Гипогонадизм нима ва у қандай содир бўлади?
Тестостерон моякларда ЛҲ ва ФШ гормонларини чиқарадиган гипофиз безининг назорати остида ишлаб чиқарилади. Бузилиш мояклар даражасида ёки назорат қилиш маркази даражасида содир бўлиши мумкин - ва бу тубдан бошқача шароитлар.
- Бирламчи гипогонадизм - мояклардаги муаммо; тестостерон паст ва ЛҲ ва ФШ юқори, чунки гипофиз бези уларни рағбатлантиришга ҳаракат қилмоқда.
- Иккиламчи гипогонадизм - гипофиз бези ёки гипоталамусдаги муаммо; ФШ билан тестостерон ҳам, ЛҲ ҳам камаяди
- Ёшга боғлиқ пасайиш - йиллар давомида гормонлар даражасининг аста-секин пасайиши, бу ҳар доим ҳам даволанишни талаб қиладиган даражага этмайди.
- Функционал гипогонадизм - семизлик, диабет, жиддий касалликлар, стресс, уйқу этишмаслиги туфайли пасайиш; сабаб бартараф этилганда қайтарилади
Семптомлар
- Жинсий истакнинг пасайиши энг характерли аломатдир
- Эрексия сифатининг ёмонлашиши, эрталабки эрекциянинг заифлашиши
- Доимий чарчоқ ва чидамлиликнинг пасайиши
- Мушаклар массаси ва кучининг пасайиши
- Ёг ътўқималарининг кўпайиши, айниқса қорин бўшлиғи ҳудудида
- Аччиқланиш, паст кайфият, диққатни жамлашда қийинчилик
- Уйқу бузилиши
- Иссиқ чақнашлар ва терлаш
- Мояк ҳажмининг камайиши
- Юз ва танадаги сочларнинг қисқариши
- Кўкрак кенгайиши
- Суяк зичлиги пасаяди ва узоқ муддатли этишмовчилик билан синиш хавфи ортади
- Сперма параметрларининг ёмонлашиши
Ушбу аломатларнинг ҳеч бири ўзига хос эмас: депрессия, уйқу апнеси, ҳипотироидизм, анемия ва сурункали чарчоқ бир хил нарсани беради. Шунинг учун ташхис симптомлар билан амалга оширилмайди ва лаборатория тасдиқлашни талаб қилади.
Сабаблари
- Семизлик - ёг ътўқимаси тестостеронни эстрогенларга айлантиради ва уни ишлаб чиқаришни бостиради
- 2-тоифа диабет меллитус ва метаболик синдром
- Анаболик стероидлар ва тестостерон препаратларидан олдинги фойдаланиш
- Обструктив уйқу апне синдроми
- Гипофиз ўсмалари, шу жумладан пролактинома
- Клинефелтер синдроми ва бошқа генетик шароитлар
- Олдинги орхит, шу жумладан паротитдан кейин
- Моякларнинг шикастланиши ва буралиши, операциялари
- Кимётерапия ва радиация терапияси
- Крипторхизм тарихи
- Сурункали жигар ва буйрак касалликлари
- Опиоидлар ва глюкокортикоидлардан узоқ муддатли фойдаланиш
- Сурункали стресс, уйқу этишмаслиги, нотўғри овқатланиш билан бирлаштирилган экстремал жисмоний фаолият
Синовни қандай тўғри топшириш керак
Синов пайтидаги хатолар ҳар икки йўналишда ҳам нотўғри ташхис қўйишнинг энг кенг тарқалган сабабидир: ўтказиб юборилган этишмовчилик ва сабабсиз тайинланган даволаниш.
- Кровь сдают утром, обычно с 7 до 11 часов — именно тогда уровень максимален
- Натощак
- Не в период острого заболевания, лихорадки или сразу после тяжёлой физической нагрузки
- При сниженном результате анализ повторяют — диагноз ставится минимум по двум измерениям в разные дни
- Одновременно оценивают ЛГ, ФСГ, пролактин, а при пограничных значениях — свободный тестостерон и ГСПГ
- Дополнительно исследуют глюкозу, липиды, ТТГ, общий анализ крови и ПСА у мужчин старшего возраста
Даволаш: гормонлар билан бошламанг
Функционал гипогонадизм билан, бу жуда тез-тез учрайди, сабабни бартараф этиш, ҳеч қандай гормонал терапиясиз тестостерон даражасини оширишга имкон беради.
- Тана вазнини йўқотиш семиришнинг энг самарали чорасидир
- Мунтазам жисмоний фаолият, шу жумладан куч-қувват машқлари
- Қандли диабет учун компенсация
- Уйқу апнесини даволаш
- Уйқуни нормаллаштириш ва сурункали стрессни камайтириш
- Анаболик стероидларни олиб ташлаш, кейин тикланиш
- Докторингиз билан тестостеронни камайтирадиган дори-дармонларни кўриб чиқинг
- Агар мавжуд бўлса, варикоселни даволаш
Ўрнини босувчи терапия: ким учун ва қандай эҳтиёт чоралари билан
Гормонал терапия тасдиқланган этишмовчилик учун клиник белгилар билан биргаликда ва қайтариладиган сабабларни истисно қилгандан кейин буюрилади.
- Бошлашдан олдин зарурий шарт - бу катта ёшдаги эркакларда ПСА баҳолаш ва простата текширувидир
- Эркакларда простата ва кўкрак саратонида контрендикедир
- Оғир юрак этишмовчилиги, оғир уйқу апнеси, юқори гематокритда эҳтиёткорлик талаб қилади
- Ўз тестостерон ишлаб чиқаришни ва сперматогенезни бостиради - бу болаларни режалаштираётган эркаклар учун жуда муҳимдир
- Фертилликни сақламоқчи бўлган эркакларга тестостерон ўрнига ўз гормонларини ишлаб чиқаришни рағбатлантирадиган дорилар буюрилади.
- Динамик мониторинг: тестостерон, гематокрит, ПСА, липидлар - шифокор томонидан белгиланган жадвалга мувофиқ
- Терапия одатда узоқ муддатли; у тўхтатилгач, аломатлар қайтади
Тошкентда қаерда имтиҳондан ўтиш мумкин
Диагностика учун гормонал тестларни ўтказадиган лаборатория ва қон намуналарини олиш вақтини ва унга боғлиқ бўлган шароитларни ҳисобга олган ҳолда натижани тўғри талқин қиладиган шифокор керак.
Тошкент шаҳрида тестостерон танқислигини текшириш ва кузатиш “УРОЛОГИК КОМПЛЕКС” тиббиёт марказида ва зарур ҳолларда “Тошкент Тиббиёт маркази Парк” клиникасида эндокринолог билан биргаликда амалга оширилади.
Агар сиз аллақачон тестостеронни буюрган бўлсангиз, бу ҳақда шифокорингизга хабар беришни унутманг ва олдинги тестларни ўтказинг: бундай вазиятда тактикалар сезиларли даражада фарқ қилади. Клиника билан боғланишлар саҳифада қуйида келтирилган.