Жигарда нима содир бўлади
Иммун ҳужайралари кичик интраҳепатик ўт йўлларининг эпителийсига ҳужум қилиб, уларнинг сурункали яллиғланиши ва аста-секин йўқ бўлиб кетишига олиб келади. Сафро чиқиши қийинлашади, у тўпланади ва жигар ҳужайраларига токсик таъсир кўрсатади. Тана бириктирувчи тўқималарнинг кўпайиши билан жавоб беради: фиброз ривожланади, бу узоқ вақт давомида унинг асоратлари билан сирозга айланади. Шу билан бирга, ёғлар ва ёғда эрийдиган витаминларнинг сўрилиши бузилади, холестерин миқдори кўтарилади, суяклар мустаҳкамланади.
- Кичик ўт йўлларининг отоиммун йўқ қилиниши
- Жигар ичидаги сафронинг турғунлиги
- Жигар ҳужайраларининг шикастланиши ва фиброз
- Узоқ вақт давомида сирознинг шаклланиши
- Ёғда эрийдиган витаминларнинг сўрилиши бузилган
- Холестерин даражасининг ошиши
Семптомлар
Беморларнинг тахминан учдан бирида аниқланиш вақтида ҳеч қандай шикоят йўқ. Энг эрта ва энг характерли аломатлар дам олишдан кейин ҳам кетмайдиган заифлаштирувчи чарчоқ, кечқурун ва тунда, иссиқ кийим остида ва ётоқда кучаядиган терининг қичишидир. Бундай ҳолда, тери дастлаб ўзгартирилмайди, кейинчалик чизиш пайдо бўлади. Қуруқ кўзлар ва оғиз, ўнг ҳипокондриюмда оғриқ ва оғриётган оғриқлар ноқулайлик туғдириши мумкин. Кейинчалик сариқлик, терининг қорайиши, кўз атрофида сарғиш холестерин бирикмалари ва остеопороз белгилари пайдо бўлади.
- Қаттиқ чарчоқ
- Кечаси ёмонлашадиган қичима тери
- Қуруқ кўзлар ва оғиз
- Ўнг ҳипокондриюмда ноқулайлик
- Қўшма оғриқ
- Кейинги босқичларда терининг сариқлиги ва қорайиши
- Суякларнинг мўртлиги ва синиши
Диагностика
Ўртача даражада ўзгарган АЛТ ва АСТ билан гидроксиди фосфатаза ва ГГТ нинг доимий ўсиши касалликдан шубҳаланишга имкон беради. Асосий тест - беморларнинг аксариятида топилган антимитохондриал антикорлар; улар йўқ бўлганда, ўзига хос антинуклеар антикорлар текширилади. Ултратовуш ва бошқа кўриш усуллари сафро, тош ва ўсманинг чиқишига механик тўсиқни истисно қилиш учун керак. Жигар биопсияси ҳар доим ҳам талаб қилинмайди, асосан расм ноаниқ бўлса ёки отоиммüн гепатит билан комбинацияга шубҳа бўлса. Фиброз даражаси эластография билан баҳоланади.
- Ишқорий фосфатаза, ГГТ, билирубин, АЛТ ва АСТ
- Антимитохондриал антикорлар
- Иммуноглобулин М ва антинуклеар антикорлар
- Жигар ва ўт йўлларининг ултратовуш текшируви
- Жигар эластографияси
- Кўрсаткичларга кўра жигар биопсияси
- Суяк зичлигини баҳолаш учун денситометрия
Даволаш
Асосий дори урсодеоксихол кислотаси бўлиб, у узоқ муддатли, одатда умрбод қабул қилинади. Бу сафро оқимини яхшилайди, биокимёвий кўрсаткичларни пасайтиради ва ривожланишни секинлаштириши, трансплантациясиз умр кўриш давомийлигини ошириши исботланган. Терапияга жавоб 6-12 ойдан кейин тестлар билан баҳоланади; агар таъсир этарли бўлмаса, шифокор иккинчи даражали дориларни қўшади. Семптомлар алоҳида даволанади: қичишиш сафро кислотаси боғловчилари ва шифокор томонидан тайинланган бошқа препаратлар билан камаяди. Остеопорознинг олдини олиш, Д витамини ва калцийни тўлдириш ва спиртли ичимликлардан воз кечиш мажбурийдир. Декомпенсацияланган сироз учун жигар трансплантацияси муҳокама қилинади.
- Урсодеоксихол кислотаси узоқ муддатли
- 6-12 ойдан кейин терапияга жавобни баҳолаш
- Этарли таъсирга эга бўлмаган иккинчи даражали дорилар
- Тери қичишишини шифокор буюрганидек даволаш
- Д витамини, калций, остеопорознинг олдини олиш
- Спиртли ичимликлардан бутунлай воз кечиш
- Гепатит А ва Б га қарши эмлаш
- Декомпенсация учун жигар трансплантацияси
Кузатиш ва турмуш тарзи
Касаллик мунтазам мониторингни талаб қилади: биокимёвий кўрсаткичлар йилига бир неча марта текширилади, фиброзни баҳолаш ва жигарнинг ултратовуш текшируви - шифокор томонидан белгиланган жадвалга мувофиқ. Сироз бўлса, қизилўнгачнинг варикоз томирларини кузатиш ва жигар ўсмалари учун скрининг қўшилади. Кундалик ҳаётда спиртли ичимликларни истеъмол қилмаслик, жигарга зарар этказиши мумкин бўлган дори-дармонлар ва ўсимлик қўшимчалари билан эҳтиёт бўлиш, этарли протеинли тўйимли овқатланиш ва ўртача жисмоний фаолият муҳим аҳамиятга эга. Чарчоқ юкларни тақсимлаш ва қисқа танаффуслар билан кунлик режим билан осонлашади.
- Йилига бир неча марта қон биокимёсини кузатиш
- Жигарнинг даврий эластографияси ва ултратовуш текшируви
- Сирозда варикоз томирлари ва ўсмалар учун скрининг
- Спиртли ичимликлар ва гепатотоксик қўшимчалардан сақланиш
- Этарли миқдорда протеин ва Д витамини
- Ўртача жисмоний фаолият
- Ҳомиладорликни фақат шифокор билан режалаштириш