Ҳамма нарса боғлиқ бўлган икки хил механизм
Овоз узоқ йўлни босиб ўтади: у аурикул томонидан тўпланади, қулоқ канали бўйлаб ҳаракатланади, қулоқ пардасини тебранади, ўрта қулоқнинг учта суяги орқали узатилади ва шундан кейингина ички қулоққа, соч ҳужайралари механик тебранишларни нерв импулсларига айлантирадиган коклеага киради. Кейин сигнал эшитиш нерви бўйлаб мияга боради. Ҳар қандай соҳада бузилиш мумкин ва ҳамма нарса аниқ қаерда содир бўлганига боғлиқ: прогноз ва даволаш.
- Ўтказувчан эшитиш қобилиятининг йўқолиши - коклеага товуш ўтказувчанлиги бузилади: серум тиқин, бегона жисм, ўрта отит, ўрта қулоқдаги суюқлик, мембрананинг тешилиши, отосклероз. Ички қулоқ соғлом, шунинг учун бундай эшитиш йўқолиши кўпинча қайтарилади ва эшитиш даволаш ёки операциядан кейин тикланади.
- Сенсоринеурал эшитиш ҳалок - коклеа ёки эшитиш нервининг соч ҳужайраларига зарар этказиш: ёш, шовқин, инфекциялар, травма, баъзи дорилар. Одамларда соч ҳужайралари тикланмайди, шунинг учун бундай йўқотиш қайтарилмасдир ва даволашнинг мақсади қурилма ёки имплант ёрдамида компенсациядир.
- Аралаш шакл - иккала механизмнинг комбинацияси кўпинча, айниқса сурункали отит медиаси бўлган кекса одамларда учрайди.
- Бир томонлама эшитиш қобилиятини йўқотиш - бу мажбурий текширувни талаб қиладиган алоҳида ҳолат, чунки сабаб эшитиш нерви ҳудудида бўлиши мумкин.
- Эшитиш қобилиятининг йўқолиши даражасига қараб энгил, ўртача, оғир ва чуқур бўлинади; чегаралар десибелдаги аудиограмма орқали аниқланади
Қулоқ муми эшитиш қобилиятини йўқотмайди
Жуда тез-тез учрайдиган ҳолат: одам тўсатдан душ ёки сузиш ҳавзасидан кейин бир қулоғида эшитишни тўхтатади ва у кар бўлиб қолган деб қарор қилади. Бундай ҳолатларнинг кўпчилигида айбдор сув билан шишган ва қулоқ каналини тўлиқ тўсиб қўйган мум вилкасидир. Бу сўзнинг тўғри маъносида касаллик ёки эшитиш қобилиятини йўқотиш эмас, балки шифокор бир неча дақиқада - ювиш, аспирация ёки визуал назорат остида асбобни олиб ташлайдиган механик тўсиқдир. Эшитиш дарҳол ва тўлиқ қайтади.
Нима учун тирбандликлар пайдо бўлишини ва аниқ нима қилмаслик кераклигини тушуниш жуда муҳимдир. Олтингугурт ахлоқсизлик эмас, балки антибактериал хусусиятларга эга ҳимоя секреция ва терининг ташқи ҳаракати туфайли қулоқ канали ўзини тозалайди. Пахта новдаси бу механизмни бузади: кириш жойидаги мумни олиб ташлайди ва айни пайтда асосий массани чуқурроқ, мембранага яқинлаштиради, бу эрда ўтиш жойи тор ва ўз-ўзини тозалаш ишламайди. Энг зич қулоқ тиқинлари шундай шаклланади ва шунинг учун ҳар куни қулоқларини таёқ билан тозалайдиган одамлар бошқаларга қараганда тез-тез қулоқ тиқинларидан азият чекишади.
- Пахта таёқчалари қулоқ каналидан бошқа ҳар қандай нарсага мўлжалланган: улар мумни сиқади, терини шикастлайди ва қулоқ пардасини шикастлайди.
- Қулоқ шамлари ишламайди: процедурадан кейин уларда топилган мум шамнинг ўзига тегишли бўлиб, куйиш ва керосиннинг ўтиш жойига тушиши хавфи жуда катта.
- Соч қисқичлари, гугурт, тиш пичоғи - мембрана шикастланиши ва ташқи отит учун тўғридан-тўғри йўл
- Эрийдиган томчилар шифокор томонидан кўрсатилгандек қўлланилади ва қулоқ пардасининг тешилиши учун ишлатилмайди.
- Қулоқ гигиенаси қулоқнинг ташқи қисмини ювиш учун тушади; умуман ичкарига киришга ҳожат йўқ
- Агар сиз тиқинларга мойил бўлсангиз, қулоқни профилактик тозалаш учун ҳар 6-12 ойда бир марта ЛОР шифокорига мурожаат қилиш кифоя.
