Яра қандай даволанади ва чандиқ қаердан келади
Шифолаш бир неча табиий босқичлардан ўтади. Биринчидан, қон кетиш тўхтайди ва яллиғланиш бошланади - ҳужайралар яра ичига кириб, уни шикастланган тўқималар ва микроблардан тозалайди. Кейин тикланиш босқичи бошланади: махсус ҳужайралар, фибробластлар, нуқсонни тўлдирадиган коллагенни фаол ишлаб чиқаради. Янги тўқима дастлаб ортиқча ва тартибсиз бўлади - шунинг учун янги чандиқ қизил, кўтарилган ва зич бўлади. Кейинчалик, энг узун босқич - қайта қуриш келади: ортиқча коллаген аста-секин сўрилади, толалар тартибли тўпламларга тўғри келади, томирлар бўшайди ва чандиқ оқариб кетади, юмшайди ва текисланади. Бу жараён олти ойдан бир ярим йилгача давом этади ва шунинг учун бир йилдан олдин чандиқнинг якуний кўринишини баҳолаш маъносиздир.
Коллаген шаклланиши ва парчаланиши ўртасидаги мувозанат бузилганда муаммолар пайдо бўлади. Агар фибробластлар коллаген ишлаб чиқаришни кутилганидан кўра узоқроқ давом эттирса, тўқималар ҳаддан ташқари ўсади - шундай қилиб гипертрофик ва келоид чандиқлар ҳосил бўлади. Агар этарли миқдорда коллаген ишлаб чиқарилмаса ёки асосий тўқима вайрон бўлса, чандиқ тортилади - атрофик. Тўлиқ нима содир бўлиши яранинг чуқурлиги ва жойлашишига, терининг таранглигига, инфекциянинг мавжудлигига боғлиқ, лекин кўп даражада - тананинг таъсир қила олмайдиган индивидуал хусусиятларига боғлиқ.
- Биринчи 3-7 кун - яранинг яллиғланиши ва тозаланиши, қирраларнинг бирламчи синтези ҳосил бўлади.
- Бир ҳафтадан бир ойгача - фаол коллаген ишлаб чиқариш, чандиқ қизил рангга айланади ва кўтарилади
- 1 ойдан 6 ойгача - максимал фаоллик даври, кўпинча ортиқча ўсиш бошланади
- 6 ойдан 12-18 ойгача - қайта қуриш: чандиқ оқариб кетади, текисланади, юмшоқроқ бўлади.
- Бир ярим йил ўтгач, чандиқ этук ҳисобланади ва унинг хусусиятлари жуда секин ўзгаради
- Доимий зўриқиш жойларидаги яралар - кўкрак, элка, орқа, бўғимлар - қўполроқ чандиқ билан даволанади.
Чандиқларнинг турлари: фарқ даволашни белгилайди
Тиббиётда чандиқларнинг бир нечта турлари мавжуд бўлиб, улар тубдан бошқача тарзда даволанади. Вазифалар қарама-қарши бўлгани учун универсал &қуот;чандиқлар учун малҳам&қуот; йўқ: бир ҳолатда ортиқча тўқималарни камайтириш керак, иккинчисида унинг этишмаслигини қоплаш керак.
- Нормотрофик - энгил, текис, тери даражасида, эластик. Бу энг мақбул натижадир; тузатиш одатда керак эмас
- Атрофик - орқага тортилган, тери сатҳидан паст. Оддий мисол - акне ва сувчечакдан кейинги чандиқлар; бу эрда матони олиб ташлаш эмас, балки ошириш керак
- Гипертрофик - кўтарилган, зич, қизил, лекин қатъий равишда олдинги яранинг чегараларида. Вақт ўтиши билан у кўпинча ўз-ўзидан текисланади ва порлайди.
- Келоид - ярадан ташқари соғлом терига тарқалади, ойлар ва йиллар давомида ўсиб боради, қичишади ва оғрийди, ўз-ўзидан қайтмайди.
