Совуқнинг даражалари
Лезён тўрт даражага бўлинади, аммо чуқурлик фақат бир неча кун ва баъзан ҳафталардан кейин аниқланиши мумкин. Биринчи даражада терининг сирт қатлами азобланади: у оқариб кетади, сезгирликни йўқотади, исинишдан кейин қизариб кетади, шиширади, ёниш ва қичишиш пайдо бўлади, ҳамма нарса изсиз кетади. Иккинчиси билан шаффоф таркибли пуфакчалар ҳосил бўлади. Учинчи даража қонли таркибли пуфакчалар пайдо бўлиши ва кейинчалик қорақўтир шаклланиши билан терининг бутун қалинлигининг ўлимини англатади. Тўртинчидан, мушаклар, тендонлар ва суяклар шикастланади, тўқималар қора рангга айланади ва мумияланади.
- Биринчи даража - рангпарлик ва уйқусизлик, тўлиқ тикланиш
- Иккинчи даража - шаффоф таркибли пуфакчалар
- Учинчи даража - терининг бутун қалинлигининг ўлими, қонли пуфакчалар
- Тўртинчи даража - мушаклар ва суякларнинг шикастланиши
- Ҳақиқий чуқурлик бир неча кундан кейин кўринади
- Кўпинча бармоқлар, оёқ бармоқлари, бурун, қулоқлар, ёноқлар таъсир қилади
Ким кўпроқ хавф туғдиради
Оммабоп эътиқоддан фарқли ўлароқ, алкогол исинмайди: теридаги қон томирларини кенгайтиради, иссиқлик йўқотилишини тезлаштиради ва совуқ туйғусини хиралаштиради, шунинг учун одам хавфни сезмайди. Айнан мастлик қаттиқ совуқнинг этакчи омили бўлиб қолмоқда. Шамол ва намлик, қаттиқ ёки ҳўл поябзал, узуклар ва қаттиқ қўлқоплар, чекиш ва қон томир касалликлари, сезгирлиги бузилган диабетес меллитус, шунингдек, болалик ва қарилик хавфини оширади. Шуни ҳам ёдда тутиш керакки, совуқда металл ёки суюқлик билан алоқа қилганда, зарар бир неча сония ичида ривожланади.
- Спиртли ичимликлар ва гиёҳванд моддалар билан заҳарланиш
- Бир оз совуқ билан шамол ва юқори намлик
- Қаттиқ, нам поябзал ва кийим
- Чекиш ва периферик қон томир касалликлари
- Қандли диабет ва ҳиссий бузилиш
- Болалар ва қариялар
- Совуқда металл ёки ёнувчан суюқликлар билан алоқа қилиш
Биринчи ёрдам: қилиш ва қилмаслик
Жабрланувчини иложи борича тезроқ иссиқ хонага олиб кириш, нам ва қаттиқ кийим, поябзал, узук ва заргарлик буюмларини олиб ташлаш керак. Таъсир қилинган жойлар аста-секин сувда тахминан 37-40 даража ҳароратда 20-30 дақиқа давомида пушти ранг ва сезувчанлик пайдо бўлгунча иситилади; кучли оғриқ бор ва бу нормалдир. Сиз илиқ ичимликлар беришингиз мумкин, лекин спиртли ичимликларни бера олмайсиз. Терини қор, жун ва спирт билан ишқалаш, иссиқ сув, очиқ олов ва батареялардан фойдаланиш, пуфакчаларни тешиш қатъиян ман этилади. Қайта музлаш хавфи мавжуд бўлса, эвакуация қилинмагунча исинмаслик яхшироқдир.
- Иссиқликка ўтказинг, нам ва маҳкам олиб ташланг
- 20-30 дақиқа давомида 37-40 даража сувда иситилади
- Стерил қуруқ бандажни қўлланг, бандажни бармоқлар орасига қўйинг
- Ёшга қараб илиқ ичимликлар, оғриқ қолдирувчи воситалар беринг
- Қор, жун ёки спирт билан ишқаламанг
- Иссиқ сув, олов ёки батареялардан фойдаланманг
- Қайта музлаш хавфи мавжуд бўлса, пуфакчаларни тешманг ёки қайта қиздирманг.
Тиббий ёрдам ва диагностика
Клиника лезённинг чуқурлигини, қон айланишининг ҳолатини ва умумий ҳипотермия мавжудлигини баҳолайди. Аниқ таркибга эга пуфакчалар одатда сақланади ёки шифокорнинг қарорига кўра эҳтиёткорлик билан бўшатилади; қонлилар очилмайди. Тери шикастланганда оғриқни йўқотиш, стерил боғлаш, тетаноз профилактикаси ва агар керак бўлса, қон оқимини яхшилайдиган дориларни буюринг. Қон томирларининг Допплер сонографияси оёқ-қўлларининг қон билан таъминланишини баҳолашга ёрдам беради. Чуқур зарарланганда даволаш шифохонада амалга оширилади ва ўлик тўқималарни олиб ташлаш масаласи дарҳол ҳал этилмайди, лекин тирик ва ўлик тўқималар ўртасидаги чегара аниқ белгиланганидан кейин.
- Вақт ўтиши билан лезённинг чуқурлигини баҳолаш
- Анестезия ва стерил боғлаш
- Терининг яхлитлиги бузилганда тетанознинг олдини олиш
- Артерия ва экстремита томирларининг допплерографияси
- Шифокор буюрганидек, қон оқимини яхшилайдиган дорилар
- Демаркациядан кейин кечиктирилган дебридман
Оқибатлари ва олдини олиш
Юзаки музлашдан кейин тери тўлиқ тикланади, аммо таъсирланган ҳудудда совуққа сезгирлик, карıнсаланма ва терлаш бир неча ой давом этиши мумкин. Чуқур лезёндан кейин чандиқлар қолади, тирноқларнинг деформацияси, сурункали оғриқ ва тўқималарнинг ўлимида бармоқларнинг йўқолиши. Совуқни бошдан кечириш такрорланиш хавфини оширади, шунинг учун совуқ ҳавода алоҳида эътибор талаб этилади. Олдини олиш жуда оддий: кўп қатламли қуруқ кийим, бўшашган иссиқ поябзал, қўлқоп ўрнига қўлқоплар, юзни ҳимоя қилиш, иссиқда мунтазам танаффуслар ва совуқда спиртли ичимликларни истеъмол қилмаслик.
- Соғайишдан кейин совуққа сезгирликнинг ошиши
- Чуқур жароҳатлар билан тирноқларнинг чандиқлари ва деформацияси
- Тўртинчи даражали бармоқларни йўқотиш хавфи
- Қуруқ кийим ва бўш поябзал қатламлари
- Шамолли ҳавода қўлқоплар, шляпа ва юзни ҳимоя қилиш
- Иссиқликда танаффуслар ва совуқда спиртли ичимликлардан қочиш
