Шиш қандай ривожланади?
Тўғри ичак ўсмаларининг катта қисми шиллиқ қаватнинг без ҳужайраларидан ўсадиган аденокарсиномалардир. Жараён аденоматоз полип билан бошланади, унда генетик ўзгаришлар аста-секин тўпланади. Ўсимта аввал шиллиқ қават ичида қолади, сўнгра ичак деворига ўсиб, атрофдаги ёғ тўқималарига ва лимфа тугунларига тарқалади, кейин эса жигар ва ўпкага тарқалади. Даволаш ҳам, прогноз ҳам ўсимта қанчалик чуқур ўсганига ва лимфа тугунлари таъсирланганлигига боғлиқ.
- Аденокарсинома - асосий гистологик тури
- Бир неча йил давомида аденоматоз полипдан ривожланиш
- Босқич униб чиқиш чуқурлиги ва лимфа тугунлари билан белгиланади
- Масофадаги скрининглар кўпинча жигар ва ўпкада бўлади
- Линч синдроми ва полипознинг ирсий шакллари
Сабаблари ва хавф омиллари
Асосий омил - бу ёш: 45 ёшдан кейин частота сезиларли даражада ошади. Ирсият муҳим рол ўйнайди: ота-оналар ёки ака-укаларда саратон ёки ичак полиплари хавфни оширади ва ирсий синдромлар уни жуда юқори қилади. Турмуш тарзи нуқтаи назаридан, ортиқча вазн, жисмоний ҳаракацизлик, чекиш, спиртли ичимликларни мунтазам истеъмол қилиш, сабзавот ва тўлиқ дон маҳсулотлари этишмаслиги билан қизил ва қайта ишланган гўштга бой диета устувор ҳисобланади. Алоҳида гуруҳ узоқ муддатли üлсератиф колит ва Сроҳн касаллиги билан оғриган одамлардан иборат.
- Ёши 45 ёшдан ошган
- Аденоматоз ичак полиплари
- Яқин қариндошларда ичак саратони
- Линч синдроми, оилавий аденоматоз полипоз
- Семизлик ва ҳаракациз турмуш тарзи
- Чекиш ва спиртли ичимликлар
- Узоқ муддатли ярали колит ва Крон касаллиги
Семптомлар
Эрта ўсмалар одатда зарар кўрмайди. Биринчи белги кўпинча ахлатда қон, кўпинча қоронғи ва нажас билан аралаштирилади, шунингдек, шилимшиқ. Ичаклар ритми ўзгаради: ич қотиши ёки диарея пайдо бўлади, иккаласининг алмашиниши, нажас ингичка бўлади. Сохта истаклар ва ичаклар тўлиқ бўшатилмаганлиги ҳисси билан тавсифланади. Ўсимта ўсиши билан тос суяги ва сакрумдаги оғриқлар, камқонлик туфайли заифлик ва вазн йўқотиш қўшилади. Тўлиқ обструкция дарҳол ёрдамни талаб қилади.
- Нажасда қон ва шиллиқ
- Нажас шакли ва частотасининг ўзгариши
- Нотўғри чақирувлар, тўлиқ бўшатилиш ҳисси
- Тўғри ичакда, перинеумда, сакрумда оғриқ
- Заифлик, рангпарлик, анемия
- Оғирлик ва иштаҳани йўқотиш
Диагностика ва скрининг
Шифокор мунтазам рақамли текширув билан ректал шишларнинг учдан бир қисмини ҳис қилиши мумкин, шунинг учун уни эътиборсиз қолдирмаслик керак. Асосий усул - биопсия билан колоноскопия: у бутун ичакни текширади ва ташхисни гистологик жиҳатдан тасдиқлайди. Даволашни режалаштириш учун ўсимтанинг девор ва тўқималарда тарқалишини, шунингдек, узоқ ўчоқларни истисно қилиш учун кўкрак қафаси ва қорин бўшлиғининг МССТни баҳолайдиган тос аъзоларининг МРИси ўтказилади. СЕА даволашдан олдин, кейин эса назорат учун аниқланади. 45 ёшдан бошлаб скрининг текшируви яширин қон ва колоноскопия учун ахлатни текширишни ўз ичига олади.
- Рақамли ректал текширув
- Биопсия ва гистология билан колоноскопия
- Тос аъзоларининг МРИ
- Кўкрак ва қорин бўшлиғининг МССТ
- РЕА назорат белгиси сифатида
- Скрининг текшируви сифатида нажасли яширин қон
Даволаш ва олдини олиш
Тактикалар МРИ натижаларига кўра онколог, жарроҳ ва радиотерапевт кенгаши томонидан белгиланади. Эрта ўсмалар анус орқали ёки эндоскопик усулда олиб ташланади. Кейинчалик кенг тарқалган шаклларда, асосий усул лимфа тугунлари билан бирга ичак ва унинг атрофидаги тўқималарнинг бир қисмини олиб ташлаш учун жарроҳлик бўлиб қолади; Кўпинча ўсимтани қисқартириш ва сфинктерни сақлаб қолиш учун операциядан олдин радиация ёки кимётерапия буюрилади. Жарроҳликдан кейин кимётерапия кўрсатилгандек буюрилади. Олдини олиш ҳақиқийдир: скрининг, полипни олиб ташлаш, нормал вазн, чекишни ташлаш, кўпроқ сабзавот ва тўлиқ дон.
- Эрта ўсмаларни эндоскопик ёки маҳаллий олиб ташлаш
- Лимфа тугунларини кесиш билан ректал резекция
- Операциядан олдинги нурланиш ва кимётерапия
- Кўрсаткичларга кўра операциядан кейин кимётерапия
- Агар керак бўлса, стоманинг шаклланиши, кўпинча вақтинчалик
- 45 ёшдан бошлаб скрининг ва полипларни олиб ташлаш
- Оғирликни назорат қилиш, чекишни ташлаш, кўпроқ тола
