22.11.2017 · 👁 4,002
Аёлларда менопауза
Йилларим бойлигим.
Ҳаётнинг ҳар қандай босқичида адолатли ва заиф жинсий алоқа вакиллари соғлом, чиройли, севимли, орзу қилинган, қувноқ, уйда ва ишда муваффақиятли бўлиши керак. Ёш ҳеч кимни четлаб ўтмайди, демак, у туфайли юзага келган барча физиологик ўзгаришлар ҳам ўтмайди. Улардан энг муҳими репродуктив функциянинг пасайиши билан боғлиқ бўлиб, бу аёлларнинг ташқи ва ички дунёсида ўзгаришларга олиб келади.
Мен сиз билан нафис ёшдаги аёлларнинг танасида содир бўладиган ўзгаришлар ҳақида гаплашмоқчиман.
Аёл жинсий тизими ҳар ой репродуктив ҳужайрани ишлаб чиқаради, бу сперма билан бирлашганда, янги ҳаёт туғилишига имкон беради. Уни таъминлаш учун гипоталамус, гипофиз бези, тухумдонлар ва бачадон махсус тарзда ишлайди. Менопауза - бу болани ҳомиладор қилиш имкониятининг йўқолиши, аёлнинг репродуктив қобилиятининг секинлашиши ва аста-секин пасайиши. Бу 45-55 ёшда содир бўлади ва ҳайз кўриш функциясининг сусайишидан ташқари кўплаб белгиларга эга.
Ҳайз кўришнинг тўхташи бир кечада содир бўлмайди; бу жараён бир йил ёки ундан кўпроқ давом этиши мумкин. Шифокор аёлнинг менопаузага фақат охирги ҳайз кўрганидан кейин бир йил ўтгач кирганлигини аниқлай олади. Ва бу вақт давомида тана аллақачон аввалгидан бошқача ишлайди. Бу жараённинг тезлиги, унинг бошланиш вақти ва давомийлигига кўплаб ҳолатлар таъсир қилади: туғилишлар сони, абортлар, репродуктив органларда операциялар, ирсият, асосан, аёл авлоди орқали, репродуктив соҳа билан боғлиқ бўлмаган касалликлар, ўсмирлик давридаги инфекциялар, стресс, экологик ҳаёт шароитлари, кимётерапия. Одатда, фертил ёшдаги аёлларда жинсий гормонлар репродуктив тизимни янгилашда иштирок этадиган турли органларнинг рецепторларига таъсир қилади: бачадон, сут безлари, қин юзаси ва тос бўшлиғи мушаклари. Мия, қон томирлари, суяклар ва сийдик пуфаги бундан четда қолмайди. Шунга кўра, аёлларда менопаузанинг намоён бўлиши, гормоннинг таъсири бўлмаса, бу органларга ҳам таъсир қилади. Уларни умумий келиб чиқиши бўлган гуруҳларга бирлаштириш мумкин. Аммо уларнинг ҳар бирига сабаб бўлган сабаб танадаги эстроген ишлаб чиқаришнинг пасайиши ҳисобланади.
Аёлнинг кайфияти тез-тез ўзгариб туради: ғайритабиий кўтарилишдан ҳаддан ташқари тегиниш, кўз ёшлари, сабабсиз ташвиш ва асабийлашишгача. Баъзи ҳолларда даволанишни талаб қиладиган ҳақиқий депрессия мавжуд. Баъзи беморлар томоқдаги доимий шиш пайдо бўлишидан шикоят қиладилар. Кўпгина ҳолларда намоён бўлиш сабаби қалқонсимон безнинг касаллиги бўлиши мумкин.
Гормонал номутаносиблик қон томирларининг ҳолатига таъсир қилади, улар қисқаради ёки очилади. Иссиқ чақнашлар бош оғриғи ва юрак оғриғига сабаб бўлади. Ҳайз кўриш жуда кам учрайди ва оқинди миқдори ҳам ўзгаради. Кўпчилик учун у камроқ бўлади, лекин баъзиларида оғир ёки кам ҳайзли қон кетиш кузатилади. Бўшатиш ҳайз даврлари орасида ҳам содир бўлади. Эстроген ишлаб чиқаришнинг камайиши ва тўхтатилиши жинсий аъзолар юзасини юпқалаш ва қуруқликни муқаррар қилади. Бу кўзлар, оғиз ва қин учун амал қилади. Менопаузанинг бундай белгилари қон айланишининг ёмонлиги билан боғлиқ. Кислород этишмовчилиги, уйқусизлик ва руҳий тушкунлик ҳолати тўқималарнинг сувсизланишига олиб келади.
