VARICOCELE KASALLIGINING ERKAKLAR REPRODUCTIVE TIZIMI VA GORMONLAR FAOLIYATIGA TAYSIRI

Varicocele reproductive yoshdagi erkaklar orasida keng tarkalgan kasalliklardan biri, shuningdek, erkaklar bepushtligi sabablaridan ham biri hisoblanadi. Malumotlarga kўra, moyaklar yorkolarining vein tomirlari varikozli kengayishi tarkalishi turli yesh guruglarida 2 foizdan 70 foizgacha farklanadi.

Shuningdek, maktab yoshidagi ўғil bolalarda varicocelening paido bulishi 2 foizdan 10 foizgacha, ҳarbiy hizmatga chaqiruv yoshidagi yigitlarda esa 2.5 foizdan 20 foizgacha uchraydi. M.V. Koryakin va hammualliflar 50 dan 79 yoshgacha bulgan erkaklarda varicocele hastaligi uchrashi darazhasini tahlil qilishdi va 77.3 foiz holatlarda varicocele aniklandi.

U. Levinger va boshka mualliflar tadkikoti esa keng mikyosli va qizikari bўlib, olingan malumotlarga kўra, varicocelering tarkalishi yosh ўtishiga karab oshadi. Tadqiqotchilar varikotselening tarqalishi inson khaotining har 10 yilda takhminan 10 foizga error, 80 yilda 75 foizgacha etishini namoish qilishdi. Varicocele keng tarkalishiga karamasdan, uning erkaklar reproductive tizimi faoliyatiga tasiri hali ham bakhsli masalasidir.

Odatda, varicocele Sertoli ҳuzhayralarining faoliyatiga salbiy tasir kўrsatishi sababli erkaklarda farzand qurish kobiliyatining pasayishi bilan bevosita boglik. Birok mavzhud bulgan malumotlar kura, bu kasallik Leydig huzhayralarining faoliyatiga ham salbiy tasir kursatib, testosterone ishlab chikarilishi buzilishiga olib keladi. Sўnggi yillarda turli tadqiqotchilar varicocelening testosterone darazhasiga tasiri buiicha alohida-alohida ilmiy izlanishlar ўtkazishdi. Bugungi kunda, ainiksa, A. Dabaja va boshka muallilarning ishi zhuda kizikarli.

Ular 1995 va 2014 yillar orasida ўkazilgan 15 ta tadkikot natijalarini ўrganishdi. Barcha tadqiqotlarda varicocele operation qilinishi natizhasida erkaklar hormonei - testosterone darazhasining ortishi kuzatildi, shu bilan birga, 15 tadan 10 tagacha farq statistics zhihatdan ishonchli edi. Taqidlash zhoizki, farklar statistic zhihatdan ishonchli bulmagan 5 ta tadqiqotda operationdan oldin va keyin kondagi testosterone mikdori meyerda bulgan (3.5 ng/ml dan yukori). X. Chen va boshka mualliflar 8 ta tadkikotni ўz ichiga olgan meta-taҳlil ўtkazishdi.

7 ta tadkikotda varicocele surgery natijasida testosterone darajasi statistics zhiqatdan ishonchli oshgani namoen boldi. Mualliflar farzand kirish kobiliyatining paysayishi holati va testosterone etishmovchiligi bulgan bemorlarda maximal yakhshilanish kaid ethylganini belgilashdi. Y. Gat va boshka mualliflar varikosele oqibatida farzand kўrish kobiliyati bulmagan 83 nafar bemorda testosterone darajasi ўzgarishini taҳlil qilishdi.

Operation dan keyin umumiy va erkin testosterone darajasi yakhshilanishi kaid ethildi. Shuni alohida takidlash lozimki, operationgacha bemorlarda testosterone miqdori meyori 65 foiz bulgan. Operation natijasida esa testosterone miqdori yakhshilanishi bemorlarda 95 foiz kaid ethylgan. Keng miқosdagi solistirma tadқiqot P. Whelan va L. Levine ishi bildi. Ular varicocelening testosterong tasiri bўyicha ўkazilgan 28 tadqiqotni taҳlil qilishdi.

Subclinic varicocelega uchragan bemorlarda ўkazilgan operationlarning farzand kўrish kobiliyati pasayganda testosterone etishmasliga yoki uning mikdori okhirgi chegaradan ham pastliga, ўrta yoshli bemorlar, farzand kўrish kobiliyatiga ega bemorlarda testosterone miqdori kamaishiga tasiri yuzasidan baholash ўkazild.

