Офталмология: касалликлар, белгилар ва даволаш

Кўзнинг қизариши конъюнктива ва склеранинг кичик томирлари кенгайганида ёки қон конъюнктива остидан оқаётганда пайдо бўлади. Бу офталмологга мурожаат қилишнинг энг кенг тарқалган сабабларидан биридир. Кўпгина ҳолларда сабаблар зарарсиздир: уйқу этишмаслиги, экран вақти, қуруқ ҳаво, тутун, хлорли сувдан тирнаш хусусияти, аллергия ёки вирусли конъюнктивит. Шу билан бирга, қизариш жиддий касалликларнинг белгиси бўлиши мумкин - кератит, увеит, глаукоманинг ўткир ҳужуми, кимёвий куйиш ёки шикастланиш, бу кўришнинг йўқолишига олиб келади. Билан боғлиқ аломатлар бир-биридан ажралиб туришга ёрдам беради: оғриқ, фотофоби, кўришнинг пасайиши, камалак доиралари, оқинди. Агар қизариш оғриқ ёки лойқа кўриш билан бирга бўлса, томчилар билан ўз-ўзини даволашдан бир ҳафта ўтгач эмас, балки худди шу куни текшириш керак.

Пресбиёпия - бу кўзнинг яқин масофада аниқ кўриш қобилиятининг ёшга боғлиқ пасайиши. Яқин объэктни кўриш учун линза шаклини ўзгартиради ва янада конвекс бўлади; бу жараён турар жой деб аталади. Йиллар давомида линзалар қалинлашади ва эгилувчанлигини йўқотади, шунинг учун тахминан 40-45 йилдан кейин одам телефонни ва китобни узоқроққа кўчиришни бошлайди ва кам ёруғликда кичик босма нашрларни ўқиб бўлмайди. Пресбиёпия ҳамма одамларда ривожланади, бу касаллик эмас, балки табиий ўзгаришдир ва уни жисмоний машқлар билан олдини олиш мумкин эмас. Кўзойнак, контакт линзалари ёки жарроҳлик билан осонгина тузатилиши мумкин. Шикоятларнинг биринчи кўриниши офталмолог томонидан тўлиқ текширувдан ўтиш учун яхши сабабдир: 40 йилдан кейин глаукома ва бошқа кўз касалликлари хавфи ортади.

Птерйгиум конъюнктиванинг учбурчак шаклидаги ўсиши бўлиб, у аста-секин шох пардага, одатда бурун томонидан ўрмаланади. Тўқималар қалинлашади, унда қон томирлари ўсади ва кўз унинг устида плёнка пайдо бўлганга ўхшайди. Асосий сабаб - ултрабинафша нурланишининг узоқ муддатли таъсири, шунинг учун птерйгиум қуёшли иқлим шароитида, ташқарида ишлайдиган одамлар: қурувчилар, ҳайдовчилар, фермерлар орасида кенг тарқалган. Кичкина птерйгиум фақат косметик нуқсон ва даврий тирнаш хусусияти келтириб чиқаради, лекин у шох парданинг марказига қараб ўсганда, у шаклини бузади, астигматизмни келтириб чиқаради ва кўришни камайтиради. Кейин жарроҳлик йўли билан олиб ташланади.

Птозис - бу юқори кўз қовоғининг чўкиши бўлиб, унинг қирраси меъёрдан пастда жойлашган ва кўз қорачиғини қисман ёки тўлиқ қоплайди. Кўз қовоғи кўз-мотор нерв билан иннервация қилинган мушак ва симпатик асаб тизими билан боғлиқ бўлган кичик мушак томонидан кўтарилади. Птоз туғма бўлиши мумкин, мушаклар кам ривожланган ва орттирилган бўлса: кўпинча мушак тендонлари ёшга қараб чўзилади, камроқ сабаб асаб шикастланиши, миястения гравис, шикастланиш ёки ўсимтадир. Болада ўқувчини қоплайдиган птозис кўришнинг ривожланишига тўсқинлик қилади ва амблиёпияга олиб келиши мумкин. Вояга этган одамда у кўриш майдонини чеклайди ва чарчоқни келтириб чиқаради. Икки томонлама кўриш, кўз қорачиғининг кенгайиши ёки бош оғриғи билан тўсатдан кўз қовоғининг тушиши зудлик билан 103 рақамига қўнғироқ қилиш учун сабабдир, чунки бу аневризма ёки инсулт белгиси бўлиши мумкин.

Кўришнинг кескин ёмонлашиши - бу кескинликнинг пасайиши ёки тўсатдан пайдо бўладиган кўриш майдонининг торайиши: дақиқалар, соатлар ёки бир неча кун ичида. Бу бир ёки иккала кўзга таъсир қилиши мумкин ва лойқалик, қоронғу нуқта, кўр-кўрона, бузилган чизиқлар ёки кўришнинг тўлиқ йўқолиши каби кўриниши мумкин. Ушбу аломат кўпинча фавқулодда вазиятлар билан бирга келади: ретинал артериянинг тиқилиб қолиши, ретинанинг ажралиши, глаукоманинг ўткир ҳужуми, оптик асаб ёки қон томирларининг яллиғланиши. Бундай ҳолатларнинг кўпчилигида даволанишнинг натижаси соатга боғлиқ, шунинг учун кўришнинг ўз-ўзидан тикланишини кутиш хавфлидир. Асосий хулоса: кўришнинг тўсатдан йўқолиши ўша куни офталмологга мурожаат қилиш учун сабабдир ва агар неврологик аломатлар билан қўшилса, 103 рақамига тез ёрдам чақиринг.

