Психиатрия: касалликлар, белгилар ва даволаш

Шикастланишдан кейинги стресс бузилиши ҳаёт ёки хавфсизликка таҳдид соладиган ҳодисадан кейин ривожланади: бахциз ҳодиса, зўравонлик, жанг, табиий офат, яқин кишининг тўсатдан йўқолиши. Унинг моҳияти шундан иборатки, хотира ўтмишда сақланмаган, балки ҳозир содир бўлаётгандек тажрибада давом этади: у эсдалик ва даҳшатли тушларда қайтади, одамни нима бўлганини эслатувчи ҳамма нарсадан қочишга мажбур қилади ва асаб тизимини доимо хавфга тайёр ҳолда ушлаб туради. Жароҳатдан кейинги дастлабки ҳафталарда бундай реакциялар табиийдир ва кўпчилик одамлар учун аста-секин пасаяди. Аломатлар бир ойдан ортиқ давом эца ва ҳаётга аралашса, бузилиш содир бўлади. ЦСБ даволаш мумкин ва ёрдам қанчалик тез бошланса, натижа шунчалик яхши бўлади.

Психоз - бу ҳақиқат билан алоқаси бузилган ҳолат: алданишлар, галлюцинациялар, чалкашлик ва ғалати хатти-ҳаракатлар пайдо бўлади. Одам у эрда бўлмаган овозларни эшитиши, кузатув ёки фитнага ишонч ҳосил қилиши, тушунарсиз гапириши ёки кучли қўрқувни бошдан кечириши мумкин. Асосий хусусият - танқиднинг йўқлиги: унинг ўзи содир бўлаётган нарсаларни ҳақиқат деб қабул қилади ва бошқаларни ишонтиришга уриниш ишончсизликни келтириб чиқаради. Психоз - бу ташхис эмас, балки синдром: у шизофрения ва биполяр бузуқликда, балки оғир инфекцияларда, мия шишларида, заҳарланишда, гиёҳванд моддаларни истеъмол қилишда, спиртли ичимликларни истеъмол қилишда ва делирюм билан касалланган қарияларда ҳам учрайди. Эрта даволаниш натижани сезиларли даражада яхшилайди.

Соматоформ ёки психосоматик касалликлар - бу одамда ҳақиқий тана аломатларини бошдан кечирадиган ҳолатлар, аммо тест уларнинг зўравонлигини тушунтирадиган касалликни топмайди. Бу ёлғон ёки уйдирма эмас: оғриқ, юрак уриши, бош айланиши ва танадаги оғирлик тўлиқ сезилади. Механизм асаб тизимининг органлардан келган сигналларни қандай қайта ишлаши билан боғлиқ: сезувчанлик чегараси пасаяди, оддий тана сезгилари кучаяди ва таҳдид сифатида қабул қилина бошлайди. Анксиете симптомни оширади, симптом ташвишни оширади. Кўпгина беморлар йиллар давомида шифокордан шифокорга борадилар ва текширувларни такрорлайдилар, аммо самарали ёрдам мавжуд ва психотерапия ва нормал ҳаётни тиклашга асосланган.

Мослашув бузилиши - бу маълум бир ҳаётий ҳодисага аниқ ва узоқ давом этадиган реакция: ишдан бўшатиш, ажралиш, кўчириш, жиддий касаллик, йўқотиш, оиладаги жиддий ўзгаришлар. Бирор киши ўз ҳолатининг сабабини тушунади, лекин одатдаги ҳаётига қайтмайди: ташвиш, тушкунлик, асабийлашиш ва уйқу бузилиши иш, ўқиш ва мулоқотга халақит беради. Семптомлар одатда воқеа содир бўлганидан кейин бир ой ичида пайдо бўлади ва вазиятни ҳал қилиш ёки одам мослашиши билан аста-секин камаяди. Бу характернинг заифлиги ёки инжиқлик эмас, балки психологик ёрдамга яхши ёрдам берадиган тан олинган ҳолат. Тажрибалар кундалик ҳаётни бузганида, у билан боғланишга арзийди.

Аспергер синдроми - бу аутизм спектрининг бузилишининг бир варианти бўлиб, унда ақл ва нутқ ўз вақтида ривожланади ва қийинчиликлар мулоқот қилиш, бошқа одамларнинг ҳис-туйғуларини тушуниш ва хатти-ҳаракатларнинг мослашувчанлиги билан боғлиқ. Бундай бола эрта ва малакали гапиради, севимли мавзуси ҳақида жуда кўп фактларни билади, лекин дўстлар орттиришда қийналади, ҳазил ва маслаҳатларни ўқимайди, кун тартибидаги ўзгаришлар билан қийналади. Замонавий таснифларда бу атама аутизм спектрининг бузилишининг умумий тушунчаси билан бирлаштирилган, аммо у ҳали ҳам кенг қўлланилади. Бу &қуот;даволаш&қуот; мумкин бўлган касаллик эмас, балки ривожланишнинг ўзига хос хусусияти: ўз вақтида ёрдам билан инсон муваффақиятли ўқийди, ишлайди ва оила қуради.

