Қон зардобида валпик кислотани аниқлашнинг клиник аҳамияти ва аҳамияти.

ВИТАМЕД Тиббиёт маркази клиникасининг олий тоифали невропатологи, эпилептологи Луиза Усмоновна Хусанбоева сизни “Қон зардобида валпик кислотани аниқлашнинг клиник аҳамияти ва аҳамияти” мавзусидаги мақола билан таништиради.

 

Валпик кислота - бу катталар ва болаларда турли хил эпилепсия турларини даволаш учун кенг қўлланиладиган антиконвулсант дори.

Синонимлар: Депакин, Конвулех.

Гиёҳванд моддаларни назорат қилиш – организмга киритилган дори воситаларининг қондаги концентрациясини аниқлаш орқали уларнинг тарқалишини кузатиш ва назорат қилиш усули.

Мониторингнинг аҳамияти касалликни тўлиқ назорат қилиш ва беморга ёрдам бериш учун қондаги антиконвулсант дорилар даражасини ўз вақтида ва тўғри назорат қилишдир.

Валпик кислота ГАБА трансфераза ферментини инҳибе қилади ва натижада асаб тизимида инҳибитив нейротрансмиттер - гамма-аминобутирик кислота (ГАБА) таркибини оширади.

Валпик кислота препаратлари ошқозон-ичак трактидан тез ва деярли тўлиқ сўрилади, қонда 1,5-4 соатдан кейин максимал концентрацияга этади. Бундан ташқари, улар қондаги препаратнинг концентрацияси оширилган ёки камайтирилган дозадан тезроқ кўтарилган ёки камайганида, улар чизиқли бўлмаган (дозага боғлиқ) фармакокинетика билан тавсифланади. Агар уларнинг ўртача терапевтик даражасининг юқори чегараси ошиб кетган бўлса, ножўя таъсирларнинг, баъзи ҳолларда ҳатто интоксикациянинг катта эҳтимолини ҳисобга олиш керак.

Валпик кислота асосан жигарда метаболланади ва жигар шикастланишига олиб келиши мумкин, айниқса даволаниш бошланганидан кейин биринчи 6 ой ичида. Шунинг учун, валпик кислота билан даволашдан олдин, ҳар бир бемор жигар фаолиятини ўрганиш учун бир қатор тестлардан ўтиши керак.

Валпроатнинг дозасини ҳисоблаш учун асос беморнинг вазни ҳисобланади, аммо олимлар бир хил вазнга эга бўлган одамларда ҳам қондаги препаратнинг фаол концентрацияси сезиларли даражада фарқ қилишини аниқладилар. Бу дори алмашинувининг индивидуал хусусиятлари билан изоҳланади. Шунинг учун, яхшироқ даволаниш учун шифокорлар қондаги препаратнинг таркибига эътибор беришади.

 

 Консентрацияни аниқлаш учун кўрсатмалар:

• Препаратни биринчи марта тайинлашда - агар бемор ҳеч қачон АЕД (антиепилептик дорилар) қабул қилмаган бўлса, уни қабул қилгандан сўнг, барқарор консентрацияга эришгандан сўнг таркибни таҳлил қилиш керак (камида беш ярим умрга тенг)
•  Йилига 1-2 марта ҳужумларни назорат қилиш ва умуман касалликнинг ижобий динамикасига эришилганда 
•  Кичкина болаларда тана вазнининг тез ўзгариши сабабли, ҳар 3 ойда бир марта
• Ҳомиладор ва эмизикли аёлларда метаболизмнинг ўзгариши сабабли, ҳар 3 ойда бир марта
• Бир нечта антиконвулсант дориларни (дориларнинг ўзаро таъсири) буюрганда ёки АЕД билан бир вақтда қабул қилинган бошқа дориларни тўхтатганда
•  Агар антиконвулсантни қабул қиладиган беморнинг аҳволи ёмонлашса
• Беморнинг препаратни қабул қилишнинг тўғрилиги ва тўғрилигига шубҳа туғилса

Тадқиқот усули - Иммунохемилуминесанс таҳлили.

Ўлчов бирликлари мкг / мл (микрограмлар миллилитр).

Малумот қийматлари: 50 - 100 µг/мл.

Таҳлил қилиш учун 0,5-1 мл веноз қон олинади. Таҳлил қилиш учун қон икки марта олинади (бу стандарт усул): 1-намуна - бемор дорини қабул қилишдан олдин (охирги дозадан кейин қолдиқ концентрация), 2-намуна - қабул қилинганидан кейин 2-3 соат ўтгач (қондаги максимал концентрацияга этади). Шу билан бирга, қонни олиш тартиби даволовчи шифокор томонидан белгиланади ва стандарт техникадан сезиларли даражада фарқ қилиши мумкин.

 Қон намуналарини олиш вақти клиник ҳолатга қараб ўзгаради. Агар тадқиқот учун кўрсатма терапиянинг самарасизлиги ёки дориларнинг ўзаро таъсирига шубҳа қилинган бўлса, у ҳолда препаратнинг дозасини олишдан олдин дарҳол қон намунаси олинади. Токсик таъсирларни текширишда қон симптомлар пайдо бўлганда ёки аломатлар ўзгармаган бўлса, кутилган энг юқори консентрацияда олинади.

 Валпик кислота даражасининг ошиши сабаблари:

• ҳаддан ташқари дозалаш ва / ёки валпик кислота препаратларини нотўғри қўллаш;
• валпик кислота препаратлари билан ўткир заҳарланиш.

Валпик кислота даражасининг пасайиши сабаблари:

• валпик кислота препаратларини танадан олиб ташлаш.

Шундай қилиб, қондаги антиконвулсанлар даражасини аниқлаш шифокорга даволаниш тўғрисида қарор қабул қилиш учун қимматли маълумот бериши мумкинлигини айтишимиз мумкин.

Доза-концентрация-таъсир муносабатлари чизиқли кўринмайди. Ҳар бир беморда индивидуал терапевтик диапазон мавжуд бўлиб, у стандартдан сезиларли даражада фарқ қилиши мумкин.

 Беморнинг аҳволини клиник тушунмасдан, неврологик ҳолатни тўғри баҳоламасдан, нейрофизиологик (электроенсефалография) ва нейроимагинг (МРИ, МССТ) тадқиқот усулларидан маълумотларсиз, антиконвулсанларни кузатиш мазмунли бўлмайди. Шунингдек, дори назоратисиз юқоридаги усуллар.

 

Соғлом бўлинг ва яқинларингизга ғамхўрлик қилинг!

Сиз ҳар доим ВИТАМЕД Тиббиёт маркази клиникаси мутахассисларига электрон почта орқали сўров юбориш ёки телефон орқали боғланиш орқали ўзингизни қизиқтирган саволларни беришингиз мумкин:
инфо@витамед.уз
(+998 71) 129-81-81
(+998 71) 129-82-82

Қўшимча маълумотлар:
ввв.витамед.уз

Телеграм канали - ҳттпс://телеграм.ме/витамедуз
Тез ёрдам – 1063, (+998 71) 129-00-03