Қайси безлар яллиғланади ва нима учун?
Танада уч жуфт йирик туприк безлари мавжуд: паротид - қулоқ олдида ва остида, пастки жағ остида - пастки жаг остида, тил ости - тил остида. Паротид бези кўпинча вируслар ва сувсизланишдан, субмандибуляр без эса сўлак тош касаллигидан таъсирланади: унинг секрецияси қалинроқ ва канал пастдан юқорига ўтади, шунинг учун у эрда тошлар тез-тез ҳосил бўлади. Яллиғланиш бактериал, вирусли ёки юқумли бўлмаган бўлиши мумкин - отоиммüн касалликларда ва радиация терапиясидан кейин.
- Бактериал - тупурикнинг турғунлиги ва сувсизланиши туфайли
- Вирусли - паротит, грипп, ситомегаловирус
- Обструктив - тош ёки каналнинг торайиши туфайли
- Сурункали такрорий, шу жумладан болаларда
- Отоиммüн - Сжöгрен синдроми билан
Семптомлар
Асосий симптом без соҳасидаги шиш ва ёрилиш оғриғи бўлиб, у овқатдан олдин ва овқат пайтида, тупурик ишлаб чиқариш кескин ошганида сезиларли даражада кучаяди. Бактериал яллиғланиш билан иситма, терининг қизариши ва ёқимсиз шўр таъми қўшилади: каналдан лойқа тупурик ёки йиринг чиқиши мумкин. Тош билан шиш пайдо бўлади ва кейин кетади. Қуруқ оғиз, бир вақтнинг ўзида бир нечта безларнинг шишиши ва қуруқ кўзлар кўпинча тизимли сабабни кўрсатади.
- Қулоқ яқинида ёки жағ остида шишиш
- Овқатланиш пайтида кучаядиган оғриқ
- Без устидаги терининг қизариши ва нозиклиги
- Оғиздан ёқимсиз таъм ва ҳид
- Қуруқ оғиз
- Иситма ва заифлик
Диагностика
Шифокор безни ташқи ва оғиз томонидан текширади ва ҳис қилади, каналнинг оғзини ва энгил массаж пайтида чиқарилган тупурикнинг табиатини баҳолайди. Кўришнинг асосий усули - туприк безларининг ултратовуш текшируви: бу шиш, хўппоз, каналнинг кенгайиши ва кўпчилик тошларни кўрсатади. Умумий қон тести бактериал яллиғланиш мавжудлигини тушунишга ёрдам беради. Сурункали курс ва ўсмага шубҳа бўлса, қўшимча равишда КТ, сиалография ёки понксиён биопсияси қўлланилади. Тиш шифокори тишларнинг ҳолатини инфекция манбаи сифатида баҳолайди.
- Безни текшириш ва бимануал палпация қилиш
- Канал массажи пайтида секрецияни баҳолаш
- Туприк безларининг ултратовуш текшируви
- Умумий қон текшируви
- Релапслар учун КТ ёки сиалография
- Шубҳали ўсма учун биопсия
Даволаш
Даволашнинг асоси тупурик оқимини тиклашдир. Шифокор кўп миқдорда суюқлик, кислотали овқатлар ва шакарсиз сақични туприк агентлари, илиқ компресслар ва канал бўйлаб безни юмшоқ массаж қилишни тавсия қилади. Бактериал яллиғланиш учун антибиотиклар буюрилади; оғриқ ва иситма учун антипиретик ва аналжезиклар буюрилади; Шифокор махсус дори-дармонларни танлайди. Агар хўппоз шаклланган бўлса, у очилади ва дренажланади. Тош эндоскопик ёки жарроҳлик йўли билан канал орқали чиқарилади; узоқ муддатли такрорий яллиғланиш билан, баъзида безнинг ўзини олиб ташлаш керак бўлади.
- Кўп суюқлик ичиш ва туприк диетаси
- Иссиқ компресслар ва без массажи
- Шифокор томонидан тайинланган антибиотиклар
- Хўппозни очиш ва дренажлаш
- Каналдан тошни олиб ташлаш
- Доимий сурункали яллиғланиш учун безни олиб ташлаш
Олдини олиш ва прогноз
Ўз вақтида даволаш билан ўткир сиаладенит бир-икки ҳафта ичида йўқолади. Тошлар, каналнинг торайиши ёки қуруқ оғиз давом эца, такрорланиш тенденцияси сақланиб қолади. Хавфингизни камайтириш учун, айниқса, иссиқ ҳавода ва ҳароратда этарли миқдорда суюқлик ичиш, тишларингизга ғамхўрлик қилиш, тишларни даволаш ва чекмаслик керак. Кекса одамлар ва диуретиклар, антидепрессантлар ёки аллергияга қарши дори-дармонларни қабул қиладиганлар қуруқ оғизни шифокор билан муҳокама қилишлари керак. Болалар паротитдан мунтазам эмлаш орқали ҳимояланган.
- Кун давомида этарлича ичиш
- Мунтазам оғиз гигиенаси ва кариесни даволаш
- Чекишни ташлаш
- Туприкни рағбатлантириш учун шакарсиз сақични чайнаш
- Қуруқ оғизга олиб келадиган дори-дармонларни назорат қилиш
- Болаларни паротитга қарши эмлаш
