Ичакларда нима содир бўлади
Клейковина ичакларда қисман парчаланмайди. Муайян генларга (ҲЛА-ДҚ2 ва ДҚ8) эга бўлган одамларда унинг бўлаклари иммунитет реакциясини келтириб чиқаради ва организм антикорларни, шу жумладан ўз ферменти - тўқима трансглутаминазини ишлаб чиқаришни бошлайди. Яллиғланиш пайдо бўлади, ингичка ичакнинг вилли қисқаради ва текисланади. Сўрилиш юзаси кўп марта камаяди ва темир, калций, фолий кислотаси, витаминлар ва ёғларнинг сўрилиши бузилади.
- Одатда шакли - диарея ва сўрилишнинг бузилиши белгилари билан
- Атипик - анемия, остеопороз, бепуштлик, терининг шикастланиши
- Асемптоматик - қариндошларни текшириш пайтида аниқланади
- Дерматит ҳерпетиформис - çöляк касаллигининг тери кўриниши.
Сабаблари ва хавф омиллари
Çöляк касаллигини ривожлантириш учун генетик мойиллик ва клейковина истеъмоли талаб қилинади. Касаллик беморларнинг яқин қариндошларида ва бошқа отоиммüн касалликларда тез-тез учрайди. Çöляк касаллигини буғдой аллергияси ва çöляк бўлмаган клейковина сезгирлиги билан аралаштириб юбормаслик керак - улар учун механизм ва оқибатлар бошқача.
- Ота-оналар, ака-ука, опа-сингиллар, болаларда çöляк касаллиги
- 1-тоифа қандли диабет
- Отоиммüн тироидит
- Даун ва Тёрнер синдромлари
- Иммуноглобулин А этишмовчилиги
Семптомлар
Кўринишлар жуда хилма-хилдир, шунинг учун çöляк касаллиги узоқ вақт давомида тан олинмайди. Катта ёшлиларда ичак белгилари йўқ бўлиши мумкин ва моддаларнинг этишмаслиги оқибатлари биринчи ўринга чиқади.
- Сурункали диарея, катта ёғли ахлат, шиширади
- Оғирликни йўқотиш, болаларда - бўй ва вазннинг пастлиги
- Даволаш мумкин бўлмаган темир танқислиги анемияси
- Сурункали чарчоқ, оғизда яралар
- Остеопороз, суяк оғриғи
- Ҳайз даврининг бузилиши ва бепуштлик
- Тирсак ва тиззаларда қичийдиган пуфакчали тошмалар
Диагностика
Биринчи босқич - бу тўқима трансглутаминазасига ИгА антикорлари ва умумий ИгА учун қон текшируви, чунки агар у этишмаса, натижа нотўғри салбий бўлади. Агар тест ижобий бўлса, катталарда ўн икки бармоқли ичакдан биопсия билан гастроскопия ўтказилади. Одам клейковина истеъмол қилаётганда барча тадқиқотлар ўтказилиши жуда муҳимдир. Агар сиз диетага олдиндан ўцангиз, тестлар ва биопсиялар нормаллашиши мумкин ва ташхисни тасдиқлаш мумкин эмас.
- Тўқималарнинг трансглутаминазасига ИгА антикорлари
- Жами иммуноглобулин А
- Кўрсатилгандек эндомизий ёки деамидланган глиадин пептидларига антикорлар
- Ўн икки бармоқли ичак биопсияси билан гастроскопия
- Тўлиқ қон рўйхати, темир, ферритин, Д витамини, калций, денситометрия
Çöляк касаллиги билан даволаш ва ҳаёт
Даволаш қатъий умр бўйи глютенсиз диет ҳисобланади. Буғдой, жавдар, арпа ва улардан тайёрланган маҳсулотлар, шунингдек, клейковина яширин қўшилган идишлар: колбаса, сослар, ярим тайёр маҳсулотлар, баъзи ширинликлар диетадан чиқарилади. Гуруч, гречка, маккажўхори, картошка, гўшт, балиқ, тухум, сут маҳсулотлари, сабзавотлар ва меваларга рухсат берилади. Юлаф фақат глютенсиз сертификатланган ва яхши муҳосаба қилинган тақдирда қабул қилинади. Биринчи ойларда темир, калций, Д витамини ва фолий кислотасининг этишмаслиги тузатилади. Антикорларни кузатиш ва гастроентеролог билан маслаҳатлашиш диетанинг тўғри бажарилишини таъминлашга ёрдам беради.
- Маҳсулотларнинг таркибини диққат билан ўқинг
- Алоҳида кесиш тахтаси ва тушди машинасидан фойдаланинг
- Кафе ва мактабларда парҳез ҳақида огоҳлантиринг
- Яқин қариндошларни текширинг
- Вақти-вақти билан антикорларни, қон тестларини ва суяк зичлигини текширинг