- Скар контрактüрü - бу ҳаракатни чеклайдиган тўқималарнинг сиқилиши; чуқур куйишлар ва бўғинлар ва бўйин яраларидан кейин ривожланади
- Чўзилган чандиқ - кенг ва текис, жароҳатнинг қирралари кучланиш остида ажралиб чиқадиган жойда пайдо бўлади
Жараёнлар бошланишидан олдин чандиқ турини аниқлашнинг яна бир сабаби бор. Бир турдаги чандиқ учун фойдали бўлган баъзи усуллар бошқаси учун зарарли. Масалан, келоидларга мойил бўлган одамда агрессив қайта тиклаш ёки ўртача пеелинг таъсир жойида янги келоидни қўзғатиши мумкин. Бундай беморларда дермабразия, чуқур механик шикастланишлар ва ҳатто игна билан чандиқ билан жуда фаол ишлаш эҳтиёткорлик талаб қилади. Шунинг учун шифокор расмиятчилик учун &қуот;сизнинг оилангизда қўпол ўсаётган чандиқлар борми ёки ўзингиз борми&қуот; деган саволни бермайди - усулни танлаш ва ҳатто режалаштирилган аралашувнинг мақбуллиги жавобга боғлиқ.
Келоид: асосий фарқ ва нима учун у кесилмайди
Келоид ва гипертрофик чандиқни фарқлаш кўринадиганидан кўра муҳимроқдир, чунки прогноз ва тактикалар бошқача. Гипертрофик чандиқ - бу маълум бир шикастланишга жавобан маҳаллий ортиқча тўқималар: у яра чегараларида қолади ва одатда бир-икки йил ичида қисман ўз-ўзидан текисланади. Келоид - бу ўзини ўзи тутадиган чандиқ тўқималарининг ўсимтага ўхшаш ўсиши: у бутун терига тарқалади, яра тузалиб кетганидан кейин бир неча ой ўтгач ўсишда давом этади ва ҳеч қачон ўз-ўзидан кетмайди.
- Чегаралар: гипертрофик чандиқ яранинг контурини кузатиб боради, келоид ундан ташқарида жараёнлар ва &қуот;тирноқлар&қуот; шаклида тарқалади.
- Кўриниш вақти: биринчи ҳафталарда гипертрофик шакллар, келоид шикастланишдан 3-12 ой ўтгач ўсиши мумкин.
- Динамик: вақт ўтиши билан гипертрофия рангпар ва текисланади, келоид ўсади ёки йиллар давомида барқарор бўлиб қолади.
- Сенсациялар: келоид кўпинча қичишади, оғрияпти, тегиниш ва кийимга жавоб беради
- Жароҳатга нисбатан ўлчами: келоид асл жароҳатдан бир неча баравар каттароқ ўсиши мумкин, шу жумладан майда тешилиш ёки ҳашарот чақиши.
- Локализация: келоидлар қулоқчаларни, стернумни, элкаларни, юқори орқа, пастки жагни афзал кўради.
Бу кўпчилик жуда кеч ўрганадиган асосий амалий хулосага олиб келади. Келоидни ҳамроҳлик қилмасдан оддий жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш аксарият ҳолларда релапсга олиб келади ва янги келоид кўпинча олиб ташланганидан каттароқ бўлиб чиқади - ахир, кесманинг ўзи худди шу терининг янги жароҳатидир. Шунинг учун келоидлар учун жарроҳлик ҳеч қачон изоляция қилинган ҳолда қўлланилмайди: у чандиқ майдонига инъэкция, сиқиш, силикон қопламалар ва баъзи ўжар ҳолларда - операциядан кейинги биринчи куни тикув майдонига радиация терапияси билан бирлаштирилади. Бундай даволаниш бўйича қарор бир нечта мутахассислар томонидан биргаликда ва фақат аниқ кўрсатмалар билан қабул қилинади.
Ким кўпроқ хавф туғдиради ва нима қилмаслик яхшироқ
Ҳаддан ташқари чандиқларга мойиллик асосан туғмадир, аммо унинг намоён бўлиш сабаблари сони одамнинг ўзи томонидан назорат қилинади. Хавфингизни билган ҳолда, хавфли ҳудудларда терига кераксиз шикастланишдан қочиш оқилона.
- Тўқ рангли ва қуюқ тери турлари келоидлар хавфини оширади
- Тахминан 10 ёшдан 30 ёшгача бўлган давр энг катта чандиқ фаоллик даври ҳисобланади.
