Гепатит А қандай юқади?
Вирус танага оғиз орқали киради: ифлосланган сув билан ювилган сув, озиқ-овқат, сабзавотлар ва ўтлар билан, шунингдек ифлос қўллар ва нарсалар орқали. Касал одам сариқлик пайдо бўлишидан олдин, инкубация даврининг охирида ҳам юқумли бўлиб қолади ва шунинг учун инфекция оилаларда, болалар гуруҳларида ва умумий овқатланиш пайтида осон тарқалади. Кулуçка муддати ўртача икки ҳафтадан олти ҳафтагача давом этади. Вирус гигиена қоидаларини бузмасдан қон ва уй тегиниш орқали деярли юқмайди.
- Контаминацияланган ичимлик суви
- Ювилмаган сабзавотлар, мевалар, кўкатлар
- Ифлосланган сувлардан денгиз маҳсулотлари
- Кирли қўллар ва умумий идишлар
- Оила ва болалар жамоасида яқин алоқа
- Юқумлилик сариқлик бошланишидан олдин юқори бўлади
Семптомлар
Касаллик одатда грипп ёки ичак инфекцияси билан осонликча хато қилиш мумкин бўлган ноқулайлик билан бошланади: заифлик, иситма, иштаҳани йўқотиш, кўнгил айниши, ўнг ҳипокондриюмда оғирлик. Бир неча кундан кейин сийдик кучли чой рангига қораяди, нажас очилади, тери ва кўз оқлари сарғиш рангга эга бўлади. Сариқлик пайдо бўлиши билан соғлиқ кўпинча яхшиланади. Мактабгача ёшдаги болаларда касаллик кўпинча сариқликсиз ўтиб кетади ва бола бошқаларга юқумли бўлса ҳам, тан олинмайди.
- Заифлик, чарчоқ, ҳарорат
- Иштаҳанинг йўқолиши, кўнгил айниши, қусиш
- Ўнг ҳипокондриюмда оғирлик ва оғриқ
- Қоронғи сийдик ва энгил ахлат
- Тери ва склеранинг сарғайиши
- Қичишган тери
- Болаларда - кўпинча сариқликсиз
Диагностика
Ташхис гепатит А вирусига қарши ИгМ антикорлари учун қон тести билан тасдиқланади: улар касалликнинг бошида пайдо бўлади ва ўткир инфекцияни кўрсатади. ИгГ антикорлари умр бўйи давом этади ва олдинги касаллик ёки эмлашни кўрсатади. Биокимёвий кўрсаткичлар жигар шикастланишини акс эттиради: АЛТ ва АСТ сезиларли даражада ошади, билирубин ортади. Коагулограмма жиддийликни баҳолашга ёрдам беради, чунки жигар коагуляцион омилларни синтез қилади. Жигарнинг ултратовуш текшируви сариқликнинг бошқа сабабларини, масалан, сафро йўлларида тошларни истисно қилади.
- Анти-ҲАВ ИгМ ўткир инфекциянинг белгисидир
- Анти-ҲАВ ИгГ - олдинги инфекция ёки эмлаш
- АЛТ ва АСТ
- Умумий ва тўғридан-тўғри билирубин
- Коагулограмма
- Умумий қон текшируви
- Жигар ва ўт пуфагининг ултратовуш текшируви
Даволаш
Гепатит А га қарши антивирал препаратлар талаб қилинмайди: тана вируснинг ўзи билан курашади. Даволаш қўллаб-қувватланади - этарли дам олиш, кўп суюқлик, чекланган ёғли ва қизариб пишган овқатлар билан кичик овқатлар. Қаттиқ очлик диеталари кераксиз ва зарарли. Ҳеч бўлмаганда тестлар тўлиқ нормал бўлгунга қадар спиртли ичимликлар қатъиян чиқариб ташланади. Ҳар қандай дори-дармонларни, шу жумладан рецепциз оғриқ қолдирувчи воситаларни ва ўсимлик препаратларини фақат шифокор маслаҳати билан қабул қилинг, чунки жигарда стресс вазиятни ёмонлаштириши мумкин. Жигарни тозалаш деб аталадиган ва хун таквиелери исботланган фойда келтирмайди ва хавфлидир.
- Уйда қолинг ва этарлича дам олинг
- Кўп суюқлик ичинг
- Кичик овқатлар, ёғли ва қизариб пишган овқатларни чеклаш
- Спиртли ичимликлардан бутунлай воз кечиш
- Дори-дармонлар ва ўтлар билан эҳтиёт бўлинг
- Таҳлилларни нормаллашгунга қадар назорат қилиш
- Оғир ҳолатларда ва ҳомиладор аёлларда касалхонага ётқизиш
Профилактика ва эмлаш
Энг ишончли ҳимоя эмлашдир: оралиқда икки доза узоқ муддатли иммунитетни таъминлайди. Айниқса, касалланиш даражаси юқори бўлган ҳудудларга саёҳат қилувчилар, умумий овқатланиш ва болалар боғчаси ходимлари, сурункали жигар касалликлари билан оғриган беморлар учун тавсия этилади. Касаллик ўчоғида алоқада бўлган шахсларга контактдан кейинги биринчи кунларда вакцина ёки иммуноглобулин буюрилади ва қарор шифокор томонидан қабул қилинади. Маиший профилактика оддий ва самарали: қўлингизни ювинг, хавфсиз сув ичинг, сабзавот ва ўтларни эҳтиёткорлик билан ишлатинг.
- Икки дозали эмлаш
- Ноқулай ҳудудларга саёҳат қилишдан олдин эмлаш
- Туалетдан фойдалангандан кейин ва овқатдан олдин қўлларни совун билан ювиш
- Қайнатилган ёки шиша сув
- Сабзавотлар, мевалар ва ўтларни яхшилаб ювиш
- Касал одам учун алоҳида идиш-товоқ ва сочиқ
- Инкубация даврида контактларни кузатиш