Ҳар бир доно одам учун простата этарли

Ҳар бир доно одам учун простата этарли

Эркаклар саратон касаллигининг олдини олиш учун нимани билишлари керак

 

Эркакларда саратон касаллигининг ҳар учинчи ҳолати ўпка саратони ёки простата саратонидир. Аммо ўпкада ҳамма нарса аниқ ёки аниқ бўлса - чекиш айбдор бўлса, унда эркакнинг "иккинчи юраги" ни саратон касаллигидан қандай ҳимоя қилиш керак?

 

Эркак ёши қанчалик катта бўлса, простата саратони ривожланиш хавфи шунчалик юқори бўлади; 60 ва ундан катта ёшдагилар орасида саратоннинг бу тури аллақачон биринчи ўринда туради. Россияда ҳар йили 38 минг эркак ундан вафот этади. Касалликнинг кўпайишининг сабаблари нимада? Ахир, сабабларини билсак, ўзимизни ҳимоя қила оламиз.

 

- Бунинг бир қанча сабаблари бор. Биринчидан, аҳолининг қариши. Саратон асосан кекса эркакларда учрайди. Хавотирли статистик маълумотларнинг иккинчи сабаби аслида яхши нарса: биз саратоннинг ушбу турининг дастлабки шаклларини аниқлашда фаоллашдик, чунки бизнинг арсеналимизда простата ўзига хос антижени каби маркер бор - бу қон тести билан аниқланади. Эркакларда нормал ПСА даражаси анормалликларнинг йўқлигини кўрсатади ва белгиланган стандартлардан ошиб кетиши - улар ёшга боғлиқ - патологик жараённинг, шу жумладан онкологиянинг мавжудлигини кўрсатиши мумкин. Ва бундай ҳолларда, эркак қўшимча тестлардан ўтиши керак.

 

Илгари, бу маркер ҳали маълум бўлмаганида, касалликнинг белгилари пайдо бўлганда, эркаклар шифокорга мурожаат қилишди. Натижада, касалликнинг кейинги босқичида ташхис қўйилган.

 

Учинчи нуқта шундаки, биз нафақат пухта ва эрта ташхис қўйиш билан боғлиқ касалланишнинг ўсишини, балки ҳақиқий ўсишни ҳам кўрамиз. Дарҳақиқат, простата саратони бугунги кунда кенг тарқалган. Саратон ривожланишига олиб келадиган ҳеч қандай сабаб йўқ. Аммо хавф омиллари мавжуд: қарилик, ирсият, негроид ирқи, ортиқча вазн, ҳаракациз турмуш тарзи, мувозанациз овқатланиш - ёғли овқатлар, калций миқдори юқори.

 

Қандай аломатлар одамда простата саратони борлигини кўрсатиши мумкин? Эркак қачон дарҳол урологга мурожаат қилиши керак?

 

- Сийдик чиқаришдаги ҳар қандай бузилишлар сизни огоҳлантириши керак - тез-тез, қийин, оғриқли, эякуляцияда, сийдикда қон. Йўқ, конечно, подобне симптомлари возникают и при других заболеваниях. Саратон касаллигини аниқ кўрсатадиган ўзига хос белгилар мавжуд эмас. Шунинг учун муаммо ваҳима учун эмас, балки тўлиқ текшириш учун сабабдир.

 

Ушбу турдаги саратон энг оғир эмас, у секин ривожланади ва ташхис қўйиш қийин эмас. Простата саратони билан ҳеч кимга сир эмас, бугунги кунда одамлар 10 йил ёки ундан кўпроқ яшаши мумкин.

 

Бугунги кунда дунёдаги ҳар бешинчи эркак простата саратони билан касалланиш эҳтимоли бор. Аммо фақат ҳар 30 киши ундан вафот этади. Бу шуни кўрсатадики, кўпчилик эркакларда касаллик яширин шаклда юзага келади ва ўлимга олиб келмайди. Бундан ташқари, самарали даволаш усуллари пайдо бўлди. Касаллик ва ўлим даражаси ўртасидаги бу фарқ барча саратон турлари, яъни простата саратони учун хос эмас.

 

Касалликнинг олдини олиш учун эркак нима қилиши мумкин? У, масалан, ПСА даражасини кузатиши керакми?

