Проктолог: қандай шикоятлар билан мурожаат қилиш ва Тошкентда шифокорни қандай танлаш

Проктология — қўрқув ва уялиш беморга энг қимматга тушадиган соҳа. Одам бир неча йил ноқулайлик билан яшайди, халқ усуллари билан даволанади ва шифокорга оддий муолажа энди ёрдам бермай, операция керак бўлгандагина келади. Ҳолбуки қабулнинг ўзи қисқа, ҳолатларнинг аксарияти эса эрта босқичда амбулатор, касаллик варақасисиз даволанади. Проктологга нима билан боришади, кўрик қандай ўтади ва мутахассисни қандай танлаш кераклигини кўриб чиқамиз.

Проктолог ким

Проктолог (колопроктолог) тўғри ичак, орқа чиқарув канали ва йўғон ичак касалликлари билан шуғулланади. Ишининг бир қисми жарроҳлик, бир қисми консерватив: даволашни танлаш, парҳез, кузатув. Бу йўналиш мутахассислари проктология бўлимида жамланган; ҳазм билан умуман боғлиқ шикоятларда гастроентеролог ҳам керак бўлиши мумкин.

Қандай шикоятлар билан мурожаат қилинади

• ҳожатхона қоғозида, нажасда ёки ички кийимда қон;
• ич келиши вақтида ва ундан кейин оғриқ;
• орқа чиқарув соҳасида қичишиш, ачишиш, ҳўлланиш;
• бегона жисм, тўлиқ бўшалмаганлик ҳисси;
• тугунларнинг тушиши, анус ёнида дўмбоқлар, қаттиқлашган жойлар;
• сурункали қабзият ёки, аксинча, тез-тез суюқ нажас;
• шилимшиқ ёки йиринг ажралиши;
• бир неча ҳафта давом этадиган нажас шаклининг ўзгариши.

Алоҳида тоифа — профилактика. 45–50 ёшдан кейин колоректал скрининг шикоят бўлмаса ҳам ҳаммага тавсия этилади, ирсият оғир бўлса — ундан ҳам эрта.

Қизил байроқлар: кечиктирмаслик керак

Ташриф «таътилдан кейин» эмас, яқин кунларда керак бўладиган белгилар бор:

• қон тўқ рангда, нажас билан аралашган ёки нажас қора;
• парҳезсиз вазн йўқотиш;
• қон таҳлилида тушунарли сабабсиз камқонлик;
• одатдаги ич келиш ритмининг 3–4 ҳафтадан узоқ ўзгариши;
• кечаси уйғотадиган оғриқ;
• яқин қариндошларнинг бирида ичак саратони бўлгани.

Ич келишида қон кўпинча бавосир ёки ёриқ бўлиб чиқади, аммо айнан «кўпинча» бўлгани учун ҳам ҳаммасини кўриксиз шуларга ёзиб қўйиш хавфли.

Қабул қандай ўтади

Тартибни билиш хавотирнинг ярмини олиб ташлайди.

1. Суҳбат. Шифокор шикоят табиати, ич келиш ритми, овқатланиш, ўтказилган операция ва туғруқлар ҳақида сўрайди. Бу кўрикнинг ўзидан кўпроқ вақт олади.
2. Ташқи кўрик — ёнбошлаб, тиззалар букилган ҳолатда, чойшаб остида.
3. Бармоқ билан текшириш — бир неча сония, лубрикант гел билан, одатда оғриқсиз.
4. Аноскопия ёки ректороманоскопия — кичик асбоб орқали қисқа кўрик. Оғриқ кучли бўлса, шифокор аввал яллиғланишни босиб, бу босқични кейинга қолдириши мумкин.
5. Хулоса ва режа. Баъзи муолажалар ўша заҳоти бажарилади, баъзилари тайёргарлик талаб қилади.

Махсус тайёргарлик кўпинча энг кам: оддий гигиена, баъзан 1–2 соат олдин микроклизма. Буни ёзилиш пайтида аниқланг — клиникаларда талаблар ҳар хил.

