Жигар шиши қандай ривожланади?
Узоқ муддатли яллиғланиш ва жигар ҳужайраларининг ўлими давом этаётган тўқималарни тиклашни бошлайди. Ҳар бир бўлиниш цикли билан генетик зарар тўпланади ва сирозда цикатриал қайта қуриш регенерация тугунларини яратади. Бу тугунларнинг баъзилари аста-секин тузилишини ўзгартириб, ўсимта тугунларига айланади. Гепатоцеллюляр карсиномадан алоҳида, ўт йўлларидан ўсадиган холангиокарсинома ва бошқа ўсмаларнинг жигарга метастазлари ажралиб туради - иккинчиси бирламчи саратонга қараганда кўпроқ учрайди, аммо бошқача даволанади.
- Гепатоцеллюляр карсинома энг кенг тарқалган асосий ўсма ҳисобланади
- Холангиокарсинома - ўт йўлларидан
- Ичаклар, ошқозон, кўкракдан жигарга метастазлар
- Прекурсорлар - сирозда регенерация ва дисплазия тугунлари
- Болаларда кам учрайдиган шакллар - гепатобластома
Сабаблари ва хавф омиллари
Хавфнинг асоси сурункали жигар шикастланишидир. Вирусли гепатит Б ва С йиллар давомида яллиғланишни сақлаб туради ва уларнинг фонида ўсмалар сезиларли сирозсиз ҳам ривожланиши мумкин, айниқса гепатит Б. Спиртли ичимликлар ва метаболик ёғли жигар касаллиги, ортиқча вазн ва диабет билан боғлиқ, энди биринчи ўринга чиқади. Қўшимча ҳисса қўшувчиларга афлатоксинлар, нотўғри сақланган ёнғоқ ва дон таркибидаги моғор токсинлари ва ирсий гемокроматоз киради.
- Ҳар қандай табиатнинг жигар сиррози
- Сурункали гепатит Б ва С
- Спиртли ичимликларни тизимли истеъмол қилиш
- Ёғли жигар касаллиги, семизлик, 2-тоифа диабет
- Чириётган овқатлардаги афлатоксинлар
- Гемокроматоз ва бошқа ирсий жигар касалликлари
- Эркак жинси ва ёши 50 ёшдан ошган
Семптомлар
Дастлабки босқичда ўсимта ҳеч қандай шикоят қилмайди ва фақат мунтазам ултратовуш текшируви пайтида аниқланади. Кейинчалик ўнг ҳипокондриюмда оғирлик ва зерикарли оғриқ, заифлик, иштаҳани йўқотиш ва вазн йўқотиш пайдо бўлади. Сироз билан оғриган одамда ташвиш берувчи сигнал кескин ёмонлашади: сариқликнинг кучайиши, қорин бўшлиғида суюқликнинг тез тўпланиши, олдинги даволанишга қаршилик. Баъзида ўсимта биринчи навбатда ўткир оғриқ ва ёрилиб кетган тугун туфайли босимнинг пасайиши билан намоён бўлади - бу 103 рақамига қўнғироқ қилишни талаб қиладиган фавқулодда вазият.
- Ўнг ҳипокондриюмда оғирлик ва оғриқ
- Заифлик, чарчоқ, иштаҳани йўқотиш
- Оғирликни йўқотиш
- Сариқлик ва терининг қичиши
- Катталашган қорин, оёқларнинг шишиши
- Ҳеч қандай сабабсиз ҳароратнинг ошиши
Диагностика ва скрининг
Сироз ва сурункали гепатит Б билан оғриган одамлар учун жигар ултратовуш текшируви ҳар 6 ойда, кўпинча алфа-фетопротеин тести билан бирга тавсия этилади. Тугун аниқланганда, контрастли МССТ ёки МРИ бир неча босқичда амалга оширилади: гепатоцеллюляр карсинома характерли контрастли хулқ-атворга эга, бу кўп ҳолларда биопсиясиз ташхис қўйиш имконини беради. Агар расм аниқ бўлмаса, биопсия ўтказилади. Жигар фаолиятини, коагуляцияни ва вирусли гепатит белгиларини баҳолашга ишонч ҳосил қилинг.
- Хавфли гуруҳларда ҳар 6 ойда жигар ултратовуш текшируви
- Алфа фетопротеинли қон
- Қорин бўшлиғининг контрастли МССТ
- Контрастли жигар МРИ
- Ноаниқ маълумотларга эга тугуннинг биопсияси
- Гепатит Б ва С белгилари, жигар тестлари, коагулограмма
Даволаш ва олдини олиш
Усулни танлаш тугунларнинг катталиги ва сонига, жигар функциясининг сақланишига ва умумий ҳолатга боғлиқ. Агар битта кичик ўсимта ва яхши жигар функцияси мавжуд бўлса, резекция ёки радиочастота абласёну амалга оширилади, баъзи ҳолларда жигар трансплантацияси кўриб чиқилади. Узоқ тарқалмаган бир нечта тугунлар бўлса, ўсимтани озиқлантирадиган томирларнинг кимёемболизацияси қўлланилади. Илғор босқичда мақсадли ва иммун препаратлар қўлланилади. Олдини олиш ҳақиқийдир: гепатит Б га қарши эмлаш, гепатит С ни даволаш, спиртли ичимликларни истеъмол қилмаслик ва вазнни назорат қилиш.
- Жигарнинг бир қисмини жарроҳлик йўли билан резекция қилиш
- Радиочастота ёки микротўлқинли абласён
- Кўрсаткичларга кўра жигар трансплантацияси
- Трансартериал кимёемболизация
- Мақсадли ва иммунотерапия
- Гепатит Б эмлаш, вирусга қарши даволаш
- Спиртли ичимликларни тўхтатиш, вазн йўқотиш, диабетни назорат қилиш
