Аллергия ва интолеранс: фарқ нима?
Бу йўлдаги энг муҳим вилкадир ва бу эрда чалкашлик одамларга кераксиз чекловлар ва баъзан соғлиқ учун қимматга тушади. Аллергия бўлса, иммунитет тизими айбдор: у озиқ-овқат оқсилига антикорларни ишлаб чиқаради ва реакция у билан алоқа қилиш орқали бошланади. Муросасизлик билан иммунитет тизими иштирок этмайди - тана оддийгина озиқ-овқат компонентини ҳазм қила олмайди ёки ўзлаштира олмайди.
- Механизм: аллергия - оқсилга иммун реакцияси; интолеранс - ферментнинг йўқлиги, маҳсулотдаги кимёвий реакция ёки ичак одатлари
- Доз: аллергия бўлса, ҳатто из миқдори ҳам реакцияга сабаб бўлади; муросасизлик бўлса, одам одатда кичик бир қисмга тоқат қилади
- Вақт: аллергия бир неча дақиқадан икки соатгача ривожланади; интолеранс кейинроқ, одатда бир неча соатдан кейин пайдо бўлади ва овқатланган миқдорга боғлиқ
- Кўринишлар: аллергия учун - тери, нафас олиш, шишиш, босимнинг пасайиши; муросасизлик билан - деярли ҳар доим фақат ошқозон: шиширади, шовқин, оғриқ, бўшашган ахлат
- Хавфли: аллергия анафилаксияга олиб келиши мумкин; муросасизлик ёқимсиз, лекин ҳаёт учун хавфли эмас
- Тактика: аллергия бўлса, маҳсулотни бутунлай чиқариб ташланг; интолеранс бўлса, тоқат қилинадиган қисмни ёки фермент препаратларини танланг
Энг ёрқин мисол сутдир. Лактоза интолеранси сут шакарини парчалайдиган лактаза ферментининг этишмаслигини англатади. Бир стакан сутдан кейин бир-икки соат ўтгач, шиширади, ғичирлайди ва бўшашган нажас сифатида намоён бўлади, ферментлар қилинган сут маҳсулотлари ва озгина лактоза ўз ичига олган қаттиқ пишлоқ одатдагидек муҳосаба қилинади ва бир стакан кефир ҳеч қандай муаммо туғдирмайди. Сигир сути оқсилига аллергия жуда бошқача: у ҳар қандай миқдорда ва ҳар қандай сут маҳсулотида, шу жумладан пишлоқда пайдо бўлиши мумкин ва ўзини тошма, қусиш ва чақалоқларда ахлатда қон ва ёмон вазн ортиши сифатида намоён қилади. Биринчиси катталарда жуда тез-тез учрайди ва бу сўзнинг тўлиқ маъносида касаллик эмас, иккинчиси ёш болалар учун хосдир ва ҳақиқий истисно талаб қилади.
Қандай маҳсулотлар ва қайси ёшда
Ҳар қандай озиқ-овқат назарий жиҳатдан реакцияга олиб келиши мумкин бўлса-да, амалда ҳолатларнинг аксарияти чекланган рўйхатда учрайди ва у болалар ва катталар ўртасида сезиларли даражада фарқ қилади.
