Шовқин нима ва у қаердан келиб чиқади?
Одатда, шифокор фонендоскоп орқали иккита оҳангни эшитади - клапанларнинг ёпилиши товушлари. Шовқин - бу қон оқими қатъий ламинар бўлишни тўхтатганда ва айлана бошлаганда пайдо бўладиган оҳанглар орасидаги қўшимча товуш. Айланишнинг иккита сабаби бор: ёки қон йўлида бўлмаслиги керак бўлган тўсиқ ёки тешик бор ёки қон оддий тузилмалар орқали одатдагидан тезроқ оқади.
- Иккинчи вариант - функционал ёки бегуноҳ, шовқин - юрак бутунлай соғлом
- Болаларда кўкрак қафаси ингичка, юрак эса яқин жойлашган, шунинг учун ҳар қандай товушлар катталарникига қараганда аниқроқ эшитилади.
- Болаларда юрак уриш тезлиги юқори, қон оқимининг тезлиги юқори - физиологиянинг ўзи шовқин пайдо бўлишига мойил.
- Патологик шовқин септал нуқсон, клапаннинг торайиши ёки этишмовчилиги, очиқ канал билан боғлиқ.
Нима учун функционал шовқин хавфли эмас
Функционал шовқин юракнинг ишига таъсир қилмайди ва боланинг ўсишига, спорт билан шуғулланишига ва нормал ҳаёт кечиришига тўсқинлик қилмайди. Бу иллатга айланмайди, даволанишни, чекловларни ёки махсус парҳезни талаб қилмайди. Энг машҳур вариант - Стиллъс шовқини, 3-8 ёшли болаларда кўпинча эшитиладиган юмшоқ, мусиқий товуш.
- Мос келмайдиган эшитилди: бугун бор, бир ойда йўқ
- Ҳароратнинг кўтарилиши, югуришдан кейин, ҳаяжон билан кучаяди
- Ётганда баландроқ бўлади, ўтирганда ва тик турганда заифлашади
- Анемия билан намоён бўлади ёки ёмонлашади - қон вискозитесининг пасайиши ва қон оқимининг тезлашиши туфайли
- Кўпинча нозик болаларда ва тез ўсиш даврида эшитилади
- Бола бутунлай соғлом: нормал ривожланади, чарчамайди, кўкармайди ва яхши вазн олади.
Шифокорни нима ташвишлантиради
Тажрибали шифокор нафақат шовқин ҳақиқатига, балки унинг хусусиятларига ва умумий расмга ҳам эътибор беради. Қуйидаги белгилар хавотирли ҳисобланади.
- Шовқин баланд, қўпол, қириб ташлайди, қўл билан кўкрак деворининг қалтираши каби сезилади.
- Шовқин диастолик - яъни юракнинг бўшашиш босқичида эшитилади; бундай шовқин амалда ҳеч қачон ишламайди
- Шовқин бутун систолни эгаллайди ва тана ҳолатидаги ўзгаришлар билан ўзгармайди
- Шовқин аксиллер минтақада, орқада ёки бўйин томирларида амалга оширилади.
- Янги туғилган чақалоқда шовқин биринчи марта эшитилди
- Шовқин нафас қисилиши, сияноз, кам вазн ортиши, ҳушидан кетиш ёки жисмоний машқлар пайтида кўкрак оғриғи билан боғлиқ.
- Оила тарихида туғма юрак нуқсонлари, кардиёмиёпатия ёки ёшлигида тўсатдан юрак ўлими
Махсус ҳолат: янги туғилган чақалоқдаги шовқин
Ҳаётнинг биринчи кунларида юрак интраутерин қон айланишидан нормал ҳолатга қайта қурилади: овал ойна ёпилади, артериоз канали ёпилади ва ўпка томирларида босим пасаяди. Ушбу қайта қуриш туфайли туғруқхонадаги баъзи шовқинлар бир ой ичида қандай бўлишидан бутунлай фарқ қилади ва баъзи нуқсонлар, аксинча, дарҳол пайдо бўлмайди.
- Биринчи кундаги шовқин кўпинча артериоз канали билан боғлиқ бўлиб, у ҳали ёпилмаган ва ўз-ўзидан йўқолиши мумкин.
- Баъзи жиддий нуқсонлар ҳаётнинг биринчи соатларида умуман шовқин қилмайди, чунки ўпка томирларида босим ҳали ҳам юқори.
- Аксинча, шовқин баъзан фақат биринчи ҳафтанинг охирида ёки биринчи ойда пайдо бўлади - бу ҳодисаларнинг табиий йўналиши, ёмонлашув эмас.
- Эрта туғилган чақалоқларда артериоз каналининг очиқлиги сезиларли даражада тез-тез учрайди ва алоҳида мониторингни талаб қилади.
- Туғруқхонадаги бола учун қоннинг кислород билан тўйинганлиги қўл ва оёқларда ўлчанади - бу шовқин пайдо бўлишидан олдин жиддий нуқсонларни аниқлашга ёрдам берадиган оддий синов.
Шунинг учун янги туғилган чақалоқдаги шовқин кейинроқ қолдирилмайди: бола текширилади, феморал артериялардаги пулс текширилади, терининг ранги ва нафас олиш шакллари баҳоланади, агар керак бўлса, экокардиёграфи ўтказилади. Катта ёшдаги болалар одатда бундай шошилинчликка эга эмаслар.
Экокардиёграфи қачон керак?
- Шум впервые выслушан у ребёнка первого года жизни — особенно в роддоме или в первые недели.
- Есть любой из симптомов: одышка, синюшность, утомляемость при кормлении, обмороки, боль в груди при нагрузке.
- Характеристики шума нетипичны для функционального — грубый, диастолический, проводящийся.
- Ребёнок отстаёт в физическом развитии или плохо прибавляет в весе.
- Планируется серьёзная спортивная нагрузка или предстоит операция под наркозом.
- Родители сохраняют тревогу — это тоже достаточная причина: однократное исследование снимает вопрос на годы.
Боладаги экокардиёграфия тахминан 20-30 дақиқа давом этади, инъэкция, тайёргарликни талаб қилмайди ва радиация таъсирини ўз ичига олмайди. Кўпинча чақалоқларга уйқу ёки овқатланиш вақтида берилади. ЭКГ расмни тўлдиради, лекин ултратовуш ўрнини босмайди: оддий ЭКГ нуқсонни истисно қилмайди.
Ота-оналар нима қилишлари керак?
- Не паниковать и не искать диагноз по описанию шума в интернете — на слух порок не ставится.
- Уточнить у педиатра, какой шум он слышит и рекомендует ли эхокардиографию.
- Сделать ЭхоКГ, если она назначена, и сохранить заключение с распечаткой — это база для сравнения в будущем.
- Проверить общий анализ крови: анемия — частая и легко устранимая причина усиления шума.
- Не ограничивать ребёнка в движении и не освобождать от физкультуры до получения результата обследования.
- При нормальной ЭхоКГ спокойно жить дальше: повторять исследование ежегодно «на всякий случай» при функциональном шуме не требуется.