 

- Бу эрда сиз тушунишингиз керак: ПСА белгиси простата саратони учун хос эмас. У нафақат малигн шаклланиш билан, балки яхши хулқли гиперплазия (простата аденомаси), яллиғланиш касалликлари билан, простата безига механик таъсир кўрсатадиган - массаж, инструментал тадқиқотлар билан ҳам ортади. Шунинг учун натижани талқин қилиш жуда қийин нарса. Бир таҳлил билан ҳеч нарсани ҳукм қила олмайсиз; динамика бемор билан нима қилиш кераклигини ҳал қилиш учун муҳим - биопсия олиш ёки уни кузатув остида қолдириш ва ҳоказо. Эвропа ва Америкада ПСА асосида простата саратони учун скринингнинг мақсадга мувофиқлиги бўйича кенг кўламли тадқиқотлар ўтказилди. Ушбу турдаги саратон жуда секин ривожланаётганлиги сабабли, ҳеч қандай анормаллик ёки шикоятга эга бўлмаган ёш беморлар учун бундай тадқиқотларни "ҳар қандай ҳолатда" ўтказишга ҳожат йўқ. Натижани харажатлар билан таққослаб бўлмайди. Яна бир нарса - эрта ташхис, агар беморда бирон бир аломат бўлса, амалга оширилади. Бу эрда ПСА тести мажбурийдир ва шифокор, албатта, уни тайинлайди.

 

Биз "хавфга мослаштирилган" эрта ташхисни мамнуният билан қабул қиламиз. Агар эркак энг яқин қариндошлари саратон касаллигига чалинганини билса, у соғлиғидан эҳтиёт бўлиши керак. Бу ПСА тестини ўтказиш учун жиддий сабабдир. Бундан ташқари, биз нафақат эркакларда, балки аёлларда ҳам саратон касаллиги ҳақида гапирамиз. Эркакларда бу простата саратони - отада, акада ва аёлларда кўкрак саратони - онада, опада. Гап шундаки, маълум бир геннинг мутацияси билан боғлиқ ирсий касалликлар мавжуд ва бу мутациянинг мавжудлиги малигн ўсма хавфини сезиларли даражада оширади.

 

Ҳар қандай аниқ тавсиялар?

 

Эркаклар, айниқса хавф остида бўлганлар, биринчи ПСА тестини 40-45 ёшда ўтказишлари керак. Кўрсаткич одатда биттадан кам бўлиши керак. Агар у бирдан катта бўлса, у ҳар йили такрорланиши керак. Ҳар бир нарса тартибда бўлса, кейинги сафар 8 йилдан кейин такрорланиши мумкин.

60 ёшли эркаклар учун ёндашув бир хил, аммо нормалар бошқача. Улар учун ПСА 2 дан кам бўлиши керак. Агар у кўпроқ бўлса, унда ҳар йили тестни такрорлаш ва динамикани кузатиш керак. Агар натижа 2 дан кам бўлса, кейинги назорат 68 ёшда амалга оширилади.

 

Агар ПСА тести ғайритабиий бўлса, бу беморни саратон касаллиги учун текшириш кераклигини англатадими?

 

- Аввало, таҳлилни такрорлаш керак ва агар у ҳали ҳам кўтарилган бўлса, биопсия зарурми ёки йўқлигини аниқлаш учун текширувни кенгайтириш керак. ПҲИ (Простата саломатлиги индекси) ва простата МРИ (магнит-резонанс томография) каби қўшимча тестлар ўтказилиши мумкин.

 

Барча беморлар, агар ташхис тасдиқланса, дарҳол даволанишни бошлаш керакми?

 

- Простата саратонининг секин ривожланадиган агрессив бўлмаган шакллари учун биз фаол кузатув деб аталадиган даволаш усулидан фойдаланамиз. Яъни, бемор ҳеч қандай даволанишни олмайди, лекин мунтазам равишда текширилади. Агар ўсимта тажовузкор бўлиб, ўсишни бошлаган белгилар мавжуд бўлса, биз даволанишни амалга оширамиз. Ушбу тактика асосан кекса беморлар учун қўлланилади. Агар 70-75 ёшли эркакда простата саратонининг тажовузкор бўлмаган эрта шакли ташхиси қўйилган бўлса, унинг даволанишга муҳтож бўлиш эҳтимоли 50 фоиздан ошмайди. У бошқа сабабларга кўра ўлиш эҳтимоли кўпроқ - масалан, юрак-қон томир касалликлари.

 

Саратон қўрқувни келтириб чиқаради, даҳшатга яқин, гарчи бизга бугунги кунда саратонни анча яхши даволаш мумкинлиги айтилган. Аммо биз одамлар ҳали ҳам ундан ўлаётганини кўрамиз. Простата саратони учун даволаш имкониятлари бўйича бизда нима бор?

