Таҳлилни қандай ўқиш керак
Стандартлар лаборатория ва жинсга қараб фарқланади. Шифокор ферментларнинг норманинг юқори чегарасидан неча марта ошиб кетишини, АСТ нинг АЛТга нисбати ва бошқа кўрсаткичларнинг ўзгаришини баҳолайди. Синов такрорланганда бир марталик кичик ўсиш кўпинча нормаллашади, шунинг учун тест кўпинча бир неча ҳафтадан кейин такрорланади.
- Бир оз ўсиш (5 меъёргача) - ёғли жигар касаллиги, сурункали гепатит, спиртли ичимликлар, дорилар
- Ўртача (5-15 меъёр) - фаол гепатит, дори-дармонларга зарар этказиш
- Оғир (15 меъёрдан ортиқ) - ўткир вирусли ёки токсик гепатит, жигар ишемияси
- АСТ АЛТ дан сезиларли даражада юқори - спиртли келиб чиқиши ёки мушак сабаб бўлиши мумкин
- Шу билан бирга, ГГТ ва гидроксиди фосфатаза кўпаяди - сафро чиқишининг бузилиши.
Асосий сабаблар
Дунёда ва Ўзбекистонда энг кўп учрайдиган сабаб метаболик билан боғлиқ бўлган ёғли жигар касаллиги бўлиб, у ортиқча вазн, қандли диабет ва юқори холестерин билан ривожланади. Вирусли гепатит Б ва С ни истисно қилиш бир хил даражада муҳимдир: улар кўпинча аломатларсиз пайдо бўлади, лекин яхши даволанади.
- Ёғли жигар касаллиги
- Вирусли гепатит Б, С, камроқ тез-тез Д ва Э
- Спиртли ичимликлар
- Дори воситалари: парацетамол, баъзи антибиотиклар, статинлар, силга қарши дорилар
- Ўсимлик препаратлари ва хун таквиелери
- Отоиммüн гепатит, гемокроматоз, Уилсон касаллиги
- Çöляк касаллиги, қалқонсимон без касаллиги
- Кучли жисмоний фаолият ва мушакларнинг шикастланиши
Семптомлар
Қоида тариқасида, ўртача даражада кўтарилган ферментлар билан, одам ҳеч нарсани сезмайди - оғиш профилактик текширув вақтида аниқланади. Семптомлар жиддий ёки узоқ муддатли жигар шикастланиши билан намоён бўлади.
- Чарчоқ, заифлик
- Ўнг ҳипокондриюмда оғирлик
- Иштаҳанинг пасайиши, кўнгил айниши
- Ўткир гепатитда сариқлик ва қоронғу сийдик
- Қичишган тери
Қўшимча текширув
Текширув одатда такрорий таҳлил ва илғор биокимё, гепатит Б ва С белгилари ва жигар ултратовуш текшируви билан бошланади. Ёғли жигар касаллигида фиброз даражасини баҳолаш муҳимдир: бунинг учун эластография (фиброссан) ва қон тестларидан ҳисобланган индекслар қўлланилади. Агар сабаб аниқ бўлмаса, отоиммüн белгилар, темир ва мис алмашинуви, қалқонсимон без функцияси ва тўқималарнинг трансглутаминазасига антикорлар текширилади.
- АЛТ, АСТ, ГГТ, гидроксиди фосфатаза, билирубин, албумин
- Тўлиқ қон рўйхати, глюкоза, липид профили
- ҲБсАг, ҲСВга қарши
- Жигар ва ўт пуфагининг ултратовуш текшируви
- Жигар эластографияси
- Кўрсаткичларга кўра: ферритин, серулоплазмин, отоантикорлар, ЦҲ, СПК
Нима қилиш керак
Даволаш аниқланган сабабга боғлиқ. Жигарнинг ёғли касаллиги учун 7-10% га аста-секин вазн йўқотиш ва жисмоний фаолликни ошириш энг самарали ҳисобланади. Вирусли гепатит учун антивирал препаратлар буюрилади: гепатит С учун замонавий терапия кўпчилик беморларни даволайди. Агар дори ёки хун таквиеси туфайли ферментлар кўпайган бўлса, шифокор уни тўхтатиш кераклигини ҳал қилади. Гепатопротекторлар сабабни бартараф этишнинг ўрнини боса олмайди.
- Сабаб аниқланмагунча спиртли ичимликларни истеъмол қилишни тўхтатинг
- Шифокор билан маслаҳатлашмасдан ўтлар ва парҳез қўшимчаларини олманг
- Секин-аста вазн йўқотиб, жисмоний фаолликни оширинг
- Агар сизда бўлмаса, гепатит Б га қарши эмланг
- Таҳлил қилишдан олдин 2-3 кун давомида интенсив машғулотлар ўтказманг.