Ўт пуфаги қандай ишлайди?
Сафро доимо жигар томонидан ишлаб чиқарилади ва ўт пуфагида сақланади. Овқатланаётганда, айниқса ёғли овқатлар, сийдик пуфаги қисқаради, Одди сфинктери бўшашади ва ўт ичакларга кириб, ёғларни ҳазм қилишга ёрдам беради. Дискинезия билан бу мустаҳкамлик бузилади: сийдик пуфаги заиф ёки жуда кучли қисқаради ва сфинктер ўз вақтида очилади. Сафро йўлларида босим кучаяди, бу эса оғриқни келтириб чиқаради.
- Ўт пуфагининг функционал бузилиши
- Одди билиар сфинктерининг функционал бузилиши
- Одди ошқозон ости бези сфинктерининг функционал бузилиши
- Маҳаллий амалиётда - гипомотор ва гипермотор турлари
Сабаблари ва хавф омиллари
Функционал бузилишларнинг аниқ сабаблари тўлиқ тушунилмаган. Ўт йўлларининг ҳаракатчанлиги асаб тизими ва озиқ-овқат ичакка кирганида чиқариладиган гормонлар томонидан тартибга солинади, шунинг учун унга овқатланиш, стресс ва бирга келадиган касалликлар таъсир қилади. Болаларда дискинезия кўпинча бошқа функционал овқат ҳазм қилиш касалликлари билан бирлаштирилади.
- Нотўғри овқатланиш ва овқатланиш оралиғида узоқ танаффуслар
- Ёғли овқатларни ортиқча истеъмол қилиш
- Стресс, анксиете бузилиши
- Седентарй турмуш тарзи
- Тез вазн йўқотиш, семириш
- Гормонал ўзгаришлар, ҳомиладорлик
Семптомлар
Одатий симптом - ярим соатдан бир неча соатгача давом этадиган ўнг ҳипокондриюмда ёки ошқозон чуқурида оғриқ эпизодлари, ҳар куни содир бўлмайди ва ўнг элка пичоғига нурланиши мумкин. Доимий оғриқли оғирлик, оғизда аччиқлик ва оғриқ хуружларисиз қичишиш кўпинча бошқа ҳолатлар - функционал диспепсия ёки рефлюкс билан боғлиқ.
- Ўнг ҳипокондриюмда зерикарли ёки камон оғриғининг ҳужумлари
- Ёғли, қизариб пишган овқатлардан кейин оғриқ
- Ҳужум пайтида кўнгил айниши, баъзида қусиш
- Оғизда аччиқлик
- Шишиш ва бўшашган ахлат
Диагностика
Асосий вазифа оғриқнинг органик сабабларини истисно қилишдир. Қорин бўшлиғи органларининг ултратовуш текшируви, жигар тестлари ва ошқозон ости бези ферментлари учун қон тестлари ва гастроскопия ўтказилади. Қувиқнинг контрактил функциясини баҳолаш учун тестли нонушта билан ултратовуш текшируви ўтказилади ва чет элда гепатобилиар синтиграфия ўтказилади. Ултратовуш текширувида ўт пуфагининг эгилиши ёки эгилиши ўз-ўзидан дискинезия эмаслигини ва шикоятлар бўлмаганда даволанишни талаб қилмаслигини тушуниш муҳимдир.
- Жигар ва ўт пуфагининг ултратовуш текшируви
- Ўт пуфагининг контрактил функциясини аниқлаш учун ултратовуш
- Билирубин, АЛТ, АСТ, ГГТ, ишқорий фосфатаза, амилаза, липаз
- Гастроскопия
- Кўрсаткичларга кўра - МР холангиография
Даволаш ва олдини олиш
Даволаш диетани нормаллаштириш билан бошланади: кичик қисмларда мунтазам овқатланиш ўт пуфагини бир текисда бўшатишга ёрдам беради. Ҳужумлар пайтида шифокор антиспазмодикларни буюриши мумкин. Функционал диспепсия ёки ирритабий ичак синдроми билан бирлашганда, бу ҳолатлар ҳам даволанади. Холеретик ўтлар ва дори-дармонларни рецептисиз қабул қилмаслик керак: агар сийдик пуфагида аниқланмаган тошлар бўлса, улар колик ҳужумини қўзғатиши мумкин. Қувиқнинг одатдаги оғриғи билан тасдиқланган жиддий дисфункцияси билан жарроҳ сийдик пуфагини олиб ташлашни тавсия қилиши мумкин, аммо қарор индивидуал равишда қабул қилинади.
- Кунига 4-5 марта овқатланинг, нонуштани ўтказиб юборманг
- Қовурилган, ёғли, дудланган овқатларни чекланг
- Кечаси ортиқча овқатланманг
- Кўпроқ ҳаракатланинг, юринг
- Тўсатдан вазн йўқотмасдан вазнингизни назорат қилинг