Ҳиди бузилишларининг қандай турлари мавжуд?
Хушбўй эпителий бурун бўшлиғининг энг юқори қисмида жойлашган. Ҳид молекулалари унга ҳаво оқими билан этиб бориши, рецепторлари билан алоқа қилишлари керак, шундан сўнг сигнал ҳидли лампалар ва мия ярим кортексига узатилади. Агар шиш ёки полиплар ҳавонинг рецепторларга этиб боришига тўсқинлик қилса, улар ўтказувчанлик бузилиши ҳақида гапиришади - бу кўпинча қайтарилади. Рецепторлар ёки нерв йўлларининг ўзи шикастланганда, бузилиш сенсоринöрал деб аталади. Ҳид туйғусининг пасайишига қўшимча равишда, паросмия - ҳидларнинг бузилиши - ва фантосмия - мавжуд бўлмаган ҳидларни сезиш мавжуд.
- Аносмия - ҳиднинг тўлиқ йўқолиши
- Гипосмия - ҳиднинг пасайиши
- Паросмия - таниш ҳидларнинг бузилиши
- Фантосмия - мавжуд бўлмаган ҳидлар
- Суперўтказувчилар ва сенсорли касалликлар
- Конженитал аносмия - камдан-кам ҳолларда
Мумкин сабаблар
Тўсатдан ҳидни йўқотишнинг энг кенг тарқалган сабаби бу вирусли инфекция, жумладан грипп, АРВИ ва коронавирус инфекцияси: вирус ҳидли эпителийнинг қўллаб-қувватловчи ҳужайраларига зарар этказади. Бурун тиқилиши билан ҳид ҳисси аста-секин камайиши полип ва аллергик ринит билан сурункали риносинуситга хосдир. Травматик мия шикастланиши нозик нерв толаларига зарар этказиши мумкин. Ёшимиз ўтган сайин, бизнинг ҳид ҳисси табиий равишда заифлашади. Ҳиднинг пасайиши Паркинсон касаллиги ва Алцгеймер касаллигининг дастлабки белгиси бўлиши мумкин. Камроқ, сабаб дорилар, токсик моддалар, бурун ва мия ўсмалари.
- Вирусли инфекциялар, шу жумладан коронавирус
- Сурункали риносинусит ва бурун полиплари
- Аллергик ринит
- Травматик мия шикастланиши
- Ёшга боғлиқ ўзгаришлар
- Паркинсон касаллиги ва Алцгеймер касаллиги
- Чекиш, токсик моддалар, баъзи дорилар
- Бурун бўшлиғи ва мия шиши - камдан-кам ҳолларда
Билан боғлиқ аломатлар
Ҳид ҳисси билан бир қаторда, одатда, таъмни идрок этиш азобланади: тил фақат ширин, шўр, нордон ва аччиқни ажратиб туради, овқатнинг таъми соялари эса ҳид орқали ҳосил бўлади. Шунинг учун, аносмия билан оғриган одамлар кўпинча озиқ-овқат юмшоқ бўлиб қолганидан шикоят қиладилар. Полиплар ва синусит билан ҳиднинг йўқолиши бурун тиқилиши ва оқиши, аллергия билан - ҳапşıрма ва қичишиш билан бирга келади. Вирусли инфекциядан сўнг, паросмия тез-тез пайдо бўлади, таниш ҳидлар ёқимсиз кўринади. Хотиранинг бузилиши, титроқ ёки қўл ёзувидаги ўзгаришлар туфайли ҳиднинг бузилиши невролог билан маслаҳатлашишни талаб қилади.
- Таъмни ўзгартириш, юмшоқ овқат
- Бурун тиқилиши ва оқинди
- Ҳапşıрма ва буруннинг қичиши
- Ҳидларни идрок этиш бузилган
- Иштаҳа ва кайфиятнинг пасайиши
- Неврологик аломатлар - титроқ, унутувчанлик
Қандай текширувлар керак
КББ шифокори бузилишнинг бошланиши, ўтмишдаги инфекциялар, жароҳатлар ва қабул қилинган дори-дармонлар ҳақида батафсил сўрайди, сўнгра эндоскоп ёрдамида бурунни текширади. Эндоскопия ҳид сезувчи ёриқ ҳудудида полиплар, шиш ва яллиғланишни аниқлайди. Ҳид ҳиссини объэктив баҳолаш учун стандартлаштирилган ҳидлар тўпламига эга тестлар қўлланилади. Сурункали риносинуситга шубҳа туғилса, паранасал синусларнинг компютер томографияси буюрилади. Бурунда ҳеч қандай сабаб бўлмаса, ҳид ҳисси тикланмаса ёки неврологик аломатлар мавжуд бўлса, миянинг МРИси олфактор лампаларни баҳолаш билан амалга оширилади ва неврологга юборилади.
- Бурун бўшлиғини эндоскопик текшириш
- Чегара синовлари ва ҳидни аниқлаш
- Паранасал синусларнинг компютер томографияси
- Миянинг МРИ
- Аллергия текшируви
- Невролог маслаҳати
Ҳидни даволаш ва тиклаш
Даволаш сабабга боғлиқ. Сурункали риносинусит ва полиплар учун назал глюкокортикостероидлар, баъзида тизимли гормонларнинг қисқа курслари буюрилади; самарасиз бўлса, эндоскопик жарроҳлик амалга оширилади. Аллергик ринит учун аллергияни назорат қилиш муҳимдир. Вирусли инфекция ва жароҳатлардан сўнг, ҳид билиш машқлари фойдали эканлиги исботланган: атиргул, лимон, чиннигуллар ва эвкалипт каби бир нечта кучли ҳидларни бир неча ой давомида кунига икки марта навбат билан ҳидланг. Витаминлар ва қўшимчалар самарали эканлиги тасдиқланмаган. Даволаш шифокор томонидан белгиланади.
- Бурун глюкокортикостероидлари
- Полипларни эндоскопик олиб ташлаш
- Аллергик ринитни назорат қилиш
- Бир неча ой давомида ҳид билиш таълими
- Чекишни ташлаш
- Уйдаги тутун ва газ сенсорлари, маҳсулотларнинг яроқлилик муддатини кузатиш
