ВАРИСОСЕЛЕ КАСАЛЛИГИНИНГ ЭРКАКЛАР РЕПРОДУСТИВЕ ТИЗИМИ ВА ГОРМОНЛАР ФАОЛИЯТИГА ТАЙСИРИ

Варисососелепродустиве эркаклар орасида кенг тарқалганлардан бири, эркаклар бепуштлиги сабабларидан ҳам бири. Малумотларга квра, мояклар ёркўлларининг веин ишлаб чиқариш варикозли кенгайиши турли гуругларида еш фоиздан 70 фоизгача фарқланади.

, мактаб ёшидаги ўғил болаларда варикоселнинг паё булиши 2 фоиздан 10 фоизгача, ҳҳарбий ҳизматга чақирув ёшидаги йигитларда эса 2,5 фоиздан 20 фоизгача. М.В. Корякин ва ҳаммуаллифлар 50 дан 79 булган эркакларда варисоселе ҳасталиги учраши даразҳасини таҳлил қилишди ва 77.3 даражаси варикосел аникланди.

У. Левингер ва бош муаллифлар тадкикоти эса кенг микёсли ва қизикари бвлиб, олинган малумотларга квра, варисоселеринг таркалиши ёш ўтишига караб ошади. Тадқиқотчилар варикоцеленинг инсон кҳаотининг ҳар 10 йилда тахминан 10 фоизга хато, 80 йилда 75 фоизгача етишини намоиш қилишди. Варикосел кенг таркалишига қарамасдан, унинг эркаклар репродуктив тизими фаолиятига тасири ҳали ҳам бакҳсли масаласидир.

кун, варисоселе Сертолиузҳайраларининг фаолиятига шикаст тасир кўрсатиши туфайли эркакларда фарзанд қуришнинг кобилият билан бевосита боғлиқлик. Бирок мавзҳуд булган малумотлар кура, бу касаллик Лейдиг ҳузҳайрасининг фаолиятига ҳам касаллик тасир курсатиб, тестостероне ишлаб чикарилишига олиб келади. Сўнгги тадқиқотлар тадқиқотчилар варикоселнинг тестостерон даразҳасига тасири буиича тегишли-алоҳида илмий изланишлар олиб боришди. Бугунги кунда, аиникса, А. Дабажа ва бошка муаллиларнинг иши зҳуда кизикарли.

Улар 1995 ва 2014 йиллар оралиғида ўтказилган 15 та тадкикотни ўрганишди. Барча каттада варикосел операция қилиш натизҳасида эркаклар ҳормонеи - тестостероне даразҳасининг ортиши кузатилди, шу билан бирга, 15 тадан 10 тагача фарқ статистисс зҳиҳатдан ишончли эди. Тақидлаш зҳоизки, фарклар статистис зҳиҳатдан ишончли булмаган 5 та тадқиқотда операциядан олдин ва кейин кондаги тестостерон микдори меерда булган (3.5 нг/мл дан юкори). Х. Чен ва бошка муаллифлар 8 та тадкикотни ўз ичига олган мета-таҳлил ўтказишди.

7 та тадкикотда варисоселе жарроҳлик натижалари тестостерон даражаси статистисс зҳиқатдан ишончли ошгани намоен бўлди. Муаллифлар фарзанд кириш кобилиятининг пайсайиши ҳолати ва тестостерон булган беморларда максимал якҳшиланиш каид этҳйлганини белгилаб берди. Й. Гат ва бош муаллифлар варикоселе фарзанд кўриш кобилияти булмаган 83 нафар беморда тестостерон даражасини ўчиришни таҳлил қилишди.

Оператион дан кейин умумий ва эркин тестостероне даражаси якҳшиланиши каид этҳилди. Шуни таъкидлаш лозимки, операциягача беморлар тестостерон миқдори меёри 65 фоиз булган. Оператион ҳақида эса тестостерон миқдори яхшиланишида 95 фоиз каид этйлган. Кенг миқосдаги солистирма тадқиқот П. Вҳелан ва Л. Левине иши билди. Улар варисосенинг тестостеронг тасири бвйича ўказилган 28 тадқиқотни таҳлил қилишди.

Субслинис варисоселега учраган беморларда ўказилган операцияларнинг фарзанд кўриш кобилияти пасайганда тестостерон этишмас ёки унинг микдори оҳирги чегарадан ҳам пастлига, ўрта ёш беморлар, фарзанд квриш кобилиятга эга беморларда тестостерон миқдори камаишига таъсирини назорат қилиш ўказилд.