Baholash farzand kirish kobiliyati pasaigan bemorlarda spermagram parametrari va hormonal profile uzgarishiga doir turtta tadkikot asosida ўkazildi. Bundai bemorlarda operationdan keyin testosteronning umumiy darazhasi statistics zhiqatidan ishonchli kutarilishi, shuningdeck, spermagram parametrlari yakhshilanishi kaid ўtildi. Orta eshli bemorlarda spermagram parameterlari va hormonal profile ўuzgarishi ikki tadkikot bўyicha baholandi. Birinchi tadqiqot B. Reşorlu boshchiligida ўkazildi va unda 18 yoshdan 48 yoşgacha bulgan 96 nafar bemor ishtirok etdi. Varicocele operation qilish natizhasi gurudagi hamma bemorda spermagram parametrlari yakhshilanishini namoyon etdi.

Hormonal profile ўzgarishi zharayonida statistics zhihatidan ishonchli fark qaid ethylmadi, biroq umumiy testosterone darajasi yakhshilanishi tendenciesi hamda luteinlovchi va follikulani stimlovchi hormonelar pasayishi aniklandi.

Ikkinchi tadqiqot W. Hsiao boshchiligdan ўtkasilib, unda 272 nafar bemor ishtirok etdi. Ular yoshiga kura uch guruҳga bulindi: 30 yoshgacha; 31-39 yosh va 39 yoshdan yukori. Barcha guruda spermagram parameterlari yakhshilanishi kaid ethylgan. Operation keyin umumiy testosterone darajasi oshishi barcha guruҳda aniқlangan, shu bilan birga, bemorlarda testosterone darajasi ortishi - 4 ng/ml wa undan kamrock.

P. Rodriguez boshchiligida varicocele operation sining farzand kўrish kobiliyatiga ega bemorlarga samarasini baholash bўyicha ўkazilgan tadqiqot ma'lumotlarga boy buldi. Tadqiqotda 202 nafar bemor ishtirok etdi. Bemorlarning 76 foizida varicocele operation sidan keyin surunkali moyak ogrigi kuzatilgan. Kolgan bemorlarda tibby kurik vaktida varicocele aniklangan, birok farzand kurish kobiliyati bilan boglik muammo kuzatilmagan.

Okazilgan varicocele operation natizhasida 6 oidan keyin bemorlarda spermatozoidlar sony operationgacha bulgan davrdagiga nisbatan oshgani, zhumladan, engil oligozoospermia (urug suyuqligdan uruғ oz bulishi)da ham shu holat aniklandi. Operation gacha bulgan oligozoospermia kuzatilgan bemorlarda statistics zhiqatidan ishonch yakhshilanishi kuzatilmadi. Spermatozoidlar harakatchanliging sezilarli oshgani hamma bemorlarda kaid ethildi. Spermatozoidlarning morphology meyerlari foizi ўzgarishi esa aniklanmadi.

Bemorlarda ўkazilgan subclinics varicocele surgery natizhasi uch tadkikot bўyicha bagolandi. Y.Q. Zheng boshchiligida olib borilgan tadqiqotda spermagram parameterlarida statistics zhiqatdan ishonchli ўzgarish aniklanmadi, aini shu vaktda F.F. Pasqualotto boshchiligida va U. Cantoro boshchiligida ўkazilgan tadqiqotlarda spermagrammalar kўrsatkichi statistics zhiqatdan ishonchli yakhshilanishi va follikulani stimulant hormone darazhasi pasayishi aniklandi. R.P. Hayden va C. Tanrikut varicocele operation natijalarini 18 tadan ortiq tadqiqot bўyicha solistirib kўrdi.

Aksariyat holatda testosterone darajasi statistician zhihatdan ishonchli yakhshilanishi kaid ethildi. Shuningdek, tadqiqot mualliflari kaysi tadqiqotlarda operationan keyin testosterone darazhasi unchalik sezilarli oshmagani va statistician ishonchli bўlmagani, operationagacha testosterone darazhasi meyerda (400 ng/dl dan yukori) bulganiga ham etibor karatishdi.

Ўkazilgan tadқiқotlar bevosita yoki tugridan-tugri kўrsatishicha, varicocele kasalligi Leidig ҳuzhayralarining faoliyatiga dahl qiladi, shuning uchun testosterone ishlab chikarilishiga salbiy tasir etadi. Varicocelening Leydig ҳuzhayralari faoliyatiga pathophysiologist tasiri masalasi yuzasidan daslab takhmin qilingandiki, Leydig ҳuzhayralari reactionsi Sertoli ҳuzhayralari reactionsi analogues bўlib, bu hypoxia, hypertheria va oxidative stressiga javob, bundan tashkari, venada qon okishi buzilishi okibati bolishi etimoli mavzhud.

