Бирламчи ва иккиламчи лимфедема
Бирламчи лимфедема лимфа томирларининг конженитал этишмовчилиги билан боғлиқ. У гўдаклик даврида пайдо бўлиши мумкин, лекин кўпинча ўсмирлик даврида ёки ёш катталарда ўзини намоён қилади, кўпинча аниқ сабабларсиз. Иккиламчи лимфедема тез-тез учрайди ва лимфа дренажи аллақачон шаклланган сабаб билан бузилганда ривожланади: онкологик жарроҳлик пайтида лимфа тугунлари олиб ташланганидан кейин, радиация терапияси, травма, юмшоқ тўқималарнинг оғир ёки такрорий инфекциялари ва оғир семизлик. Бир қатор мамлакатларда лимфа тизимининг паразитар инфекцияси алоҳида сабабдир.
- Бирламчи - лимфа томирларининг конженитал аномалияси
- Иккиламчи - лимфа тугунларини олиб ташлаш билан операциялардан кейин
- Радиацион терапиядан кейин
- Қизилча ва бошқа инфекциялардан кейин
- Семизлик ва узоқ вақт ҳаракацизлик учун
- Эндемик ҳудудларда паразитлик шакли
Шиш қандай ривожланади ва касалликнинг босқичлари
Чиқиб кетишининг бузилиши туфайли тўқималарда юқори протеинли суюқлик тўпланади. Протеин сувни ушлаб туради ва сурункали яллиғланишни сақлайди, шунинг учун вақт ўтиши билан тери ости тўқимасида бириктирувчи тўқима ўсади ва ёг ъбириктирилади. Шишиш юмшоқдан зичликка айланади, бир кечада пасайишни тўхтатади, тери қалинлашади ва бурмалар чуқурлашади. Эрта белги - бармоқнинг орқа қисмидаги терини бурмага йиға олмаслик. Терапия қанчалик эрта бошланса, жараённи қайта тикланадиган босқичда тўхтатиш имконияти шунчалик катта бўлади.
- Яширин босқич: ҳали шиш йўқ, оғирлик ҳисси мавжуд
- Дам олиш ва оёқ-қўлнинг кўтарилиши билан яхшиланадиган энгил шиш
- Бир кечада ўтмайдиган зич шиш
- Ҳажмининг сезиларли ўсиши, қўпол тери, чекланган ҳаракат
- Оёқ бармоқининг орқа томонида терининг қалинлашиши белгиси
Лимфедема бошқа шишлардан қандай фарқ қилади?
Оёқ шишиши юрак этишмовчилиги, буйрак касаллиги, паст қон оқсили, баъзи дори-дармонларни қабул қилиш, веноз этишмовчилик ва чуқур томир тромбози билан содир бўлади. Юрак ва буйрак касалликларида шиш одатда икки томонлама, носимметрик, энгил ва кечқурун кучаяди. Веноз шиш варикоз томирлари, оёқнинг пастки учдан бир қисмида тери пигментацияси ва оғриқ билан бирга келади. Лимфедема кўпинча бир томонлама бўлиб, оёқ ва бармоқларнинг орқа қисмини таъсир қилади ва унинг устидаги тери қалинлашади. Липедема - бу оёқларда ёг ътўқималарининг носимметрик ўсиши ва оёқларнинг сақланиб қолган шакли билан алоҳида ҳолат.
- Юрак ва буйрак шиши - носимметрик, энгил
- Веноз шиш - варикоз томирлари ва тери пигментацияси билан
- Чуқур томир тромбози - ўткир, оғриқли, шошилинч ёрдам талаб қилади
- Липедема - носимметрик, оёқлари ўзгармаган
- Лимфедема - бир томонлама, оёқ ва бармоқларнинг орқа қисмининг шишиши билан
Сўров
Кўпгина ҳолларда ташхис текширув ва анамнез асосида амалга оширилади: шифокор операциялар, радиация терапияси, қизилўнгачлар бўлганлигини аниқлайди, оёқ-қўлларнинг атрофини носимметрик даражада ўлчайди ва терининг ҳолатини баҳолайди. Томирларнинг ултратовуш текшируви тромбоз ва веноз этишмовчиликни истисно қилиш учун зарурдир ва юмшоқ тўқималарнинг ултратовуш текшируви суюқликнинг характерли тўпланишини кўрсатади. Умумий тестлар, креатинин, қон оқсили ва қалқонсимон без гормонлари шиш пайдо бўлишининг тизимли сабабларини истисно қилишга ёрдам беради. Қийин ҳолатларда лимфосинтиграфия ёки магнит-резонанс томография амалга оширилади.
- Оёқ-қўлларнинг атрофини текшириш ва ўлчаш
- Тромбозни истисно қилиш учун томирларнинг ултратовуш текшируви
- Юмшоқ тўқималарнинг ултратовуш текшируви
- Қон ва сийдик синовлари, буйрак ва қалқонсимон без фаолиятини баҳолаш
- Мураккаб ҳолатларда лимфосинтиграфия ва МРИ
- Лимфа тугунларининг сиқилишига шубҳа қилиш учун онкологик текширув
Касалликнинг кучайишини даволаш ва олдини олиш
Даволашнинг асоси - шишга қарши комплекс терапия. У мослаштирилган компрессли пайпоқ ёки кўп қатламли бандаж, қўлда лимфа дренажи, махсус машқлар ва терини эҳтиёткорлик билан парвариш қилишни ўз ичига олади. Сиқиш кун давомида доимий равишда кийилади, акс ҳолда шиш қайтиб келади. Тери ҳар куни тозаланади ва намланади, қизилўнгачни қўзғатмаслик учун жароҳатлар, куйишлар, инъэкция ва оғриқли қўлда ўлчаш босимидан сақланинг. Лимфедема учун диуретиклар самарасиз ва фақат бошқа кўрсаткичлар учун буюрилади. Жарроҳлик усуллари индивидуал ҳолатларда ва мутахассиснинг қарорига биноан қўлланилади.
- Сиқиш пайпоқлари ва бинтлари
- Қўлда лимфа дренажи ва пневмокомпрессия
- Терапевтик машқлар ва юриш
- Кундалик терини парвариш қилиш ва шикастланишдан ҳимоя қилиш
- Оғирликни йўқотиш
- Қизилчани ўз вақтида даволаш
- Кўрсатмаларга кўра микрожарроҳлик операциялари