Гастроентерология: касалликлар, белгилар ва даволаш

Томоқдаги шиш - бу бегона жисм, босим ёки бўйин оғриғи ҳисси бўлиб, унда озиқ-овқат ва сувни ютиш одатда бузилмайди. Туйғу ҳаяжон билан ва тупурикни ютганда кучайиши мумкин ва аксинча, овқатланиш пайтида йўқолади. Кўпинча бу ўсмалар туфайли эмас, балки бутунлай олиб ташланиши мумкин бўлган сабабларга кўра юзага келади: ошқозон таркибининг қизилўнгачга қайтиши, фаренкснинг сурункали яллиғланиши, бўйин мускулларида кучланишнинг кучайиши, қалқонсимон безнинг кенгайиши ёки ташвиш бузилиши. Бироқ, аломатни эътиборсиз қолдирмаслик керак: агар ютиш қийин бўлса, оғриқ ёки вазн йўқотиш бўлса, аввало текширилиши керак.

Нажасдаги қон ташхис эмас, балки овқат ҳазм қилиш трактининг ҳар қандай қисмидан келиб чиқиши мумкин бўлган белгидир. Қон қанчалик ёрқинроқ бўлса, унинг манбаси шунчалик паст бўлади: ҳожатхона қоғозидаги қизил қон кўпинча геморрой ёки анал ёриқлари, йўғон ичак билан қуюқ аралаш қон ва ошқозон ёки ўн икки бармоқли ичак билан қора, қатронли ахлат билан боғлиқ. Агар одам муаммо геморрой эканлигига амин бўлса ҳам, қонни фақат геморройга боғлаш мумкин эмас: полиплар, яллиғланишли ичак касалликлари ва ўсимта худди шу расм остида яширинган бўлиши мумкин. Шунинг учун нажасдаги қоннинг ҳар қандай эпизоди текширув учун сабабдир.

Жигар танага кирадиган деярли ҳамма нарсани зарарсизлантиради, шунинг учун у биринчи бўлиб дори-дармонлар, ўсимлик препаратлари ва парҳез қўшимчаларидан азият чекади. Зарар олдиндан айтиб бўладиган ва дозага боғлиқ бўлиши мумкин, масалан, парацетамол билан антипиретикларнинг ҳаддан ташқари дозаси ёки индивидуал ва олдиндан айтиб бўлмайдиган, бу ҳолда у нормал дозаларда индивидуал одамларда ривожланади. Кўринишлар хилма-хилдир: тестларда жигар ферментларининг асемптоматик ўсишидан сариқлик, терининг қичиши ва оғир жигар этишмовчилигигача. Даволашда асосий нарса дори билан алоқани ўз вақтида аниқлаш ва шифокор билан маслаҳатлашган ҳолда уни қабул қилишни тўхтатишдир. Аксарият ҳолатлар тўлиқ тикланишга олиб келади.

Метеоризм - бу ичакларда газларнинг ҳаддан ташқари тўпланиши бўлиб, у шиширади, шиширади, шовқин ва газларнинг тез-тез чиқиши билан намоён бўлади. Ҳар бир инсон оз миқдорда газ ҳосил қилади: у ҳавони ютганда ошқозонга киради ва озиқ-овқат ҳазм бўлганда бактериялар томонидан ишлаб чиқарилади. Газ кўп бўлса, ичакларда яхши ҳаракат қилмаса ёки ичаклар кенгайиш учун жуда сезгир бўлса, шиширади. Кўпинча сабаб овқатланиш, одатлар ёки функционал бузилишларда ётади, лекин баъзида шиширади озиқ-овқат интолеранси, ошқозон ости бези, ичак касалликлари ёки ҳатто ўсимтанинг аломати. Шунинг учун доимий метеоризм шифокорнинг эътиборини талаб қилади.

Обструктив сариқлик ўт йўлларининг тиқилиб қолиши туфайли ўт жигардан ичакка ўтолмаса пайдо бўлади. Билирубин қонда тўпланиб, терига ва склерага сариқ ранг беради, сийдик қораяди ва нажас, аксинча, ранги ўзгаради, чунки у ўзининг одатий рангини беради. Кўпинча оғриқли тери қичиши билан бирга келади. Сабаблари яхши хулқли, кўпинча тош ва малигн - ошқозон ости бези ва ўт йўлларининг ўсмалари бўлиши мумкин. Бу ҳар доим шошилинч даволаниш учун сабабдир: сафронинг узоқ вақт турғунлиги жигарга зарар этказади, қон ивишини бузади ва инфекция хавфини оширади.

