бир ҳафта давомида шишишни босқичма-босқич камайтириш
Мураккабликлар
Вирус нафақат туприк безларини таъсир қилади. Ўсмир ва катта ёшли эркакларда одатда касалликнинг 4-8 кунида оғриқ, шишиш ва иситма билан бирга моякнинг яллиғланиши орхит ривожланади; бу мояк ҳажмининг пасайишига олиб келиши ва камдан-кам ҳолларда туғилишга таъсир қилиши мумкин. Панкреатит қориннинг юқори қисмида оғриқ, кўнгил айниши ва қайт қилиш билан намоён бўлади. Сероз менингит кучли бош оғриғи, қусиш ва бўйин мушакларининг кучланишига олиб келади. Энг нохуш оқибатлардан бири - бу абадий қолиши мумкин бўлган бир томонлама сенсоринöрал эшитиш ҳалокати.
- Ўғил болалар ва эркакларда орхит ва эпидидимит
- Қизлар ва аёллардаги оофорит
- Панкреатит
- Сероз менингит ва менингоенсефалит
- Сенсоринеурал эшитиш ҳалокати
- Миёкардит ва артрит (камдан-кам ҳолларда)
- Катталардаги асоратлар янада оғирроқ
Диагностика
Оддий ҳолатларда ташхис клиник жиҳатдан амалга оширилади: эмланмаган одамда паротид безларининг икки томонлама шишиши жуда характерлидир. Туприк безларининг ултратовуш текшируви паротитни лимфаденит, киста ва туприк тошларидан ажратишга ёрдам беради. Қон амилазасининг ортиши туприк безлари ва ошқозон ости безининг иштирокини тасдиқлайди. Атипик курс бўлса, эпидемиялар пайтида ва ташхисни тасдиқлаш учун серологик тестлар ва ПСР қўлланилади. Ўғил болалар ва эркаклар орхит учун текширувдан ўтишлари керак ва агар улар қусиш билан бош оғриғи бўлса, улар касалхонага ётқизилади.
- Паротид безларини текшириш ва баҳолаш
- Туприк безларининг ултратовуш текшируви
- Умумий қон текшируви
- Қон амилазаси
- Кўрсаткичларга кўра ИгМ ва ИгГ серологияси
- Атипик курс учун ПСР
- Мояк оғриғи учун уролог томонидан текширув
Даволаш ва парвариш
Антивирал даволаш йўқ; терапия қўллаб-қувватланади. Иситма даври учун уй режими, кўп суюқлик, юмшоқ, иссиқ бўлмаган овқат: пюреси, дон, шўрвалар керак. Кислотали овқатлар ва шарбатлар вақтинча чиқариб ташланади. Оғриқ қолдирувчи ва антипиретиклар ёшга қараб танланади. Оғиз бўшлиғини парвариш қилиш иккиламчи туприк безлари инфекциясининг олдини олиш учун муҳимдир. Орхит дам олишни, скротумнинг юқори ҳолатини ва урологнинг кузатувини талаб қилади. Мененжит ва панкреатит учун даволаш шифохонада амалга оширилади.
- Иситма пайтида уй режими
- Кўп суюқлик ва юмшоқ, иссиқ бўлмаган овқатни ичинг
- Кислотали овқатлар ва шарбатлардан сақланинг
- Ёши бўйича оғриқ қолдирувчи ва антипиретиклар
- Оғиз бўшлиғи гигиенаси
- Орхит учун уролог томонидан дам олиш ва кузатиш
- Мененжит ва панкреатит учун касалхонага ётқизиш
Профилактика ва эмлаш
Ҳимоя қилишнинг асосий усули - миллий тақвим бўйича икки дозада қўлланиладиган қизамиқ, қизилча ва паротитга қарши комбинацияланган вакцина билан эмлаш. Эмланган одамлар касал бўлмайдилар ёки инфекцияга осонроқ тоқат қиладилар ва асоратлари камроқ бўлади. Вакцинация қилинмаган ва касал бўлмаган катталар учун эмлаш шифокор билан муҳокама қилиниши мумкин. Касал одам шиш пайдо бўлишидан тахминан тўққиз кун давомида изоляция қилинади; Аниқ вақт шифокор томонидан белгиланади. Хона мунтазам равишда вентиляция қилинади, идиш-товоқ ва сочиқлар ажратилади.
- Икки дозада комбинацияланган вакцина билан эмлаш
- Шифокорнинг қарорига биноан касал бўлмаган ва эмланмаган катталар учун эмлаш
- Беморни тахминан 9 кун давомида изоляция қилиш
- Хонани вентиляция қилиш
- Идишларни ва сочиқларни алоҳида-алоҳида
- Болалар гуруҳидаги алоқаларни кузатиш