- Ўтмишда яқин қариндошларингиз ёки ўзингизнинг келоидингиздаги келоидларнинг мавжудлиги
- Хавфли ҳудудлар: стернум, элкалар, юқори орқа, қулоқ бўлаклари, пастки жағ ва бўйин соҳаси
- Ҳомиладорлик ва ўсмирлик - гормонал ўзгаришлар чандиқ ўсиши тенденциясини оширади
- Эҳтиёткор одамларда қулоқ ва хафтага пирсинг, татуировка, хавф зоналарида пирсинг
- Кўкрак ва орқада кучли акне даволанмаган
- Йирингли ёки кучланиш остида даволанадиган яралар, шунингдек чокларни муддатидан олдин ўз-ўзидан олиб ташлаш
Келоид касаллиги мавжуд бўлган одамлар учун амалий дарс: терига ҳар қандай режалаштирилган аралашув - косметик муолажадан тортиб то жарроҳлик аралашуви - шифокор билан муҳокама қилинади ва бу хусусиятни айтиб ўтиш керак. Кўпинча процедурадан сўнг дарҳол чандиқ пайдо бўлишининг олдини олиш учун бошқа ёндашувни, бошқа кесма жойини танлаш ёки олдиндан режалаштириш мумкин ва бу натижани ўзгартиради. Хавфли жойларда кераксиз понксиёнлар ва татуировкалардан қочиш ҳам мантиқан тўғри келади: қулоқ бўшлиғининг кичик тешилиши узум ўлчамидаги келоидга айланиши мумкин, бу узоқ муддатли даволанишни талаб қилади.
Даволаш: нима ва қачон ишлайди?
- Силиконовые пластины и гели — метод первой линии при гипертрофических и келоидных рубцах. Работают за счёт создания замкнутой среды и поддержания влажности; применяются не меньше 12 часов в сутки на протяжении минимум трёх месяцев, а часто и дольше.
- Компрессия — постоянное давление на рубец. Для мочек ушей используют специальные клипсы, для обширных послеожоговых рубцов — компрессионную одежду, которую носят месяцами.
- Инъекции противовоспалительных препаратов непосредственно в ткань рубца — основной способ уменьшить объём и снять зуд при келоидах; проводятся курсом с интервалами в несколько недель.
- Криотерапия — воздействие холодом, чаще в сочетании с инъекциями; применима при небольших плотных келоидах.
- Сосудистый лазер — уменьшает красноту и толщину незрелого рубца, ускоряет его созревание.
- Фракционный лазер и микроигольчатые методики — основной инструмент при атрофических рубцах и рубцах после акне, а также для улучшения текстуры плоских рубцов.
- Хирургическая коррекция — иссечение, пластика встречными лоскутами, устранение контрактуры; при келоидах применяется только в сочетании с профилактикой рецидива.
Муддатларни реал тарзда тушуниш керак. Скарни даволаш курси бир ой эмас, бир процедура эмас: инъэкция 3-6 ҳафта оралиғида амалга оширилади, силикон камида уч ой кетма-кет қўлланилади, лазер техникаси танаффуслар билан кетма-кет амалга оширилади. Мавжуд усуллардан бирортаси ёрдамида чандиқни бутунлай олиб ташлаш мумкин эмас - вазифа уни текис, юмшоқ, атрофдаги терига яқин рангда ва кундалик ҳаётда кўринмас ҳолга келтиришдир. Изсиз йўқолган чандиқ ваъдаси доимо ташвишга солиши керак.
Янги чандиқни парвариш қилиш: ўзингиз нима қила оласиз
Жароҳат ёки операциядан кейинги биринчи йил - бу такрорланмайдиган имконият ойнаси. Ушбу даврдаги оддий ҳаракатлар чандиқнинг якуний кўринишига йиллар ўтиб мураккаб процедуралардан кўра кўпроқ таъсир қилади.
- Дать ране зажить без инфекции: чем спокойнее прошло заживление, тем тоньше будет рубец. Нагноение и расхождение краёв практически гарантируют грубый след.
- Не срывать корки: под ними идёт восстановление, а преждевременное удаление углубляет повреждение.
- Начать увлажнение и силиконовые покрытия примерно через две-три недели после полного закрытия раны, когда кожа восстановила целостность.
- Защищать рубец от солнца минимум 6-12 месяцев: одеждой, пластырем или средством с высоким фактором защиты.
- Уменьшать натяжение: специальные пластыри, фиксирующие края, ограничение резких движений в зоне шва в первые недели.
- Мягкий массаж зрелого рубца после разрешения врача — он улучшает эластичность, но не заменяет основное лечение.
- Показаться врачу, если через 4-6 недель рубец не бледнеет, а краснеет, растёт, зудит или выходит за границы раны.