Наушниклар, шовқин ва эшитиш абадий исроф бўлади
Ички қулоқнинг соч ҳужайралари инсонга умрининг охиригача бир марта берилади. Улар бўлинмайди ва тикланмайди, шунинг учун ўлган ҳар бир ҳужайра эшитишнинг қайтариб бўлмайдиган қисмидир. Баланд овоз уларни икки йўл билан ўлдиради: ўртача юқори даражага узоқ вақт таъсир қилиш ва портлаш, ўқ отиш ёки жуда баланд концерт натижасида дарҳол акустик травма. Биринчи ҳолда, йўқотиш йиллар давомида тўпланади ва эътиборга олинмайди, иккинчисида у дарҳол тиннитус ва тиқилиши сифатида ўзини намоён қилади.
- 60/60 қоидаси - наушниклар билан бир вақтнинг ўзида 60 дақиқадан кўп бўлмаган максимал овоз баландлигининг 60 фоизидан юқори бўлмаган мусиқа тинглаш, кейин танаффус қилиш.
- Асосий тузоқ шовқинли муҳит: метрода, автобусда ва кўчада одам фонни тўсиб қўйиш учун овоз баландлигини оширади ва у хавфли даражага этганини сезмайди.
- Фаол шовқинни бартараф этувчи минигарнитуралар ва қулоққа чидамли моделлар қулоқчинларга қараганда хавфсизроқдир, чунки улар сизни тинчроқ тинглаш имконини беради.
- Даражанинг жуда юқори эканлигини кўрсатадиган белгилар: тинглашдан кейин қўнғироқ ёки тиннитус, тўлиқлик ҳисси, бир неча соат давомида бўғиқ товушлар
- Саноат шовқини, қурилиш асбоблари, отишма, концертлар ва тўй байрамларида баланд овозли мусиқа ҳимоя қилишни талаб қилади - қулоқчалар ёки наушниклар.
- Шовқин травмасидан таъсирланган биринчи диапазон 4000 герц атрофида; одам буни сезмайди, чунки нутқ пастроқ - йўқотиш фақат аудиограммада аниқланади
Демак, амалий хулоса: эшитишни эшитиш қийинлашганда эмас, балки мунтазам равишда шовқин таъсирида бўлганда текшириш керак. Эрта аудиограмма дастлабки ҳолатни қайд этади ва бир неча йил ўтгач, пасайиш бошланган ёки йўқлигини кўрсатади. Шовқинли муҳитда ишлайдиган ёки ҳар куни соатлаб наушник тақиб юрадиган одамлар учун бу кўзни текшириш билан таққосланадиган ақлли одатдир.
Тўсатдан эшитиш ҳалокати: 72 соат, бу ҳақида кам одам билади
Алоҳида ва энг кам баҳоланган ҳолат - бу тўсатдан сенсоринöрал эшитиш ҳалокати. Бирор киши уйғонади ва бир қулоғида деярли эшитиш йўқлигини ёки эшитиш бир неча соат ичида йўқолишини аниқлайди. Бу кўпинча қулоқдаги шовқин ва тиқилиш ҳисси билан бирга келади, шунинг учун одамлар нима бўлганини &қуот;зарба&қуот;, &қуот;керумнинг тиқилиб қолиши&қуот;, &қуот;сув кирди&қуот; деб тушунтирадилар ва унинг ўз-ўзидан кетишини кутадилар. Сиз кута олмайсиз: даволаниш қанчалик эрта бошланган бўлса, эшитиш қобилиятини тиклаш имконияти шунчалик юқори бўлади ва биринчи 72 соат жуда муҳим ва оқилона чегара тахминан икки ҳафтани ташкил қилади, шундан сўнг даволаниш самарадорлиги кескин пасаяди.
- Оцените ситуацию сразу: если слух упал на одно ухо за часы или за одну ночь — это повод обратиться к ЛОР-врачу в тот же день, а не через неделю.
- Простая домашняя проверка: поднесите работающий телефон поочерёдно к каждому уху и сравните громкость; заметная разница — тревожный признак.
- Врач исключает механические причины — пробку, отит, жидкость за перепонкой, — потому что они лечатся иначе и не столь срочно.
- Аудиометрия подтверждает нейросенсорный характер потери и её степень.
- Лечение при подтверждённом диагнозе начинают немедленно, не дожидаясь дополнительных обследований; основой является гормональная терапия, которую назначает врач.
- МРТ головного мозга и внутренних слуховых проходов выполняют планово, чтобы исключить редкие причины односторонней потери слуха, в том числе невриному слухового нерва.
Болалар: эшитиш ва нутқ бевосита боғлиқдир
Болада эшитиш нафақат эшитиш қобилияти, балки нутқни ривожлантириш шартидир. Миянинг нутқ марказлари эшитганларини қайта ишлаш орқали шаклланади ва товуш бузилган ёки заифлашган шаклда келса, нутқ кечикиш билан ривожланади ва талаффуз ноаниқ бўлиб қолади. Шу билан бирга, ўртача эшитиш қобилиятини йўқотган бола ўзини жуда нормал тутади: у баланд товушларга таъсир қилади, пахтани эшитганда орқасига ўгирилиб, ота-онасига эшитишида ҳамма нарса яхши деган тўлиқ таассурот қолдиради. Муаммо нутқ сезиларли даражада кечиктирилганда ўзини намоён қилади ва бу йиллар давом этади.