Ретинобластома - ёш болаларда, кўпинча беш ёшга тўлгунга қадар ривожланадиган тўр парданинг хавфли ўсмаси. У этук бўлмаган ретинал ҳужайралардан, уларнинг бўлинишини бошқарувчи ген шикастланганда пайдо бўлади. Ўсимта ирсий бўлиши мумкин, кейин кўпинча иккала кўзга таъсир қилади ёки тасодифан бир кўзда пайдо бўлади. Кичкина бола кўришдан шикоят қилмайди, шунинг учун касаллик одатда ота-оналар томонидан ўқувчининг ғайриоддий оқ акси ёки тўсатдан кўзни қисиб қўйиши билан сезилади. Бу касаллик бўлиб, ўз вақтида даволаш нафақат кўриш тақдирини, балки боланинг ҳаётини ҳам ҳал қилади: эрта аниқлаш билан прогноз яхши.

Ретинал томирлар марказдан перифериягача ўсади ва фақат ҳомиладорликнинг охиригача ўз йўлини якунлайди. Эрта туғилиш бўлса, бу жараён тўхтатилади: чеккадаги тўр парда қон томирларисиз қолади, кислород этишмаслигини бошдан кечиради ва бунга жавобан нуқсонли янги томирларнинг ўсишига олиб келади. Улар мўрт бўлиб, қон оқади ва чандиқ тўқималари бўйлаб ҳаракатланади, бу эса ретинани ажратиши мумкин. Бу эрта туғилишнинг ретинопатияси - болаликдаги кўрликнинг асосий сабабларидан бири бўлиб, уни ўз вақтида текшириш билан бутунлай олдини олиш мумкин. Ташқи томондан, боланинг кўзлари мутлақо нормал кўринади ва махсус текширувсиз касалликни сезиш мумкин эмас.

Фотофобия ёки фотофобия - бу ёруғликка оғриқли сезгирликнинг ошиши, унда оддий ёруғлик оғриқ, лакримация ва кўзингизни юмиш истагини келтириб чиқаради. Бу алоҳида касаллик эмас, балки тригеминал асабнинг тирнаш хусусияти, кўзнинг олдинги сегментининг яллиғланиши ёки миянинг визуал йўлларининг қўзғалувчанлиги ошиши билан юзага келадиган аломатдир. Энг кўп учрайдиган сабаблар кўз билан боғлиқ: қуруқлик, корнеа эрозияси, бегона жисм, конъюнктивит, ириснинг яллиғланиши. Неврологик бўлганлар камроқ аҳамиятга эга: мигрен, мия чайқалиши ва бош оғриғи, иситма ва бўйин мушакларидаги кучланиш билан биргаликда - шошилинч ёрдамни талаб қиладиган менингит. Офталмологнинг текшируви, агар керак бўлса, неврологнинг текшируви тушунишга ёрдам беради.

Қуруқ кўз синдроми нафақат кўз ёшлари этишмаслиги, балки бутун кўз ёши плёнкасининг бузилиши, ҳар бир милтиллашда кўз юзасига қайта тарқаладиган энг нозик уч қатламли қоплама. Кичкина кўз ёшлари пайдо бўлганлиги сабабли филм йиртилиб кетиши мумкин, лекин кўпинча у жуда тез буғланади: уни ушлаб туриш учун этарли ёг ъқатлами йўқ. Беморларни ҳам, баъзан шифокорларни ҳам чалкаштириб юборадиган бу ҳолатнинг асосий парадокси шундан келиб чиқади: қуруқ кўзлар билан улар тез-тез сув ва мўл-кўл, ва одам йиллар давомида ҳақиқий сабабдан бошқа нарса учун даволанади. Дорихонага боришдан олдин билиш керак бўлган яна бир нарса: қуруқ кўзлар учун вазоконстриктор &қуот;қизариш учун томчилар&қуот; ёрдам бермайди, аммо муаммони давом эттиради - улар бир неча соат давомида симптомни йўқ қилади ва кейинги қизаришни аввалгисидан кучлироқ қилади.

Сжогрен синдроми отоиммüн касаллик бўлиб, иммунитет тизими тупурик ва кўз ёшларини ишлаб чиқарадиган безларга ҳужум қилади. Шиллиқ пардалар намланишни тўхтатади: кўзлар қизариб кетади ва оғрийди, гўё уларга қум тушгандек, оғиз доимо қурийди, қуруқ овқат эйиш ва узоқ вақт гапириш қийин. Кариес тез ривожланади, тил яллиғланади, мураббо пайдо бўлади. Касаллик ўз-ўзидан пайдо бўлганда бирламчи бўлиши мумкин ва ревматоид артрит, тизимли қизил югурук ёки бошқа ревматик касаллик фонида юзага келганда иккиламчи бўлиши мумкин. Безларга қўшимча равишда бутун тана ҳам азоб чекиши мумкин: бўғимларнинг оғриғи, кучли чарчоқ, қуруқ тери ва қин, баъзан эса ўпка, буйраклар ва нервлар таъсирланади.