- Ёш болаларда: сигир сути, товуқ тухуми, буғдой, соя. Ушбу аллергияларнинг аксарияти вақт ўтиши билан йўқолади
- Каттароқ болалар ва катталар учун: ерфıстığı, ёнғоқ, балиқ, денгиз маҳсулотлари, кунжут. Бу реакциялар кўпинча ҳаёт учун давом этади ва кўпинча оғир
- Полен билан ўзаро реакциялар: пичан иситмаси бўлган одамларда - янги мевалар, сабзавотлар, ёнғоқлар, қовунлар. Одатда оғизда қичишиш билан чегараланади
- Яширин манбалар: колбаса ва пиширилган маҳсулотлардаги сут оқсили, сослар ва ширинликлардаги ерёнғоқлар, нон ва ҳалвадаги кунжут уруғлари, булён кубларидаги балиқ оқсили
- Алоҳида шакл - овқатдан сўнг жисмоний зўриқиш туфайли келиб чиққан анафилакси: реакция фақат маҳсулотни истеъмол қилиш, одатда буғдой, жисмоний машқлар билан таъминланган бўлса; маҳсулотнинг ўзи ёлғиз муҳосаба қилинади
Ота-оналар билиши керак бўлган яна бир нарса шундаки, сўнгги йилларда қўшимча овқатларни жорий этиш бўйича тавсиялар ўзгарган. Илгари, потенциал алерженик озиқ-овқатларни иложи борича узоқроққа қолдириш тавсия қилинган. Бугунги кунда далиллар бунинг аксини кўрсатмоқда: тухум ва ерёнғоқ каби озиқ-овқатларни одатдаги қўшимча овқатланиш вақтида ёшга мос шаклларда ўз вақтида киритиш аллергия ривожланиш хавфини оширади эмас, балки камайтиради. Кечиктирилган танишув ҳимоя қилмайди. Жиддий атопик дерматит ёки аллақачон ўрнатилган аллергия билан оғриган болада қабул қилиш тартиби шифокор билан алоҳида муҳокама қилинади.
У қандай кўринишга эга ва у қанчалик тез ривожланади?
Реакцияларнинг вақти ва механизмига кўра, улар иккита катта гуруҳга бўлинади ва ташхис ва хавф ҳам бунга боғлиқ.
- Немедленные реакции — от нескольких минут до двух часов. Именно они опасны: крапивница, отёк губ и век, рвота, спазмы в животе, свистящее дыхание, падение давления. Такие реакции хорошо выявляются кожными пробами и анализом на специфические ИгЕ.
- Отсроченные реакции — от нескольких часов до суток и дольше. Сюда относят обострение атопического дерматита, некоторые виды поражения кишечника у грудных детей, кровь в стуле. Аллергопробы при них часто неинформативны, и основным инструментом становится пробное исключение продукта с последующим возвращением.
- Оральный аллергический синдром — зуд и покалывание во рту от свежих фруктов и овощей у людей с поллинозом. Обычно проходит за минуты и ограничивается полостью рта.
- Синдром, вызванный пищевыми белками, у младенцев: обильная повторная рвота через 1–4 часа после кормления, бледность, вялость, иногда обезвоживание. Сыпи при этом может не быть вовсе, что затрудняет распознавание.
Олдинги реакциянинг жиддийлиги кейинги реакциянинг жиддийлигини кафолатламайди - бу энг муҳим амалий хулосалардан биридир. Илгари фақат üртикер бўлган одам кейинги сафар анафилаксияга дучор бўлиши мумкин ва аксинча. Шунинг учун, агар жиддий реакциялар хавфи юқори бўлган озиқ-овқат маҳсулотларига тасдиқланган аллергия мавжуд бўлса, шифокор ёзма ҳаракатлар режасини тузади ва &қуот;фақат уни истеъмол қилманг&қуот; деган маслаҳат билан чекланмайди.
Диагностика: нима ишлайди ва пулни беҳуда сарфлаш нима
Озиқ-овқат аллергиялари учун текширув клиник кўриниш атрофида тузилган. Ҳеч қандай таҳлил ўз-ўзидан ташхис қўймайди: касаллик тарихидан келиб чиқадиган аниқ шубҳани тасдиқлайди ёки рад этади.
- Пищевой дневник: что съедено, в каком количестве, через сколько времени и что именно произошло. Это скучно, но нередко даёт больше, чем панель анализов.
- Кожные прик-тесты с подозреваемыми продуктами — быстро, наглядно, результат через 15–20 минут.
- Специфические ИгЕ в крови к конкретным продуктам, а не к сотне сразу. Уровень антител отчасти коррелирует с вероятностью реакции, и его отслеживают в динамике у детей.
- Молекулярная диагностика по отдельным белкам — помогает понять, грозит ли человеку тяжёлая системная реакция или дело ограничится зудом во рту.
- Диагностическое исключение продукта на 2–4 недели с оценкой динамики симптомов, а затем контролируемое возвращение.
