Танада нима содир бўлади
Çöляк касаллигида организм клейковинани қайта ишлашда иштирок этадиган трансглутаминаза ферменти тўқималарига антикорларни ишлаб чиқаради. Тегишли фермент терида ҳам мавжуд, шунинг учун антикорлар дермал папилланинг юқори қисмида тўпланади, у эрда нейтрофилларни ўзига тортади ва яллиғланишни қўзғатади. Озиқ-овқат билан тўғридан-тўғри терига алоқаси бўлмаган тошма шундай пайдо бўлади. Шу билан бирга, ингичка ичакдаги вилли текисланади, бу темир, фолий кислотаси ва бошқа моддаларни камроқ сўрилади. Бундай ҳолда, ичак шикоятлари бутунлай йўқ бўлиши мумкин ва тери касалликнинг ягона сезиларли намоёнидир.
- Антикорлар тери папиллаларида тўпланади
- Яллиғланиш терининг озиқ-овқат билан алоқа қилишидан қатъий назар содир бўлади
- Ингичка ичакда вилли текисланади
- Ичакдаги шикоятлар кўпинча йўқ
- Кўпинча анемия ва нуқсонлар билан бирлаштирилади
- Бошқа отоиммüн касалликлар билан боғлиқ
Семптомлар
Асосий шикоят қичишиш ва ёнишдир, бу кўпинча тошмалардан бир неча соат олдин содир бўлади. Дöкüнтüлер қизил, шишган доғлар устида кичик зич пуфакчалар ва тугунлар бўлиб, гуруҳланган, шунинг учун касаллик ҳерпес билан ҳеч қандай алоқаси бўлмаса-да, ҳерпетиформис деб аталади. Чизиқлар туфайли пуфакчалар камдан-кам ҳолларда бутунлай кўринади: қобиқлар, қобиқлар ва эски тошмаларнинг излари кўпроқ кўринади. Жойлашув қатъий носимметрикдир: тирсаклар ва тиззаларнинг экстансор сиртлари, думба, элкалар, пастки орқа, бош териси. Оқим йиллар давомида тўлқинли.
- Тошма пайдо бўлгунча кучли қичишиш ва ёниш
- Гуруҳланган кичик пуфакчалар ва тугунлар
- Тирсаклар, тиззалар, думбаларда носимметрик жойлаштириш
- Дöкüнтüлер жойида чизиш, қорақўтир, қора доғлар
- Тўлқинсимон оқим
- Ичаклардаги шикоятлар кўпинча йўқ
Диагностика
Тери биопсияси ҳал қилувчи аҳамиятга эга ва материал пуфакчанинг ўзидан эмас, балки тошма ёнидаги соғлом теридан олинади: тўғридан-тўғри иммунофлуоресанс тери папиллаларида иммуноглобулин А нинг характерли конларини аниқлайди. Қонда тўқималар трансглутаминазаси ва эндомизийга қарши антикорлар аниқланади, бу эса çöляк касаллигини тасдиқлайди. Муҳим шарт: ушбу тадқиқотлардан олдин сиз глютенсиз диетага ўта олмайсиз, акс ҳолда натижа нотўғри салбий бўлади. Гастроентеролог ингичка ичакнинг биопсияси билан эндоскопия зарурлигини баҳолайди. Бундан ташқари, темир, витаминлар ва қалқонсимон безнинг ишлаши текширилади.
- Тошма яқинидаги соғлом терининг биопсияси
- ИгА конларини аниқлаш учун тўғридан-тўғри иммунофлуоресанс
- Қондаги тўқима трансглутаминазасига антикорлар
- Гастроентерологнинг қарорига биноан ингичка ичакнинг биопсияси билан эндоскопия
- Глутенсиз диетани бошлашдан олдин скрининг
- Тўлиқ қон рўйхати, темир, витаминлар, қалқонсимон гормонлар
Глутенсиз диет даволашнинг асосидир
Касалликнинг сабабига таъсир қилишнинг ягона йўли клейковинани бутунлай йўқ қилишдир: буғдой, жавдар, арпа ва улардан тайёрланган барча нарсалар. Рацион қатъий ва умрбод бўлиши керак, чунки ҳатто кичик миқдордаги клейковина ҳам яллиғланишни қўллаб-қувватлайди. Терига таъсир дарҳол юзага келмайди: қичишиш ва тошмалар ойлар давомида камаяди ва тўлиқ тозалаш бир йил ёки ундан кўпроқ вақт талаб қилиши мумкин. Аммо парҳез ичакларни даволайди, камчиликларни бартараф қилади ва узоқ муддатли хавфларни камайтиради. Сиз доимо маҳсулотларнинг таркибий қисмларини диққат билан ўқиб чиқишингиз керак: клейковина сослар, колбасалар, ярим тайёр маҳсулотлар ва баъзи дориларда мавжуд.
- Буғдой, жавдар ва арпадан бутунлай чиқариб ташлаш
- Рационга қатъий ва умрбод риоя қилиш
- Тайёр маҳсулотлар ва сослар таркибини диққат билан ўқинг
- Чиқиб кетишдан қочиш учун идиш-товоқ ва тахталарни ажратинг
- Гуруч, гречка, маккажўхори, гўшт, балиқ, сабзавот ва меваларга рухсат берилади
- Юлафни шифокор билан муҳокама қилиш - улар ҳамма учун эмас
Дори-дармонларни даволаш ва кузатиш
Рацион аста-секин ҳаракат қилганлиги сабабли, биринчи ойларда шифокор қичишиш ва тошмаларни тезда бостирадиган дори-дармонларни буюриши мумкин. У диетани алмаштирмайди ва юзага келиши мумкин бўлган ён таъсирлар туфайли қон тестларини кузатишни талаб қилади, шунинг учун уни фақат назорат остида олиш керак. Рацион кучга киргач, дозаси камаяди ва кейин препарат тўхтатилади. Ташқи воситалар ва антигистаминлар бу тошма билан озгина ёрдам беради. Келажакда гастроентерологга вақти-вақти билан ташриф буюриш, антикорлар, темир ва витамин даражасини кузатиш, шунингдек қалқонсимон безни текшириш керак, чунки бирга келадиган отоиммüн касалликлар кенг тарқалган.
- Шифокор томонидан тайинланган қичишишни тезда назорат қилиш учун дори
- Даволаш пайтида қон тестларини мажбурий назорат қилиш
- Рацион кучга киргач, препаратни аста-секин олиб ташлаш
- Гастроентеролог томонидан антикорлар ва ичак ҳолатини кузатиш
- Темир, фолий кислотаси, витаминлар этишмаслигини тузатиш
- Қалқонсимон без ва шакар даражасини текшириш