Қандай қилиб полип саратонга айланади?
Кўпинча йўғон ичак саратони аденоматоз полип, шиллиқ қаватнинг яхши ўсиши сифатида бошланади. Вақт ўтиши билан унинг ҳужайраларида генетик зарар тўпланади ва полип малигн бўлиши мумкин. Хавф полипнинг ҳажми ва турига боғлиқ. Колоноскопия пайтида полипларни олиб ташлаш саратон ривожланиш эҳтимолини сезиларли даражада камайтиради.
- Аденоматоз полиплар саратоннинг асосий кашшофидир
- Тишли (серрат) шаклланишлар - ривожланишнинг иккинчи усули
- 10 мм дан катта полиплар ва вилли тузилишга эга бўлган - хавф ортиши
- Яллиғланишли ичак касаллиги - сурункали яллиғланиш туфайли саратон
Хавф омиллари
Колоректал саратон 50 ёшдан кейин тез-тез учрайди, аммо сўнгги йилларда ёшлар орасида касалланиш кўпаймоқда. Кўпгина хавф омиллари турмуш тарзи билан боғлиқ ва ўзгартирилиши мумкин.
- Ёши 45-50 ёшдан ошган
- Колоректал саратон ёки яқин қариндошлардаги аденомалар
- Ирсий синдромлар: Линч синдроми, оилавий аденоматоз полипоз
- Üлсератиф колит ва Крон касаллиги
- Семизлик, ҳаракацизлик, 2-тоифа диабет
- Ҳаддан ташқари қизил ва қайта ишланган гўшт, толанинг этишмаслиги
- Чекиш ва спиртли ичимликлар
Семптомлар
Кўринишлар ўсимтанинг жойлашишига боғлиқ. Йўғон ичакнинг ўнг томонидаги саратон кўпинча анемия ва заифлик билан намоён бўлади, ахлатда қон кўринмайди. Чап ярми ва тўғри ичакнинг шиши нажас, кўринадиган қон, нотўғри чақириқлар ўзгаришига олиб келади ва ичак тутилишига олиб келиши мумкин. Нажасдаги қонни текширмасдан геморрой билан боғлаш мумкин эмас.
- Нажасда қон ёки шиллиқ
- Нажаснинг одатий ритмини ва шаклини ўзгартириш
- Қорин оғриғи ва шиширади
- Заифлик, рангпарлик, анемия
- Оғирликни йўқотиш
- Нотўғри чақирувлар, тўлиқ бўшатилиш ҳисси
Скрининг ва диагностика
Ўртача хавф остида бўлган одамларга скринингни 45 ёшдан бошлаш тавсия этилади. Икки ёндашув мумкин: нормал натижа билан ҳар 10 йилда бир марта колоноскопия ёки агар натижа ижобий бўлса, колоноскопия билан йиллик иммунокимёвий нажасда яширин қон тести. Биринчи авлод қариндошларида саратон ёки аденомалар бўлса, колоноскопия олдинроқ бошланади. Агар саратон тасдиқланса, босқични аниқлаш учун текширув ўтказилади.
- Биопсия ва полипни олиб ташлаш билан колоноскопия
- Яширин қон учун нажаснинг иммунокимёвий таҳлили
- Кўкрак қафаси, қорин ва тос аъзоларининг компютер томографияси
- Тўғри ичак саратони учун тос аъзоларининг МРИ
- Ўсимта белгиси СЕА - даволашни кузатиш учун
- Ўсимтани молекуляр генетик ўрганиш
Даволаш
Колоноскопия пайтида полипдаги жуда эрта саратон бутунлай олиб ташланиши мумкин. Бошқа ҳолларда, асосий усул - лимфа тугунлари билан ичакнинг бир қисмини жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш, кўпинча лапароскопик усулда. Тўғри ичак саратони учун кимётерапия кўпинча операциядан олдин амалга оширилади. Операциядан сўнг, босқичга қараб, кимётерапия буюрилади. Метастазлар учун кимётерапия, мақсадли препаратлар, иммунотерапия қўлланилади ва баъзи ҳолларда жигар ёки ўпкада метастазлар ҳам олиб ташланади. Даволаш мултидисиплинер кенгаш томонидан режалаштирилган.
- 45 ёшдан бошлаб скрининг текширувидан ўтинг
- Агар ахлатда қон бўлса, геморройни тасодифий даволашдан кўра колоноскопия қилинг.
- Кўпроқ тола истеъмол қилинг, колбаса ва қизил гўштни чекланг
- Оддий вазн ва жисмоний фаолликни сақланг
- Чекишни тўхтатинг ва спиртли ичимликларни чекланг