Менопаузанинг қандай намоён бўлишининг нохуш белгиларидан бири сийиш қийинлишувидир. Туалетга "кичик тарзда" бориш истаги тез-тез учрайди ва оғриқ билан бирга бўлиши мумкин. Баъзи аёлларда мажбурий сийиш энг кичик жисмоний куч билан, ҳатто йўталиш ёки ҳапşıрма билан содир бўлади. Бу сийдик пуфаги сфинктерининг заифлашиши туфайли юзага келади. Эстрогеннинг камайиши орган деворларининг эластиклигини пасайишига олиб келади; у жуда оз миқдордаги суюқликни ҳам яхши ушлаб турмайди. Жинсий истакнинг пасайиши Бу даврда аёлнинг либидоси сезиларли даражада камаяди. Секин липид метаболизми кўпинча килограмм ортишига олиб келади. Аёлнинг иштаҳаси ва овқатланиши бир хил бўлиб қолишига қарамай, тикланмоқда. Минерал метаболизмнинг бузилиши суяклар ва тишлар тузилмаларида калцийнинг пасайишига олиб келади. Менопауза бошланганидан 3-5 йил ўтгач, улар янада мўрт бўлади. Сув алмашинувининг бузилиши терининг эластиклигини сезиларли даражада пасайишига олиб келади. Эпидермис хира ва қуруқроқ бўлади, ажинлар сони кўпаяди ва улар янада аниқроқ бўлади. Сочлар ингичка бўлиб, зичлиги пасаяди. Аёлга даволаниш керакми? Менопауза - тегишли ёшда табиий ҳолат. Аммо бу янги касалликлар, жумладан ўсмалар, эндокрин касалликлар ва анемия хавфи билан тўла. Аммо, агар аёл менопауза билан оғриган бўлса, даволаниш керак.
Ҳурматли аёллар, агар менопауза белгилари жуда кўп ноқулайлик туғдирмаса, гинекологга мунтазам ташрифлар сақланиши керак. Уни йилига 2 марта кўриш яхшидир, бир вақтнинг ўзида: тос аъзоларининг ултратовуш текшируви; ситология; маммография; биокимё учун қон тести; кардиография.
Ҳар бир аёлнинг ўтиш даврига психопрофилактик тайёргарлиги муҳим аҳамиятга эга. Жисмоний терапиянинг махсус комплексларини қўллаш мақсадга мувофиқдир. Умумий массаж, ётишдан олдин юриш ва контрастли душлар беморларнинг фаровонлигини яхшилайди. Ўсмирлик даврида тана вазнини мунтазам равишда кузатиб бориш айниқса зарур. Рационда мева ва сабзавотлар, ўсимлик ёғлари устун бўлиши керак. Сиз углеводларни истеъмол қилишни чеклашингиз керак. Озиқланиш режимини тартибга солиш жараёнида витамин препаратларини рационга киритиш тавсия этилади. Менопауза даврида витаминларнинг табиий танқислиги махсус витамин комплексларини даврий қўллаш орқали қопланиши мумкин. Айниқса, "А", "Э" ва "С" витаминларини қўллаш тавсия этилади. Менопауза синдромида остеопорознинг олдини олиш ва даволаш учун калций препаратлари ва минерал комплекслар тавсия этилади.
Дастлабки босқичда менопауза турмуш тарзини ўзгартириш ва доривор ўтлар билан даволанади. Терлашнинг кўпайишини ҳисобга олган ҳолда, агар керак бўлса, ортиқча нарсаларни олиб ташлашингиз учун битта қалин ўрнига бир нечта блузкалар кийган маъқул. Қувиқнинг шиллиқ пардалари ва деворларини тирнаш хусусияти олдини олиш учун сиз аччиқ ва шўр овқатларни суиистеъмол қилмаслигингиз керак. Қаттиқ диеталар контрендикедир; улар стресс ва ортиб бораётган гормонал ўзгаришлар учун олд шартларни яратадилар. Асабийлашишни бартараф этиш ва умумий оҳангни ошириш учун сиз фойдаланишингиз мумкин: тинчлантирувчи ўсимлик ваннаси. Гиёҳванд терапияси гормонал дориларни, антиҳипертензивларни ва седативларни буюришни ўз ичига олади. Менопауза даврида аёлларда нохуш аломатлар ва мажбурий даволаниш кексаликнинг ривожланиши ҳиссини яратиши мумкин. Аммо бу даврни иккинчи ёшлик деб ҳисоблайдиганлар тўғрироқ. Соғликка кўпроқ эътибор бериш, катта ёшли болаларни ўз ҳолига қўйиш ва исталмаган ҳомиладорликдан қўрқмаслик учун сабаб бор.
Эндокринолог - тиббиёт фанлари номзоди, олий тоифали шифокор
Исамитдинова Илмира Мухиновна