Баҳолаш фарзанд кириш кобилияти пасаиган беморларда спермаграм параметрари ва гормонал профили у чиришга доир туртта тадкикот асосида ўказилди. Бундаида беморлар операциядан кейин тестостероннинг умумий даразҳаси статистисс зҳиқатидан ишончли кутарилиши, шундайдеск, спермаграм параметрлари яхшиланиши каид ўтилди. Ўрта эшли беморларда спермаграмма параметрлари ва гормонал профил ўчириш икки тадкикот бъйича баҳоланди. Биринчи тадқиқот Б. Реşорлу бошчилигида указилди ва унда 18 ёшдан 48 ёшгача булган 96 нафар бемор иштирок этди. Варикосел операция қилиш натизҳаси гурудаги ҳамма беморда спермаграм параметрлари яхшиланишини намоён қилди.

Ҳормонал профиле ўрнатиш зҳараёнида статистисс зҳиҳатидан ишончли фарқ қаид этҳйлмади, бироқ умумий тестостерон даражасини яхшилаш тенденсиялари ҳамда лутеинловчи ва фолликулани стимловчи ҳормонелар назорат аникланди.

Иккинчи тадқиқот В. Ҳсиао бошчилигдан ўтқазилиб, унда 272 нафар бемор иштирок этди. Улар ёшига кура уч гуруҳга булинди: 30 атрофида; 31-39 ёш ва 39 ёшдан юкори. Барча гуруда спермаграм параметрлари яхшиланиши каид этйлган. Оператион кейин тестостероне даражаси барча умумий гуруҳда аникланган, шу билан бирга, беморларда тестостероне даражаси ортиши - 4 нг/мл ва ундан камтош.

П. Родригуез бошчилигида вариселе оператион сининг фарзанд квриш кобилиятига эга беморларга ишлаб чиқаришни амалга ошириш бвйича ўтказилган тадқиқот маълумотларга бой булди. тадқиқотда 202 нафар бемор иштирок этди. Беморларнинг 76 тезлигида варикоселе операциясидан кейин мояк огриги кузатилган. Колганда шифокорлар тиббиётй курик вактида варисоселе аникланган, бирок фарзанд куриш кобилияти билан боглик муаммо кузатилмаган.

Оказилган варисоселе операция натизҳасида 6 оидан кейин беморларда сперматозоидлар сонй операция булган даврдагига нисбатан ошгани, зҳумладан, энгил олигозооспермиа (уруггача соғлигидан уруғ оз булиши)да ҳам шу ҳолат аникланди. Оператион гача булган олигозооспермиа кузатилган беморларда статистисс зҳиқатидан ишонч яхшиланиши кузатилмади. Сперматозоидлар ҳаракатчанлигиинг ошгани ҳамма беморларда қаерда эди. Сперматозоидларнинг морфологияси меерлари тез ўчириш эса аникланмади.

Беморларда ўказилган субслинисс варикосел жарроҳлик натизҳаси уч тадкикот бўйича боғланди. Й.Қ. Зҳенг бошчилигида олиб борилган тадқиқотда спермаграм параметрларида статистисс зҳиқатдан ишончли ўзгариш аникланмади, аини шу вактда Ф.Ф. Пасқуалотто бошчилигида ва У. Санторо бошчилигида ўказилганда спермаграммалар кўрсаткичи статистисс зҳиқатдан ишончли якҳшиланиши ва фолликулани стимулант ҳормоне даразҳаси назорат аникланди. Р.П.Ҳайден ва С. Танрикут варикосел операцияни 18 тадан ортиқ текшириш бўйича солистириб қўйди.

Аксарият ҳозирда тестостерон даражаси статистисиан зҳиҳатдан ишончли якҳшиланиши каид этҳилди. Тадқиқот, тадқиқот муаллифлари қайиқда операциядан кейин тестостероне даразҳаси унчалик ҳажми ошмагани ва статистисиан ишончли бвлмагани, оператионагача тестостероне даразҳаси меерда (400/дл дан юкори) булганига ҳам этибор қаратишди.

Указилган тадқиқотларнинг бевосита ёки тугридан-тугри кўрсатишича, варикосел касаллиги Леидиг ҳузҳайра фаолиятига даҳл қилади, шунинг учун тестостероне ишлаб чиқариш чикарилишига таъсир қилади. Варисоселенинг Лейдиг Лейдиг ҳузҳайралари фаолиятига патҳопҳйсиологист тасири масаласи муаммоси даслаб тахмин қилингандики, Лейдиг ҳузҳайралари реакцияси Сертоли ҳузҳайралари реаксияси аналоглари бвлиб, бу ҳйпохиа, ҳйпертҳериа ва охидативе стрессига жавоб, бундан ташкари, венада қон окиши мумкин окибати болишизҳимолив.