Тилдаги бляшка - бу тилнинг орқа папиллалари ўртасида десқуамацияланган ҳужайралар, озиқ-овқат қолдиқлари, бактериялар ва уларнинг маҳсулотларининг тўпланиши. Деярли ҳар бир киши, айниқса эрталаб, нозик оқ рангли қопламага эга ва нормал ҳисобланади: ухлаш вақтида тупурик камроқ ажралиб чиқади ва табиий ўз-ўзини тозалаш заифлашади. Бляшка зичроқ бўлганда, тозалашдан кейин йўқолмаса, ранги ўзгарганда ва ёмон нафас, ёниш, оғриқ ёки таъмнинг ўзгариши билан бирга бўлганда эътибор беришингиз керак. Бунинг сабаби кўпинча маҳаллий - этарли гигиена, чекиш, қуруқ оғиз, кандидоз, лекин баъзида қопланган тил ошқозон касалликлари, сувсизланиш ва дори-дармонларни қабул қилиш билан бирга келади.

Лактоза интолеранси - бу ингичка ичакда сут шакарини парчалайдиган лактаза ферменти этишмайдиган ҳолат. Ўзлаштирилмаган лактоза катта ичакка киради, у эрда бактериялар томонидан ферментланади: сувни тортадиган газлар ва моддалар ҳосил бўлади. Шунинг учун сут маҳсулотларидан 30 дақиқа - 2 соат ўтгач, шиширади, ғўнғирлаш, спазмлар ва бўшашган ахлат. Кўпгина катталарда лактаза фаоллиги табиий равишда ёши билан камаяди ва бу касаллик эмас, балки фақат диетани ўзгартиришни талаб қиладиган хусусиятдир. Болалар ва ичак касалликларида лактаза этишмовчилиги иккинчи даражали бўлиб, асосий сабабни даволашдан кейин ўтиб кетади.

Ҳалитоз - бу тишларни чўткалаш ва сақич чайнашдан кейин ўтмайдиган доимий ёмон ҳид. Аксарият ҳолларда манба оғиз бўшлиғининг ўзида жойлашган: бактериялар озиқ-овқат қолдиқлари, десқуамацияланган эпителия ва бляшка оқсилларини парчалайди, учувчи олтингугурт бирикмаларини чиқаради - улар характерли ҳидни беради. Ушбу бактерияларнинг асосий резервуарлари тилнинг орқа қисми, тиш гўшти чўнтаклари ва кариоз бўшлиқлардир. Камроқ сабаб оғиздан ташқарида бўлади: сурункали тонзиллит, синусит, ошқозон, ўпка, буйрак ва жигар касалликлари. Алоҳида ҳолат - эрталабки ҳид ва пиёз ёки саримсоқдан кейин ҳид: бу касаллик эмас, балки норма.

Панкреатит - ошқозон ости безининг яллиғланиши. Ушбу органнинг ўзига хос хусусияти шундаки, у кучли овқат ҳазм қилиш ферментларини ишлаб чиқаради ва яллиғланиш пайтида улар безнинг ўзида фаоллашади ва уни ҳазм қилишни бошлайди. Демак, ўткир панкреатитда оғриқнинг ҳаддан ташқари интенсивлиги ва вазиятнинг оғирлиги. Катталардаги иккита асосий сабаб маълум ва барча ҳолатларнинг тахминан 80% ни ташкил қилади: ўт пуфаги ва спиртли ичимликлар. Сурункали панкреатит йиллар давомида ривожланади ва оғриқ билан эмас, балки ҳазмсизлик ва вазн йўқотиш билан намоён бўлади.

Ўт пуфагининг эгилиши ёки деформацияси унинг шаклидаги ўзгариш бўлиб, ултратовуш ёрдамида аниқланади: сийдик пуфаги бўйин ёки танада кависли, сиқилиш ёки С шаклига эга. Бу хулоса кўплаб ота-оналар ва катталарни қўрқитади, лекин кўп ҳолларда эгилиш туғма анатомик хусусият ёки сийдик пуфаги тўлиб-тошганида вақтинчалик шакли ўзгариши ва тана ҳолатининг ўзгариши ҳисобланади. Бу ўз-ўзидан касаллик эмас, даволанишни талаб қилмайди ва сафро оқимига аралашмайди. Фақатгина одатий шикоятлар ёки деформация тошлар, яллиғланиш ёки контрактил функцияларнинг бузилиши билан бирлаштирилган ҳолатларга эътибор қаратиш лозим.