 

- даволаш усуллари бутун дунёда бир хил; бу эрда улар бошқа мамлакатлардаги каби мутлақо бир хил. Агар биз дастлабки босқичлар ҳақида гапирадиган бўлсак, унда бу даволанишга қаратилган даволанишдир. Қоида тариқасида, жарроҳлик ва радиация усуллари, агар керак бўлса, уларнинг комбинацияси қўлланилади: жарроҳлик ва радиация терапияси. Операция очиқ, лапароскопик ёки робот тизимлари ёрдамида амалга оширилиши мумкин. Бундан ташқари, радиация терапиясида жуда кўп турли хил техникалар мавжуд ва янгилари доимо ишлаб чиқилмоқда. Интерстициал радиация терапияси, бракитерапия, ташқи конформал радиация терапияси мавжуд ва яқинда улар протон терапиясини қўллашни бошладилар ва ҳоказо. Моҳияти бир хил. Радиация терапияси ва жарроҳлик мавжуд. Булар простата саратонини даволашнинг иккита асосий усули.

 

Агар саратоннинг тўртинчи босқичига қадар ривожланган босқичлари ҳақида гапирадиган бўлсак, бу эрда ҳам даволашда катта ютуқларга эришилди. Бугунги кунда ҳатто кенг тарқалган метастазлар бўлган беморлар ўртача беш йил яшайди ва, албатта, бундай беморларнинг ҳаёт сифатини сақлаб қолиш жуда муҳимдир. 60-70-йиллардан бери қўлланилган анъанавий гормонал терапиядан ташқари, иккинчи, учинчи ва тўртинчи қатор дори воситалари пайдо бўлди. Даволаш одатда босқичга, семптомларга, беморнинг ёшига, даволанишнинг толерантлигига ва юзага келадиган ножўя таъсирларга қараб бошланади. Буларнинг барчаси биргаликда тажрибали онкологга даволанишнинг биринчи босқичида қайси дори афзалроқ эканлигини аниқлашга имкон беради, иккинчисида ва ҳоказо. Идеал ҳолда, беморлар мавжуд бўлган барча дори-дармонларни қабул қилишади, чунки уларнинг ҳар бири умр кўриш давомийлигини ошириш учун нимадир қўшади.

 

Озиқ-овқат билан саратон хавфини камайтира оласизми?

 

- Бу мавзу бўйича кўплаб тадқиқотлар мавжуд. Маълум ва тасдиқланган фактлар мавжуд: масалан, фüме ва қизариб пишган овқат ёмон. Иссиқ ёғда ёки "тутун" билан пиширилган гўшт, балиқ, тухум, картошка касалликни қўзғатадиган моддаларни ўз ичига олади. Яқинда олимлар сут биз ўйлагандек зарарсиз маҳсулот эмаслигини аниқладилар. АҚШ Миллий Саратон Институти олимлари биринчи бўлиб бир нақшни аниқладилар: сут маҳсулотларини кўп истеъмол қиладиган аёлларда кўкрак саратони ривожланиш эҳтимоли кўпроқ. Яқинда ўтказилган тадқиқотлар шуни тасдиқладики, ортиқча сут маҳсулотлари (кунига 4 тадан кўпроқ) аёлларда кўкрак ва тухумдонлар саратони ва эркакларда простата саратони хавфини оширади. Олимлар тушунтиришди: сутда кўплаб тўйинган ёг ъкислоталари, эстрогенлар ва ўсимта жараёнларини қўзғатадиган инсулинга ўхшаш ўсиш омили мавжуд. Эркакларда простата саратони хавфи ҳам озиқ-овқатдаги ортиқча калций билан боғлиқ бўлиб, унинг асосий манбаи сут маҳсулотлари ҳисобланади. Бошқа томондан, калций йўғон ичак саратонидан ҳимоя қилади. Шунинг учун онкологлар эркакларни сутдан бутунлай воз кечишга чақирмайдилар, лекин уни миқдори билан ҳаддан ташқари оширмасликлари ва ферментланган сут маҳсулотларига устунлик беришлари керак.

 

Қандай озиқ-овқат саратон касаллигидан ҳимоя қилади?

 

Янги сабзавот ва меваларда кўп бўлган антиоксидантлар кучли онкопротекторлардир. Хорошо изучен ликопин - эго много в помидорах. Индол-3-карбинол каби "ҳимоячи" ҳам жуда зарур - карамнинг барча турлари унга бой, айниқса қуюқ яшил брокколи. Кўк чойда кўп бўлган узун номли флавоноид эпигаллокатехин-3-галлат тўрт чой катехинининг энг фаолидир. Унинг саратонга қарши самарадорлиги С витаминига қараганда 100 баробар, Э витаминига қараганда 25 баравар юқори. Ҳар куни яшил чой ичиладиган мамлакатларда простата саратони кам учрайди.

 

Саволлар бўйича биз билан телефон орқали боғланишингиз мумкин +(998 78) 140-03-03, +(998 78) 140-01-60 ва Тошкент ш., Учтепа тумани, 12-квартал, кўч. М. Шайхзода. Телеграм канали: ҳттпс://т.ме/урологис_уз