Ҳатто бир кататор тадқиқотчилар тестостероне ишлаб чикарилишинг сабаби биринчи навбатдаги сперматогенесис эзилишинг деган фикрни олдиндан суришди. Кейинройдиг ҳузҳайралари дйсфунстион ва сперматогенесис сабаби ташқи квринишлари биринчи умумий булса-да, бир-бирига боглик бвлмаган зҳараёнлар экани хакидаги малумотлар такдим этилди. Бу пайтдаги навбатдаги тадқикот ҳъайвонларда ў ва варисоселе касалли туфаили Леидиг ҳузҳайрлари ишлаб чиқариш квплаб натизҳасида руй бериши аникланди: интрасапилларй стресс кутарилиши, фаол охйген маҳсулот ишлаб чикарилиши, ресепторлар фунстионси навбатдаги шулар жула.

2013 йили бу малумотлар одамларда ҳам тасдигини топди. Бир қатор катта варисоселе операция кейин фолликулани стимловчи ҳормоннинг унчалик сезиларсиз назорат ва инҳибин даразҳасини даволашни сидан к ўчириш. Навбатдаги алоҳида тадқиқот варисоселенинг касаллик таъсири ўсмир ёшидаги ўғил болаларда мояклар яхши ривозҳланмаслига ва тестостероне даражасига олиб келишини кучайиш. Албатта, бу ўқитувчи ўзгаришлар учун уларда фарзанд қўришга доир муаммо туғдирмаслиги учун зҳуда патҳ эрта ривожлангани зарур.

Свнгги йил турли муаллифлар томонидан указилган қатор натизҳасида варисоселе эркакларнинг фарзанд қуриш масаласига тасир этиб, тестостероне танкислига ва эрестиле фунстионси эмонлашувига сабаб булиши аникланди. Варикоселени мисрозҳарроҳлик йвли билан даволаш эса тестостерон даразҳасини оширибгина қолмасдан, эректил функция сини ҳам яхшилайди.

Аксарият варикоцеле операциясини сининг ўзини текшириш олигоастҳенозспермиа аникланган беморларда ҳам изҳобий самарали бериб қўйишни назорат қилади. Оператион 6-12 оҳ ўтган, эжасулате параметерлари, яни спрематозоидлар консентрацияси ва ҳаракатчанлиги квпаигани кузатилган.

Варикоселнинг сперматозоид морфологияси сига таъсири масаласи эса хамон очик колмокда. Тараққиётлардан бири параметер сесиларли касалликни курсаца, аини шу вақтда беморга варикоселе жарроҳлик ҳар доим ҳам бирданига самара бермаслигини ванинг соғлиғига боғлиқлигини англатади.

К. Ни ва бошка муаллифларнинг таъкидлашича, варисоселег слинис учраган беморларда астҳенозооспемиа ва олигозооспемиа ривозҳланиши, тузатиш, ДНА фрагментатионси кутарилиши ва оксидатив стресс билан бирга биргаликда. Варикосел бйича мисрозҳаррокулик ўнг беморларда спермаграм парамертлари яхшиланиши, ДНК фрагментатионси ёрдам ва оксидатив стресс бартараф этилишига олиб келади. Бундан ташкари, беморларда нормозооспермия ва клиникасида варикосел ДНК парчаланиши ва оксидловчи стрессни даволаш каид этилган. Муаллифлар беморларда ДНА фрагментлари кам фоизли булганида, суд умр йўлдошида, ДНА фрагментатионси юкори булган беморларнинг умр йўлдошидаги ҳолатга нисбатан, квк кузатилишини аниклашди. Н. Фу ва бошка муаллифлар олиб борган тадқиқотда варисоселе касаллиги касаллиги фарзанд куриш кобилияти пасаиган беморларда оксидатив стресс, ДНА фрагментатион фоизлари ва спермаграм параметрари ўзаро бир-бири билан боғлиқ эканига оидинлик Киритилди. С.А.Абделбаки бошка муаллифлар ўтказган ва натизҳаси ҳам юкорида эслатиб ўтилган малумотлар билан мос келади.

Бутун бир тадқиқот ДНА фрагментатион сининг сперматозоонларга тасири ва варикосел туфайли фарзанд куриш кобилияти пасаиган беморларга охидативе стрессинг тасирини ўрганишга багҳишланди. Муаллифлар варикосел бўйича боскичлар, бепуштликнинг узокка давом этиши, оксиген шаклининг фаол даразҳаси ва сперматозоидлар ДНКси фрагментатион си ҳисоблари натижасида ўзаро боғлиқликни аниклашди. Варикосел жарроҳлик ўтказиш спермаграм парамертлари статистисс зҳиҳатдан ишончли якҳшиланиши, ДНА фрагментатионси тезлик камайиши ва спермада фаол охйген шакли даразҳаси назорат каид этилди.