- Провокационная проба под наблюдением врача — самый достоверный метод. Проводится только в условиях, где готовы оказать помощь при реакции, и никогда не делается дома.
Энди нима қилмаслик ҳақида. Озиқ-овқат маҳсулотларига ИгГ ва ИгГ4 антикорларини текшириш энг кенг тарқалган ва энг қиммат хатодир. Ушбу антикорлар нормал озиқ-овқат билан алоқа қилиш учун ишлаб чиқарилади ва соғлом одамларда топилади: асосан, улар аллергик эмас, балки одам нима еяётганини акс эттиради. Аллергология жамиятлари озиқ-овқат аллергиялари ёки &қуот;толерантлик&қуот; ни ташхислаш учун ушбу тестлардан фойдаланишни тавсия этмайди. Натижа одатда &қуот;тақиқланган&қуот; озиқ-овқатларнинг узоқ рўйхати шаклида бўлади, бу эса ҳеч қандай тарзда оқланмаган диетага олиб келади. Биорезонанс диагностикаси, сочни текшириш, кинесиологик тестлар ва &қуот;бир томчи қон билан 100 та маҳсулотни таҳлил қилиш&қуот; бир хил асоссиздир.
Даволаш ва ташхис билан ҳаёт
Озиқ-овқат аллергиясини бартараф этадиган дори йўқ. Бунинг асоси маҳсулотни истисно қилиш ва тасодифий таъсир қилишда реакцияга тайёрликдир. Ва &қуот;йўқ қилиш&қуот; нафақат очиқ-ойдин таомни истеъмол қилишни эмас, балки ошхонада яширин манбалар ва ўзаро контаминацияни ҳам англатади.
- Ҳар сафар ингредиентларни, шу жумладан таниш маҳсулотларни ўқинг: рецептлар огоҳлантирмасдан ўзгаради
- Синонимларни билинг: казеин ва зардоб сут, ҳайвон албумини ва леситин тухум, &қуот;ўсимлик оқсили&қуот; эса соя бўлиши мумкин.
- Кафеларда ва зиёфатда аллергенни тўғридан-тўғри номланг ва &қуот;бу эрда ёнғоқ борми&қуот; деб сўраманг; улар бир хил сиртда пиширилганлигини текширинг
- Уйда, агар сизда кучли аллергия бўлса, алоҳида кесиш тахтаси ва идишлардан фойдаланинг, юзаларни яхшилаб ювинг: умумий қовурилган идишдаги излар кўпинча этарли.
- Уй дори кабинетида эмас, балки сиз билан бирга шифокор томонидан кўрсатилган реакция ва дори-дармонлар бўлса, ёзма ҳаракатлар режасини тузинг.
- Мактаб ёки болалар боғчасига ёзма равишда хабар беринг: ўқитувчи нафақат рухсат этилмаган нарсаларни, балки нима қилиш кераклигини ҳам билиши керак.
- Ўзингиз билан аллергиянгиз ҳақидаги маълумотларни - билагузук, карта ёки эслатма шаклида телефонингизда кўринадиган жойда олиб юринг.
Вақт ўтиши билан болалар жуда кўп ўзгаради ва бу мавзунинг энг далда берувчи қисмидир. Кўпчилик болаларда сигир сути оқсили ва товуқ тухумига аллергия мактаб ёшига келиб йўқолади, буғдой ва сояга аллергия ҳам кенг тарқалган. Ёнғоқ, ёнғоқ, балиқ ва денгиз маҳсулотларига аллергия узоқ давом этади ва кўпинча умр бўйи давом этади. Шунинг учун озиқ-овқат аллергияси бўлган болалар назоратга муҳтож: шифокор вақти-вақти билан тестларни такрорлайди ва маҳсулотни қачон қайтаришга ҳаракат қилиш хавфсиз эканлигини ҳал қилади. Қайта баҳоланмасдан умрбод &қуот;ҳар ҳолда&қуот; диетаси, аллергия аллақачон ўтиб кетган болани этарли овқатланишдан маҳрум қилади.