Вертебрология: касалликлар, белгилар ва даволаш

Олдинги скален мушак бўйин умуртқаларидан биринчи қовурғагача боради. Ўрта скален мушаклари билан биргаликда тор бўшлиқни ҳосил қилади, бу орқали бракиял плексуснинг пастки магистраллари ва субклавиан артерия ўтади. Агар мушак қисқарган бўлса, таранг ёки қўшимча сервикал қовурға бу бўшлиққа тўсқинлик қилса, нейроваскуляр тўплам сиқилади. Бўйин ва элка камарида оғриётган оғриқ, билакнинг ички четида ва кичик бармоқда уйқусизлик, қўлнинг заифлиги, баъзида қўлнинг совуқлиги ва оқариб кетиши кузатилади. Шикоятлар қўлни кўтариш, бошни буриш ва елкада сумка кўтаришда кучаяди. Вазият торакал чиқиш синдроми деб аталади ва кўп ҳолларда жарроҳликсиз даволанади.

Умуртқа артериялари - бу икки томир бўлиб, улар бўйин умуртқаларининг суяк тешиклари ичида мияга кўтарилиб, мия поясини, серебеллум ва оксипитал лобларни таъминлайди. Вертебрал артер синдроми - бу томирлар орқали қон оқими тўсқинлик қилганда ёки уларни ўраб турган нерв плексусининг тирнаш хусусияти бўлганда пайдо бўладиган аломатлар тўплами. Бу ўзини бош айланиши, тиннитус, бошнинг орқа қисмидаги зонклама оғриғи билан маъбадга кўчириш, милтиллаш ва кўзларда қорайиш, айниқса, бошни буриш ва орқага ташлашда намоён бўлади. Сабаблари ҳар хил: суяк ўсиши ва сервикал вертебраларнинг беқарорлиги, атеросклероз, мушакларнинг спазми, қон томир аномалиялари. Тўғри ташхис қўйиш учун неврологнинг текшируви ҳам, қон томир текшируви ҳам талаб қилинади.

Спондилоз ва спондилоартроз умуртқа поғонасидаги ёшга боғлиқ дегенератив ўзгаришлардир. Спондилоз билан суяк ўсимталари - остеофитлар - вертебра жисмларининг қирралари бўйлаб ҳосил бўлади; спондилоартроз билан кичик интервертебрал (фасет) бўғимларнинг хафтага тушади. Бу ўзгаришлар аста-секин, айниқса кекса одамларда ривожланади ва кўпинча фотосуратларда тасодифан, ҳеч қандай шикоятларсиз аниқланади. Энг катта юкни кўтарадиган ломбер ва сервикал ҳудудлар кўпинча таъсирланади. Оғриқ, бўғимларнинг яллиғланиши ёки тор нерв илдизи тешиклари ва орқа мия каналининг ҳаддан ташқари ўсиши натижасида пайдо бўлади. Мумкин бўлган оқибатларга сурункали оғриқ, қаттиқлик ва камдан-кам ҳолларда асаб сиқилиши киради. Ёшга боғлиқ ўзгаришларни даволаб бўлмайди, аммо жисмоний машқлар ва тўғри даволаш оғриқни назорат қилиш ва фаол бўлишга ёрдам беради. Агар оғриқ нормал ҳаётингизга халақит берса ёки уйқусизлик пайдо бўлса, шифокор билан маслаҳатлашингиз керак.

Спондилолистез - бу битта умуртқанинг пастки қисмига нисбатан силжиши, кўпинча олдинга силжиши. Ломбер минтақа одатда таъсирланади, айниқса Л4-Л5 ва Л5-С1 даражалари. Ёшлар ва спортчиларда сабаб кўпинча умуртқа поғонасининг нуқсони (спондилолиз); кекса одамларда бу интервертебрал диск ва бўғимларнинг эскиришидир. Дегенератив спондилолистез 50 ёшдан ошган аёлларда тез-тез учрайди. Нотўғри жойлашиш умуртқа поғонасининг барқарорлигини бузади ва ўмуртқа канални торайтириб, нерв илдизларини сиқиб қўйиши мумкин. Бу ўзини пастки орқа тарафдаги оғриқлар, баъзан оёқларга нурланиш, юриш пайтида уйқусизлик ва чарчоқ сифатида намоён қилади. Энгил силжиш кўпинча асемптоматикдир. Ташхис рентгенография ва МРИ билан тасдиқланади. Кўпгина беморлар консерватив даводан фойда кўрадилар ва жой алмашиш кучайганида ва доимий неврологик бузилишлар юзага келганда жарроҳлик керак.