Сомнамбулизм ёки уйқуда юриш - бу чуқур секин тўлқинли уйқудан уйғонишнинг бузилиши, мия қисман уйғонади ва мотор дастурларини ёқади, лекин онг ухлаб қолади. Бирор киши ётоқда ўтиради, ўрнидан туради, хонани айланиб чиқади, эшикларни очиб, нарсаларни ўзгартириши мумкин, лекин унинг кўзлари бўш, нутқи тушунарсиз ва уни уйғотиш қийин. Эпизод бир неча сониядан бир неча дақиқагача давом этади ва деярли ҳар доим унутилади. Кўпинча уйқуда юриш 4-12 ёшли болаларда учрайди ва ёши билан ўз-ўзидан йўқолади. Асосий хавф бузилишнинг ўзи эмас, балки эпизод пайтидаги травма, шунинг учун асосий эътибор ётоқхонанинг хавфсизлигига қаратилган.

Қон томир деменсияси - мияга қон таъминоти бузилганлиги сабабли хотира, фикрлаш ва кундалик фаолиятни энгиш қобилиятининг доимий пасайиши. Бунинг сабаби қон томирлари, кўплаб кичик &қуот;жим&қуот; мия инфарктлари ёки узоқ муддатли гипертензия ва диабет туфайли чуқур кичик томирларнинг секин шикастланиши бўлиши мумкин. Алцгеймер касаллигидан фарқли ўлароқ, бузилиш кўпинча босқичларда содир бўлади: кейинги қон томир ҳодисасидан сўнг ҳолат кескин пасаяди, кейин бир мунча вақт давом этади. Диққат, фикрлаш тезлиги, режалаштириш ва юриш эрта азобланади, лекин хотира узоқ вақт давомида нисбатан бузилмаслиги мумкин. Бу деманснинг иккинчи энг кенг тарқалган сабаби бўлиб, қон босими, қон шакар ва холестеринни назорат остида ушлаб туриш орқали секинлашиши мумкин.

Ижтимоий ташвиш ёки ижтимоий фобия - бу одамни баҳолаш мумкин бўлган вазиятлардан доимий қўрқув: кимдир билан учрашиш, гаплашиш, менежер билан гаплашиш, қўнғироқ қилиш, жамоат жойларида овқатланиш. Қўрқув танадаги реакциялар билан бирга келади: юз қизаради, овоз титради, юрак уриши, кафтлар терлайди, фикрлар чалкашиб кетади. Инсон ташвиш ҳаддан ташқари эканлигини тушунади, лекин уни тўхтата олмайди, шунинг учун у бундай вазиятлардан қочишни бошлайди - унинг ижтимоий доираси тораяди, ўқиши, иши ва шахсий ҳаёти азобланади. Ижтимоий фобия оддий уятчанликдан қўрқувнинг кучлилиги ва ҳақиқатан ҳам ҳаётни чеклаши билан ажралиб туради. Бу характерли хусусият ёки заифлик эмас: бузилиш яхши ўрганилган ва психотерапияга яхши жавоб беради, оғир намоён бўлса, психиатр ёрдамига.

Гиёҳванд моддаларни суиистеъмол қилиш - бу учувчан уй кимёвий моддаларини суиистеъмол қилиш: элим, эритувчилар, бензин, газ қутилари таркиби ва аерозоллар. Буғлар ўпкадан тезда қон ва мияга ўтиб, эйфория, бош айланиши ва бузилган идрок билан қисқа муддатли мастлик ҳолатини келтириб чиқаради. Ўсмирлар тез-тез азоб чекишади, чунки моддалар мавжуд ва арзон. Хавф шундаки, тананинг реакциясини олдиндан айтиб бўлмайди: юрак аритми ёки бўғилишдан ўлим ҳатто биринчи эпизодда ҳам содир бўлиши мумкин. Мунтазам нафас олиш билан мия, жигар, буйраклар ва суяк илиги қайтариб бўлмайдиган даражада шикастланади ва ақл камаяди. Оила ва мутахассислар қанчалик тез иштирок эца, жараённи тўхтатиш имконияти шунчалик юқори бўлади.

Тричотилломаниа - бу одам вақти-вақти билан ўз сочларини: бошида, қошларида, кирпикларида ва камроқ тез-тез тананинг бошқа қисмларида олиб қўядиган касаллик. Бу инжиқлик ёки заиф ирода белгиси эмас: тортиб олиш ички тарангликдан қисқа муддатли халос бўлишга олиб келади, кейин эса шармандалик ҳисси ва кал доғларни яширишга уриниш. Бузилиш ўз танасига қаратилган такрорланувчи хатти-ҳаракатлар гуруҳи сифатида таснифланади ва обсесиф-компулсив бузуқлик билан бир қаторда кўриб чиқилади. Кўпинча ўсмирлик даврида бошланади ва қизлар ва аёлларда кўпроқ учрайди. Сочни тортиб олишни тўхтата олсангиз, одатда соч ўсади ва ёрдамнинг асосий усули - соч ўсиши учун маҳсулотлар эмас, балки психотерапия.