Шундаи қилиб мавзҳуд маълумотлар кҳулоса чикариш яратади: зҳуда квп ҳолларда варисоселега учраган беморлар операсия йвли билан боғланиш зарурат сезади, бироқ жарроғликнинг қайиси харажат афзалрок Кҳисобланади, деган савол туғилиши табий. Аинан шу саволга боглик бир катор тадқиқотлар мавзҳуд. П. Вҳелан ва Л. Левине варикосел микрофевер йвли билан операция қилишнинг тестостерон даразҳасиг ва селектив эмболизация мояклар венасига тасирини ўрганишди.

Мояклар веналари эмболизатионси натижалари тестостерон даразҳаси тушириш пасте курсаткичда булган. бу учун тадқиқот муаллифлари варисоселенинг мисрозҳарроҳлик амалиёти беморларни операция юли билан даволашда зҳуда афзал ва самарали усул, деган тукҳтамга келишди. Аинан шу тадқиқотда селектив эмболизатион натизҳасида тестостероне даразҳаси синов статистисиан зҳиқатидан ишончли каид этҳйлмаган булса, унинг операциягача болган микдори меердан юкори булган.

П. Брйниарски ва бошка муаллифлар фарзанд квриш квриш даволаш пасаиган беморларда варисоселенинг лапароскопик ва мисрозҳарроглик амалиётини бир-бирига солиштирган. Тадқиқот томонидан солиштирилган икки гуруҳдаги беморларда операциядан кейинги фарқлар аникланмаган. Тадқиқот муаллифлари икки гуруҳдаги беморларда спермаграм параметрлари, гормонал профил ва эректил функциялари яхшиланганини каид этишган. С.И.Ҳамидов ва бошка муаллифлар ҳамида варикоселнинг мисрозҳарроклик амалиёти бугунги кунда ушбу касалликни даволашда зҳуда самарали усулга таъсир қилган.

2018 йили ўказилган Эуропеурологлар ассосиатионсининг 33рд сонгресс бағишланган профессори Н. Софикитис раҳбарлигидаги бир гуруҳ тадқиқотчилар томонидан олиб борилган қизикарли маълумотлар такдим этилди. Бунда икки гуруҳда варикоселени мисрозҳарроҳлик йўли билан даволаш максадида ўтказилган операциядан кейин сперматозоидлар интрасйтопласматис инжестион (ИССИ) даволаш даволаш натизҳаси эмбрёлар ривозҳланиши ва сифат сифати яхшиланиши кучлари намоиш этилди.

О.И. Аполикҳин ва бошка муаллифлар томонидан амалга оширилган мета-таҳли ҳам зҳуда зҳуда амалга оширилган. Илмий ўга 36 та тадқиқот тадқиқот олиб борилди, бундан ташқари, зҳарроклик даволаш усулларига кура гуруҳларга бвлиниб иш олиб борилди. Бунинг натизҳаси ташки таъсирсиз касаллик босилиши юкорилиги варисоселенинг мисрозҳарроклик амалиёти ўтказилган беморлар гуруҳига тааллукли эканлигини къўтказиш.

Варисоселенинг мисрозҳаррокҳлик амалиёти ўтказилган беморлар гуруҳиданинг энг паст даразҳаси ҳам кузатилди. Бундан ташкари, муаллифлар томонидан ишлаб чиқилган мисрозҳарроклик амалиёти бошка зҳарроклик даволаш усулларига қараганда иктисодий нуткаи назардан зҳуда кулайлигини каид этишди.

Такидлаб ўтиш зҳоизки, бугунги кунда мавзҳуд маълумотларнинг кўрсатишича, эркакларнинг фарзанд куриш кобилияти масаласида варикосел мукҳим ўрин тутади. Аммо шунга карамасдан, варикоселнинг патогенетикаси инва патофизёлог тасири эркаклар репродуктив тизимига кандай бўлиши оҳиригача ўрганилмаган. Ўказилган тадқиқотлар сперматогенесис эзилиши ҳормонал профиле тасир курсатиб, эрестиле фунстионси ёмон қобилиятига олиб келишини намоен қилади.

Варикосел бййича операсия ў спермаграм парамертлари яхшиланиши, ҳормонал ҳолат меер модули ва эрестиле фунстионси сифатига олиб келадй. Бир катор тадкикотларнинг къўйишича, варикосел жарроҳлик ўзида жисмоний ёш беморларда, беамс ўрта ёшли эркакларда ҳамнинг самарали усули хисобланади. Зҳарроглик даволаш усулидан қай бирини керак деган масалага келсак, бугунги кунда мисрозҳарроглик амалиёти бир катор билан ажратилади. Киёсий тадқиқотлар шуни кўрсатадики, бу усулнинг йўналиши камли булгани учун самарали ва иқтисодий зҳиҳатдан ҳам кулай.