Орқа мия стенози - орқа мия ва нерв илдизлари ўтадиган бўшлиқнинг торайиши. Кўпинча у ёши билан ривожланади: дисклар баландлигини йўқотади, бўғинлар қалинлашади, лигаментлар қалинлашади ва каналга чиқади. Нерв тузилмаларининг сиқилиши туфайли характерли расм пайдо бўлади: юриш ва турганда оёқларда оғриқ, оғирлик ва уйқусизлик, агар сиз ўтирсангиз ёки олдинга эгилиб қолсангиз, ўтиб кетади. Бачадон бўйни локализацияси билан орқа мия аллақачон таъсирланган ва қўлларнинг беқарорлиги ва юришнинг беқарорлиги пайдо бўлади. Курс одатда секин; кўп одамлар йиллар давомида консерватив даво билан курашадилар, аммо неврологик касалликлар кучайганда, жарроҳлик муҳокама қилинади.

Сервикоген бош оғриғи бўйнидан келиб чиқадиган ва бошида сезиладиган оғриқдир. Юқори бўйин умуртқалари, уларнинг бўғимлари, лигаментлари ва мушаклари тригеминал асаб тизимига боғланган, шунинг учун мия бу тузилмаларнинг тирнаш хусусияти бошнинг орқа қисмида, қулоқ орқасида, маъбадда ва ҳатто кўз атрофида оғриқ сифатида қабул қилинади. Оғриқ одатда бир томонлама бўлиб, орқа томондан бошланади ва олдинга тарқалади, ноқулай ҳолат билан кучаяди, бошни айлантиради ва узоқ вақт давомида компютерда ишлайди. Кўпинча мигрен билан чалкашиб кетади ва йиллар давомида &қуот;остеохондроз&қуот; сифатида даволанади. Текширув уни ажратишга ёрдам беради ва даволаш биринчи навбатда ҳаракатга ва бўйин мускуллари билан ишлашга асосланган.

Счеуерманн-Мау касаллиги - ўсмирлик давридаги умуртқа поғонаси ривожланишининг бузилиши бўлиб, унда кўкрак умуртқа поғонаси одатдагидан кўпроқ орқага эгилиб, доимий думалоқ орқа шаклланади. Оддий эгилишдан фарқли ўлароқ, бу деформацияни ирода кучи билан ёки шифокорнинг илтимосига биноан тўғрилаб бўлмайди: бир нечта қўшни умуртқаларнинг олдинги бўлимлари орқадагига қараганда секинроқ ўсади, умуртқалар ханжар шаклида бўлади ва эгилиш мустаҳкамланади. Касаллик одатда 10 ёшдан 15 ёшгача бўлган даврда пайдо бўлади ва кўпинча машқдан кейин оғриқли бел оғриғи билан бирга келади. Эрта аниқлаш муҳим аҳамиятга эга: скелет ўсаётганда, машқлар ва корсет ёрдамида деформация сезиларли даражада камайиши мумкин, аммо ўсиш тугагандан сўнг, бу энди бўлиши мумкин эмас.

Радикулопатия - бу нерв илдизининг умуртқа поғонасидан чиқиб кетишида шикастланиши. Кундалик ҳаётда у &қуот;сиқилган асаб&қуот; ёки радикулит деб аталади. Ўзига хос хусусият шундаки, оғриқ орқада қолмайди, балки асаб бўйлаб &қуот;отади&қуот;: агар сервикал умуртқа поғонаси таъсирланган бўлса, қўлда бармоқларгача ёки бел оғриғи билан думба ва оёқнинг орқа томонида. Оғриқ билан бирга уйқусизлик ва заифлик пайдо бўлади. Кўпгина ҳолатлар консерватив даво билан ҳал қилинади, аммо кечикиш хавфли бўлган бир нечта ҳолатлар мавжуд.