Ҳatto bir қator tadқiқotchilar testosterone ishlab chikarilishing buzilishi birinchi navbatda spermatogenesis ezilishing sababi degan fikrni ilgari surishdi. Keyinrok Leydig ҳuzhayralari dysfunction va spermatogenesis buzilishi kўrsatkichlari birinchi sababi umumiy bulsa-da, bir-biriga boglik bўlmagan zharayonlar ekani ҳakidagi malumotlar takdim etildi. Bu boradagi navbatdagi tadqikot ҳayvonlarda ўkazildi va varicocele kasalli tufaili Leidig ҳuzhayralari faoliyati buzilishi kўplab omillar natizhasida ruy berishi aniklandi: intracapillary bosim kutarilishi, faol oxygen shaklida maҳsulot ishlab chikarilishi ortishi, receptorlar functionsi buzilishi shular jumlasidandir.

2013 yili bu malumotlar odamlarda ham tasdigini topdi. Bir qator tadqiqotlar varicocele operation sidan keyin follikulani stimlovchi hormonning unchalik sezilarsiz pasayishi va inhibin darazhasi oshishini kўrsatdi. Navbatdagi alohida tadqiqot varicocelening salbiy tasiri ўsmir yoshidagi ўғil bolalarda moyaklar yakhshi rivozhlanmasliga va testosterone darajasi pasayishiga olib kelishini kursatdi. Albatta, bu pathologist ўzgarishlar keyinchalik ularda farzand қўrish qobiliyatiga doir muammo tuғdirmasligi uchun zhuda erta davolanishi zarur.

Sўnggi yillarda turli mualliflar tomonidan ўkazilgan qator tadqiqotlar natizhasida varicocele erkaklarning farzand qўrish qobiliyatiga tasir etib, testosterone tankisliga va erectile functionsi emonlashuviga sabab bulishi aniklandi. Varicoceleni microzharrohlik yўli bilan davolash esa testosterone darazhasini oshiribgina kolmasdan, erectile function sini ham yakhshilaydi.

Aksariyat tadqiqotlar varicocele operation sining ўtkazilishi oligoasthenozoospermia aniklangan bemorlarda ham izhobiy samarali berišini kўrsatdi. Operation 6-12 oh ўtgach, ejaculate parameterlari, yani sprematozoidlar concentrationsi va harakatchanligi kўpaigani kuzatilgan.

Varicocelening spermatozoon morphology siga ta'siri masalasi esa khamon ochik kolmokda. Tadqiqotlardan biri bu parameter sesilarli oshishini kursatsa, aini shu vaqtda ikkinchisi varicocele surgery har doim ham birdaniga samara bermasligini va bemorning sogligi davolanish natizhasiga bogliq bulishini anglatadi.

K. Ni va boshka mualliflarning takidlashicha, varicoceleg clinic uchragan bemorlarda asthenozoospemia va oligozoosperia rivozhlanishi, odatda, DNA fragmentationsi kutarilishi va oxidative stress bilan birga kuzatiladi. Varicocele byicha microzharrokulik ўtkazilishi bemorlarda spermagram paramertlari yakhshilanishi, DNA fragmentationsi foizi pasayishi va oxidative stress bartaraf etilishiga olib keladi. Bundan tashkari, bemorlarda normozoospermia va clinic varicocele DNA fragmentation si va oxidative stress oshishi kaid ethylgan. Shuningdek, mualliflar bunday bemorlarda DNA fragmentationsi kam foizli bulganida, ularning umr yўldoshida homiladorlik, DNA fragmentationsi foizi yukori bulgan bemorlarning umr yўldoshidagi holatga nisbatan olganda, kўprok kuzatilishiny aniklashdi. N. Fu va boshka mualliflar olib borgan tadqiqotda varicocele kasalligi oqibatida farzand kurish kobiliyati pasaigan bemorlarda oxidative stress, DNA fragmentationsi foizlari va spermagram parametrari ўzaro bir-biri bilan boғlik ekaniga oidinlik Kiritildi. S.A. Abdelbaki va boshka mualliflar ўtkazgan tadqiqotlar natizhasi ham yukorida eslatib ўtilgan malumotlar bilan mos keladi.

Butun bir tadqiqot DNA fragmentation sining spermatozoonlarga tasiri va varicocele tufayli farzand kurish kobiliyati pasaigan bemorlarga oxidative stressing tasirini ўrganishga baghishlandi. Mualliflar varicocele orasidagi boskichlar, bepushtlikning uzokka davom etishi, oxygen shaklining faol darazhasi va spermatozoonlar DNAsi fragmentation si foizlari orasidagi ўzaro bogliklikni aniklashdi. Varicocele surgery ўtkazilishi natijasida spermagram paramertlari statistics zhihatdan ishonchli yakhshilanishi, DNA fragmentationsi foizi kamayishi va spermada faol oxygen shakli darazhasi pasayishi kaid ethildi.

