Уролог ёки нефролог: буйрак муаммолари билан кимга бориш керак

Буйрак билан икки шифокор шуғулланади ва бемор кўпинча тахминан ёзилади. Хато вақтга тушади: шиши ва сийдикда оқсили бор одам бир ой урологга қатнайди, буйрак санчиғи бўлган эркак эса нефрологга. Мантиқни тушунсангиз, фарқ оддий: уролог «қувурлар ва механика» учун, нефролог «филтр ва кимё» учун жавоб беради.

Уролог нима билан шуғулланади

Уролог — жарроҳлик мутахассислиги. Унинг ҳудуди — сийдик чиқарув йўллари ва кўриш, пайпаслаш, олиб ташлаш ёки операция қилиш мумкин бўлган ҳамма нарса: тошлар, сийдик пуфаги инфексиялари, простата аденомаси, ўсмалар, тузилиш аномалиялари, эркаклар саломатлиги. Шифокорларни урология бўлимидан топиш мумкин.

Урологга қуйидагиларда борилади: буйрак санчиғи, сийдикда қон, тез-тез ва оғриқли сийиш, сийдик тутилиши, қориннинг пастки қисми ва белнинг бир томонидаги оғриқ, УЗИ да топилган тош ёки киста, простата муаммолари.

Нефролог нима билан шуғулланади

Нефролог — терапевтик мутахассислик. У буйрак тўқимасининг ўзи ва унинг функсияси билан шуғулланади: сурункали буйрак касаллиги, гломерулонефрит, диабет ва гипертонияда буйрак зарарланиши, сийдикдаги оқсил, филтрациянинг пасайиши. Мутахассислар нефрология бўлимида жамланган.

Нефрологга қуйидагиларда борилади: сийдикда барқарор оқсил, креатининнинг ошиши ва СКФ нинг пасайиши, эрталаб юз ва оёқ шиши, ёшларда барқарор юқори босим, диабет фонида таҳлиллардаги ўзгаришлар, ирсий буйрак касалликлари.

Тез йўл кўрсаткич

Текширувларнинг энг кам тўплами

1. Сийдик умумий таҳлили — асосий ва энг маълумотли биринчи қадам.
2. Сийдикдаги албумин/креатинин нисбати — «бир марталик порсиядаги оқсил»дан аниқроқ.
3. Қон креатинини ва СКФ ҳисоби — филтр қандай ишлаётганини кўрсатади.
4. Буйрак ва сийдик пуфаги УЗИ си — тошлар, кенгайиш, ўлчамлар, тузилма.
5. Сийдик экмаси — такрорланувчи инфексияларда, антибиотик бошлашдан олдин.
6. Қон босими — буйрак ва босим икки томонлама боғлиқ.

Таҳлилларни лабораторияда, УЗИ ва КТ ни диагностика марказларида қилиш қулай. Муҳим нуқта: креатинин мушак массасига боғлиқ, шунинг учун «креатинин рақами»нинг ўзини эмас, айнан СКФ ни баҳолаш керак.

Қачон шошилинч ёрдам керак

Қуйидаги ҳолатларда ёзилишни кутманг: бел оғриғи чидаб бўлмас даражада ва қусиш билан бирга; ён томондаги оғриқ билан бирга ҳарорат 38 °С дан ошган; сийдик сезиларли камайган ёки умуман ажралмаяпти; сийдикда лахтали қип-қизил қон; маълум буйрак касаллиги фонида кўнгил айниши билан кучли ҳолсизлик пайдо бўлган.

Шифокорни қандай танлаш

• Уролог: операция қиладими ёки амбулаторми. Тошларда клиника майдалаш ва эндоскопик аралашувларни бажарадими — шу муҳим.
• Нефролог: сурункали буйрак касаллигини олиб бориш тажрибаси. Бу босим, парҳез ва дориларни тўғрилаб бориладиган узоқ кузатув.
• Ўз диагностикаси. УЗИ ва лаборатория бир жойда бўлса ҳафталар тежалади.
• Биргаликда ишлаш. Яхши мутахассис диабетда эндокринологни, гипертонияда кардиологни ўзи таклиф қилади.
• Болалар йўналиши. Бола учун болалар урологи ёки нефрологи керак — педиатрдан бошланг.

Шифокорлар профиллари — шифокорлар каталогида, туманлар бўйича клиникалар — клиникалар бўлимида.

Кўп учрайдиган хато тасаввурлар

• «Буйракни ўт билан тозалаш керак». Тош бўлганда сийдик ҳайдовчи йиғмалар санчиқни қўзғаши, функсия пасайганда эса зарар қилиши мумкин.
• «Кўп сув ҳар доим фойдали». Сурункали буйрак касаллиги ва юрак етишмовчилигида суюқлик ҳажмини шифокор белгилайди.
• «Буйракдаги қум» — ташхис. Бу УЗИ баённомасидаги тавсифий атама, касаллик эмас.
• «Битта ёмон таҳлил — касаллик». Сийдикдаги оқсил ва лейкоцитлар юкламадан, иситмадан, нотўғри йиғишдан ҳам бўлади. Таҳлил такрорланади.

Кўп бериладиган саволлар

Сийдикни таҳлилга қандай тўғри йиғиш керак? Эрталабки порсия, ташқи жинсий аъзолар гигиенасидан сўнг, ўрта оқим стерил идишга, лабораторияга икки соат ичида етказиш. Ҳар қандай банднинг бузилиши бўш жойдан «ёмон» натижа беради.

УЗИ да тош топилди, лекин ҳеч нима оғримайди — даволаш керакми? Кузатиш албатта керак. Тактика ўлчам, жойлашув ва таркибга боғлиқ: тошларнинг бир қисми ўзи чиқади, бир қисми майдалашни талаб қилади, бир қисмини ярим йилда бир марта назорат қилиш етарли.

Буйрак белда оғрийди, дегани ростми? Ҳар доим эмас. Бел оғриғи кўпинча мушакка ёки умуртқага боғлиқ. Буйрак оғриғи одатда бир томонлама, пастга чов томонга узатилади ва тана ҳолатига боғлиқ эмас.

Тошда парҳез керакми? Ҳа, аммо турларига қараб ҳар хил: уратли тошда фойдали нарса оксалатлида зарар қилиши мумкин. Шунинг учун парҳез «интернетга қараб» эмас, тош ва сийдик таркиби таҳлилидан кейин танланади.

Шишда кўп сув ичиш мумкинми? Шиш ҳар доим ҳам суюқлик ортиқчалигини билдирмайди — баъзан аксинча. Буйрак ва юрак касалликларида суюқлик ҳажмини шифокор белгилайди: ўз билганича чеклаш ортиқчалик каби зарарли бўлиши мумкин.

Қисқача

• Механика ва жарроҳлик — уролог; функсия ва таҳлиллар — нефролог.
• Сийдикдаги қон ва санчиқ — уролог, оқсил ва креатинин — нефролог.
• Фақат креатининга эмас, СКФ га қаранг.
• Диабет ва гипертония — буйрак зарарланишининг асосий «жимгина» сабаблари.

Материал маълумот бериш учун ёзилган ва шифокор маслаҳатини алмаштирмайди. Аниқ ташхисни фақат мутахассис юзма-юз кўрикда қўяди.