Эксудатив отит айниқса маккордир - совуқдан кейин ёки аденоидлар фонида ўрта қулоқда нозик суюқлик тўпланиши. Бу оғриқсиз ва иситмасиз содир бўлади, лекин боланинг қулоқлари тиқилиб қолганда доимо айланиб юргандай эшитиш қобилиятини пасайтиради. Шу билан бирга, бола савол беради, мултфилмлар ҳажмини оширади, синфда эътиборсиз бўлиб қолади ва ота-оналар буни бепарволик ёки ўжарлик деб талқин қилишади. Бу ҳолат бир неча дақиқада тимпанометрия билан аниқланади ва уни яхши даволаш мумкин, аммо бу ҳақда эслаб қолсангиз.
- Янги туғилган чақалоқнинг эшитиш скрининги ҳаётнинг биринчи кунларида амалга оширилади ва нутққа таъсир қилгунга қадар туғма эшитиш қобилиятини аниқлашга имкон беради.
- 3-4 ойгача бола ўткир товушлардан титрайди ва овозда музлайди; 6 ойгача бошини товуш манбаи томон буради
- 9-12 ойга келиб, миш-мишлар ва одамнинг исмига муносабат пайдо бўлади; миш-мишларнинг йўқлиги эшитишингизни текшириш учун сабабдир
- 2 йилдан сўнг, заиф сўз бойлиги, сўзлашув нутқи ва маърузачининг лабларига қараш одати ташвиш уйғотади.
- Мактаб ёшида - такрорий саволлар, баланд овозли телевизор овози, синфда эътиборсизлик, ишлашнинг пасайиши
- Эксудатив отит воситаларининг белгилари: оғриқсиз тиқилиши, суюқлик қуйиш ҳисси, совуқдан кейин эшитишнинг пасайиши.
Эшитиш воситалари ва чекловчи тўсиқ
Кекса одамнинг эшитиш воситасидан воз кечишининг энг кенг тарқалган сабаби - бу харажат ёки ноқулайлик эмас, балки қари ва касал кўринишни истамасликдир. Бундай ҳолда, парадоксал бир нарса юз беради: қурилмаси бўлмаган одам доимий равишда яна сўрайди, ноўрин жавоб беради, суҳбатнинг ипини йўқотади ва қулоғининг орқасида митти қурилма билан қарашдан кўра анча ночорроқ кўринади. Замонавий қурилмалар ҳажми бўйича ловия билан таққосланади ва қулоқ ичидаги моделлар ташқи томондан деярли кўринмайди.
- Эшитиш мосламаси эшитиш қобилиятига зарар этказмайди ва ўзига қарам бўлмайди - у соч ҳужайраларининг ҳолатига таъсир қилмайди, фақат керакли частоталарда овозни кучайтиради.
- Қурилмадан воз кечиш, аксинча, зарарли: товуш юкисиз миянинг эшитиш марказлари аста-секин нутқни тушуниш қобилиятини йўқотади ва кейинчалик қурилмага кўникиш қийинлашади.
- Қурилмани тайёр ҳолда сотиб олиш мумкин эмас: у аудиограмма бўйича индивидуал равишда дастурлаштирилган, аниқ йўқолган частоталарни кучайтиради.
- Созлашсиз овоз кучайтиргичлари тайёр ечим сифатида сотилади, ҳамма нарсани, шу жумладан шовқинни кучайтиради ва қўшимча зарар этказиши мумкин.
- Мослашув даври бир неча ҳафта давом этади: мия одам узоқ вақт давомида эшитмаган кундалик товушларни филтрлашни қайта ўрганади.
- Оғир эшитиш қобилиятини йўқотиш учун, агар эшитиш воситаси энди ёрдам бермаса, кохлеар имплантация қўлланилади.
- Кекса одамларда эшитиш қобилиятини йўқотиш ижтимоий изоляция, руҳий тушкунлик ва тезлаштирилган хотиранинг пасайиши билан боғлиқ, шунинг учун эшитиш қобилиятини тузатиш нафақат қулайлик учун муҳимдир.
Кекса қариндоши билан қурилма ҳақида тиббий мунозаралар атрофида эмас, балки аниқ йўқотишлар атрофида суҳбат қуриш яхшироқдир: у неваралари нима дейишини тушунишни тўхтатди, суҳбатдошини кафеда эшитмайди, столдаги умумий суҳбатдан узилиб қолган ва шунинг учун тобора жим бўлиб қолган. Аудиограммадаги рақамлар эмас, балки айнан шу нарса ҳал қилувчи омил бўлади. Танловга биргаликда бориш ва созланган қурилмани офисда тинглашни сўраш ҳам фойдалидир: фарқ дарҳол сезилади ва ҳар қандай тушунтиришдан кўра яхшироқ ишонтиради.
