Овоз қандай шаклланади ва дисфония нима?
Овоз бурмалари ҳалқумдаги иккита эластик мушак пластинкасидир. Гапираётганда улар бир-бирига ёпишади ва чиқарилган ҳаво тебранишига олиб келади ва товуш ҳосил қилади. Овоз аниқ бўлиши учун бурмаларнинг четлари силлиқ, шиллиқ қават нам ва ҳаракатчан бўлиши, мушаклар симметрик ишлаши керак. Дисфония, гıртлакларда кўринадиган ўзгаришлар бўлганда органик ва нормал расмда овозни бошқариш бузилганида функционал бўлинади. Давомийлигига қараб, кўпинча яллиғланиш билан боғлиқ бўлган ўткир дисфония ва 3 ҳафтадан ортиқ давом этадиган ва текширувни талаб қиладиган сурункали дисфония ўртасида фарқланади.
- Ўткир - ларингит, қичқириқ, совуққонлик учун
- Сурункали - 3 ҳафтадан ортиқ
- Органик - тугунлар, полиплар, кистлар, ўсмалар
- Нейроген - вокал қатламнинг парези ёки парализи
- Функционал - овоз ишлаб чиқариш техникасининг бузилиши
- Афония - товушли овознинг тўлиқ йўқолиши
Мумкин сабаблар
Энг кўп учрайдиган сабаб - вирусли инфекция туфайли ўткир ларингит. Вокал касбидаги одамларда - ўқитувчилар, қўшиқчилар, сотувчилар, ёрдам столи операторлари - ҳаддан ташқари юкланиш туфайли нодуллар ва вокал қатламларининг полиплари ҳосил бўлади. Ошқозоннинг кислотали таркибининг қайтарилиши ҳалқумни тирнаш хусусияти келтириб чиқаради ва эрталаб хириллаш ва қитиқлашга олиб келади. Чекиш сурункали ларингитга, вокал қатламларнинг шишишига олиб келади ва ларингеал саратон хавфини оширади. Овоз парези қалқонсимон без, бўйин ва кўкракдаги операциялардан сўнг, ўпка ва медиастиннинг ўсмалари билан содир бўлади. Гипотироидизм, инҳалацияланган гормонлар ва ёшга боғлиқ ўзгаришлар ҳам овозни ўзгартириши мумкин.
- АРВИ билан ўткир ларингит
- Овоз зўриқиши, бақириш, қўшиқ айтиш
- Овоз бурмаларининг нодуллари, полиплари ва кисталари
- Ларингофарингеал рефлюкс
- Чекиш ва сурункали ларингит
- Жарроҳликдан кейин ёки ўсмалари билан ҳалқум парези
- Ларингеал саратон
- Гипотироидизм ва инҳалер глюкокортикостероидларни қўллаш
Билан боғлиқ аломатлар
Овоз бузилишининг табиати ва қўшимча аломатлар нима бўлаётганини тушунишга ёрдам беради. Ларингит билан овознинг овози оғриқ, қуруқ йўтал, баъзан эса иситма билан кечади. Тугунлар кечқурун ва машғулотдан кейин аста-секин ўсиб бораётган овознинг хириллашига олиб келади. Томоқдаги бўлак ҳисси ва тез-тез йўталиш билан эрталаб бўғилиш рефлюксга хосдир. Ҳавонинг оқиши ва суюқликнинг бўғилиши билан заиф овоз бурманинг ҳаракатчанлигини кўрсатади. Сигарет чекадиган одамда доимий ва аста-секин ўсиб бораётган овоз хириллаши, ютиш пайтида оғриқ, қулоққа нурланиш ва бўйнидаги бўлаклар ўсимтани истисно қилишни талаб қилади.
- Оғриқ, йўтал, иситма
- Кечқурун хириллашнинг кучайиши
- Томоқдаги шиш ҳисси, тез-тез йўталиш
- Ҳаво оқиши билан заиф овоз
- Ичиш пайтида бўғилиш
- Томоқ оғриғи қулоққа тарқалади
- Бўйиндаги катталашган лимфа тугунлари
Қандай текширувлар керак
Асосий тадқиқот - ҳалқумни текшириш ёки ларингоскопия. Бугунги кунда у қаттиқ ёки мослашувчан эндоскоп ёрдамида амалга оширилади, бу сизга вокал қатламларни батафсил кўриш ва тасвирни ёзиб олиш имконини беради. Видеоларингостробоскопия секин ҳаракатда бурмаларнинг тебранишларини кўрсатади ва кичик шаклланишлар ва чандиқларни аниқлайди. Агар шубҳали жой аниқланса, биопсия олинади. Агар катлама ҳаракациз бўлса, асаб шикастланишининг сабабини аниқлаш учун бўйин ва кўкракнинг компютер томографияси буюрилади. Кўрсаткичларга кўра, қалқонсимон безнинг ишлаши текширилади ва агар рефлюксга шубҳа бўлса, гастроентерологга юборилади.
- Билвосита ёки эндоскопик ларингоскопия
- Видеоларингостробоскопия
- Шубҳали ўзгаришлар учун биопсия
- Бўйин ва кўкрак қафасининг КТ сканерлаши катламли фалаж учун
- Ҳипотироидизмга шубҳа қилиш учун ЦҲ
- Фониатр ва гастроентеролог билан маслаҳатлашиш
Даволаш ва овозни тиклаш
Ларингит туфайли ўткир овознинг хириллаши овозли дам олиш, илиқ ичимликлар, ҳавони намлаш ва чекишни ташлаш билан даволанади; Пичирлаш тавсия этилмайди, чунки шивирлаш ҳам бурмаларни зўриқтиради. Вирусли ларингит учун антибиотиклар керак эмас. Нодуллар кўпинча тўғри овоз техникасини ўргатадиган фонопедист билан машғулотлардан сўнг камаяди. Полиплар, кистлар ва бошқа шаклланишлар микрожарроҳлик асбоблари ёки лазер ёрдамида оғиз орқали эндоскопик тарзда олиб ташланади. Қайта оқим учун парҳез ва кислоталикни камайтирадиган дорилар буюрилади. Ларингеал парезни даволаш фонопедия ва махсус операцияларни ўз ичига олади. Ҳар қандай даволаниш текширувдан сўнг шифокор томонидан танланади.
- Шивирламасдан тинч овоз
- Ҳавони намланг ва этарли миқдорда суюқлик ичинг
- Чекишни ва спиртли ичимликларни ташлаш
- Фонопедик дарслар
- КББ шифокори томонидан тайинланган интраларингеал инфузиялар
- Эндоларингеал микрохирургия
- Рефлукс ва ҳипотироидизмни даволаш