Shundai qilib mavzhud malumotlar khulosa chikarish imkonini beradi: zhuda kўp ҳollarda varicocelega uchragan bemorlar operation yўli bilan davolanishga zarurat sezadi, biroq zharroglikning kaisi Ҟrinishi afzalrok Khisoblanadi, degan savol tugilishi tabiy. Ainan shu savolga boglik bir kator tadqikotlar mavzhud. P. Whelan va L. Levine varicocele microfever yўli bilan operation qilishining testosterone darazhasig va selective embolization moyaklar venasiga tasirini ўrganishdi.

Moyaklar venalari embolizationsi natijasida testosterone darazhasi oshishi paste kursatkichda bulgan. Shuning uchun tadqiqot mualliflari varicocelening microzharrohlik amaliyoti bunday bemorlarni operation yuli bilan davolashda zhuda afzal va samarali usul, degan tukhtamga kelishdi. Ainan shu tadqiqotda selective embolization natizhasida testosterone darazhasi oshishi statistician zhiqatidan ishonchli kaid ethylmagan bulsa, uning operationgacha bolgan mikdori meyerdan yukori bulgan.

P. Bryniarski va boshka mualliflar farzand kўrish kўrish qobiliyati pasaigan bemorlarda varicocelening laparoscopic va microzharroglik amaliyotini bir-biriga solishtirgan. Tadqikot davomida solishtirilgan ikki guruҳdagi bemorlarda operationdan keyingi farklar aniklanmagan. Tadqikot mualliflari ikki guruҳdagi bemorlarda spermagram parametrlari, hormonal profile va erectile functionsi yakhshilanganini kaid etishgan. S.I. Hamidov va boshka mualliflar ham tadqiqotlarida varicocelening microzharroklik amaliyoti bugungi kunda ushbu kasallikni davolashda zhuda samarali usul ekanini takidlashgan.

2018 yili ўkazilgan Europe urologlar associationsining 33rd congress doirasida professor N. Sofikitis raҳbarligidagi bir guruҳ tadқiқotchilar tomonidan qizikarli majlumotlar takdim ethildi. Bunda ikki guruҳda varicoceleni microzharroҳlik yўli bilan davolash maksadida ўkazilgan operationdan keyin spermatozoonlar intracytoplasmatic injection (ICSI) davolash choralari natizhasi embryolar rivozhlanishi va ularning sifati yakhshilanishi kursatkichlari namoish ethyldi.

O.I. Apolikhin va boshka mualliflar tomonidan amalga oshirgan meta-tahlil ham zhuda kizikarli hisoblanadi. Ilmiy ўrganishga 36 ta tadqiqot qamrab olindi, bundan tashkari, zharroklik davolash usullariga kura guruҳlarga bўlinib ish olib borildi. Buning natizhasi tashki ta'sirsiz homiladorlik boslanishi yukoriligi varicocelening microzharroklik amaliyoti ўkazilgan bemorlar guruhiga taallukli ekanini kўrsatdi.

Varicocelening microzharrokhlik amaliyoti ўkazilgan bemorlar guruҳida asoratlarning eng past darazhasi ham kuzatildi. Bundan tashkari, mualliflar ushbu kasallikning microzharroklik amaliyoti boshka zharroklik davolash usullariga karaganda iktisodiy nutkai nazardan zhuda kulay ekanini kaid etishdi.

Takidlab ўtish zhoizki, bugungi kunda mavzhud malumotlarning kўrsatishicha, erkaklarning farzand kurish kobiliyati pasayishi masalasida varicocele mukhim ўrin tutadi. Ammo shunga karamasdan, varicocelening pathogenetics inand pathophysiologist tasiri erkaklar reproductive tizimiga kanday bolishi ohirigacha ўrganilmagan. Ўkazilgan tadqikotlar spermatogenesis ezilishi hormonal profile salbiy tasir kursatib, erectile functionsi yomonlashishiga olib kelishini namoen qiladi.

Varicocele byyicha operation ўtkazilishi spermagram paramertlari yakhshilanishi, hormonal ҳolat meyerlashishi va erectile functionsi sifati oshishiga olib kelady. Bir kator tadkikotlarning kўrsatishicha, varicocele surgery ўtkazilishi nafaqat yosh bemorlarda, beams ўurta ёshli erkaklarda ham davolanishning samarali usuli ҳisoblanadi. Zharroglik davolash usulidan kay birini tanlash kerak degan masalaga kelsak, bugungi kunda varicocelening microzharroglik amaliyoti bir kator afzalliklari bilan ajralib turadi. Kiyosiy tadqikotlar shuni kўrsatadiki, bu usulning asoratlari kam foizli bulgani uchun samarali va iktisodiy zhihatdan ham kulay.