Колоноскопия қачон тайинланади

Колоноскопия — «қўрқинчли гап» эмас, бутун йўғон ичакни кўриш ва полипларни муаммога айланмасидан олиб ташлашнинг асосий усули. У қизил байроқларда, шунингдек 45–50 ёшдан кейин режали скрининг сифатида тавсия этилади. Бугун текширув кўпинча доривор уйқуда бажарилади ва енгил ўтади. Эндоскопияси бор клиникаларни диагностика бўлимида солиштириш қулай.

Проктологни қандай танлаш

• Операция қиладими ёки консерватив ишлайдими. Аралашув режалаштирилса, жарроҳлик тажрибаси ва клиникада бундай операциялар ҳажми муҳим.
• Кам инвазив усуллар. Латекс лигирлаш, склеротерапия, лазер усуллари бор-йўқлигини аниқланг — улар эрта босқичда катта операциясиз ўтиш имконини беради.
• Ўз эндоскопияси. Колоноскопияни ўша клиникада қилиш имконияти йўлни бир неча ҳафтага қисқартиради.
• Аёл ёки эркак шифокор. Шундай хотиржамроқ бўлсангиз — бу нормал мезон, уни олдиндан аниқлаш керак.
• Тушунарли нарх. Қабулга нима киришини сўранг: фақат кўрикми ёки аноскопия биланми.

Шифокорларни стаж, шарҳ ва манзил бўйича шифокорлар каталогида, уйга яқин клиникаларни эса клиникалар бўлимида солиштириш мумкин.

Ташрифгача нима қилиш мумкин

Кескин ҳеч нарса — аммо бу оддий нарсалар ҳолатни ҳақиқатан енгиллаштиради ва манзарани бузмайди: етарли сув ичиш, клетчатка қўшиш (сабзавот, мева, кепак), ҳожатхонада телефон билан узоқ ўтирмаслик, кучанмаслик, ўртача фаолликни сақлаш. Иситиш, мустақил «халқ» шамчалари ва тайинланмаган сурги дориларни эса қолдирган маъқул: улар яллиғланишни кучайтириб, ташхисни қийинлаштириши мумкин.

Кўп бериладиган саволлар

Кўрик оғриқлими? Ташқи кўрик ва бармоқ билан текшириш одатда оғриқсиз: гел ишлатилади, босқичнинг ўзи эса бир неча сония давом этади. Ўткир ёриқда шифокор маҳаллий оғриқсизлантирувчи қўллаши ёки асбобли кўрикни яллиғланиш босилгунча кейинга қолдириши мумкин.

Ҳайз кунларида келиш мумкинми? Кўрик техник жиҳатдан мумкин, аммо аксарият шифокорлар режали ташрифни бир неча кунга суришни тавсия қилади — беморга ҳам, шифокорга ҳам қулайроқ, манзара ҳам тозароқ бўлади.

Бавосир топилса, колоноскопия қилиш шартми? Нажасда қон бўлса ва ёшингиз 45 дан катта бўлса ёки оилада ичак саратони бўлган бўлса — ҳа. Бавосир ва ўсма бир вақтда бўлиши мумкин, топилган битта ташхис иккинчисини истисно қилиш заруратини бекор қилмайди.

Кам инвазив муолажалардан кейин тикланиш қанча давом этади? Латекс лигирлаш ёки склеротерапиядан кейин одам одатда ўша куни ёки эртасига одатдаги ҳаётига қайтади. Чекловлар қисқа муддатга оғирлик кўтариш, ҳаммом ва алкоголга тегишли.

Бавосирга мойиллик ирсий ўтадими? Касалликнинг ўзи эмас, томир девори ва бириктирувчи тўқима хусусиятлари мерос бўлади. Шунинг учун оилавий тарихда бўлса, профилактика — овқатланиш, режим, фаоллик — икки баробар муҳим.

Қисқача

• Қон, оғриқ, қичишиш, қаттиқлашган жойлар — кутиш эмас, проктологга ёзилиш сабаби.
• Тўқ рангли қон, вазн йўқотиш, камқонлик — қизил байроқлар, ташриф яқин кунларда.
• 45–50 ёшдан кейин скрининг шикояциз ҳам керак.
• Қабул ўйлагандан қисқароқ ва хотиржамроқ, эрта даволаш эса деярли ҳар доим амбулатор.

Материал маълумот бериш учун ёзилган ва шифокор маслаҳатини алмаштирмайди. Аниқ ташхисни фақат мутахассис юзма-юз кўрикда қўяди.