Болаларда гелминтик инфекциялар.

ВИТАМЕД Тиббиёт маркази клиникаси педиатри ва гастроентерологи Малика Раҳимджановна Тошмухамедова ушбу мақолада болалардаги гелминтик инфекциялар ҳақида гапиради:

“Ҳурматли ота-оналар, очиқ ҳавода дам олиш ва курорт шаҳарларига саёҳатлар фасли келди.Шунинг учун мен сизлар билан болалардаги гелминтик инвазиялар мавзусини муҳокама қилмоқчиман.Болалар, бола танасининг етуклиги, иммунитети шаклланмаганлиги, ошқозон кислоталилигининг пастлиги, дунёни фаол ўрганиши туфайли гелминтларнинг тез-тез бузилишига олиб келади. Ва ажабланарлиси шундаки, кўпинча оиланинг бошқа барча аъзолари болалардан юқади.

        
  Қандай қилиб болалар қуртларни юқтиришлари мумкин?

Улар уй ва қаровсиз ҳайвонлардан, касал болалар ва катталардан, ифлос қўллар, қум, сув, ювилмаган мева ва сабзавотлар, хом ёки термал қайта ишланган гўшт орқали, табиий сув ҳавзаларидан хом сув ичиш ва уларда сузиш орқали юқиши мумкин. Боланинг оғиз бўшлиғига киргандан сўнг, қурт тухумлари ошқозоннинг кислотали, тажовузкор муҳитидан ўтиб, қисман йўқ қилинади ва ичакларда фаоллашади, бу эрда тухумдан катта ёшли шахсларнинг ривожланиши учун энг қулай шароитлар мавжуд. Мутахассис паразитологларнинг фикрига кўра, мактабгача ва мактаб ёшидаги болалар 80% ҳолларда гижжалар билан касалланган. Бундан ташқари, ҳар учинчи касал боланинг фақат аниқ белгилари бор. Бу шуни англатадики, кўпчилик болалар касалликни яширин шаклда бошдан кечиришади ва керакли антигелминтик терапияни ўтказмайдилар.

 

Боланинг танаси учун қуртлар қанчалик хавфли?

Гап шундаки, қуртлар уй эгасининг озуқавий моддаларини ривожланиши учун ишлатиб, шунингдек, уларнинг ичакларда сўрилишини бузади ва боланинг танасини метаболик маҳсулотлар билан заҳарлайди, боланинг соғлиғига салбий таъсир қилади. Қувноқ ва фаол бола летаргик, инжиқ ва бемаъни бўлиб қолиши мумкин. Баъзи гелминтлар (қамчи қуртлари, анкитли қуртлар) қон билан озиқланади, бу эса анемияга олиб келади. Қизларнинг 80 фоизида пинвормларнинг перианал ҳудуддан жинсий аъзоларга кўчиши туфайли иккиламчи вулвит ва вулвовагинит ривожланади. Аскариоз, токсокароз ва эчинококкоз билан гелминт личинкалари ўпка тўқималарига зарар этказади, бу эса алвеолит, перибронхит ва периваскулитга олиб келади. Иккиламчи инфекция пайдо бўлганда, пневмония мумкин.

Гелминтиаз билан жигар ва ўт йўллари тез-тез таъсирланади. Жигарда грануляция тўқималарининг кўпайиши шаклида яллиғланиш реакциялари кузатилади. Жигарда бир нечта кисталар пайдо бўлиши билан аниқ ўзгаришлар эчинококкоз ва алвеококкоз билан содир бўлади.

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) иккиламчи иммунитет танқислиги ҳолатини келтириб чиқариши мумкин бўлган сабаблар орасида протозоал ва гелминтик инвазиялар биринчи ўринда туришини таъкидлади.

Боладаги қандай клиник белгилар ота-оналарни огоҳлантириши керак? Булар:

• сув оқиши,

• ёмон ҳид (айниқса эрталаб),

• кўнгил айниши,

• иштаҳанинг йўқолиши ёки унинг патологик кучайиши,

• киндик атрофидаги крамп оғриғи ёки ўзига хос локализациясиз,

• ичак бузилиши (диарея, ич қотиши),

• чарчоқнинг кучайиши,

• тез-тез бош оғриғи ёки бош айланиши,

• аллергия, айниқса озиқ-овқат аллергиялари,

• адекват терапияга жавоб бермайдиган узоқ муддатли йўтал;

• кўз остидаги рангпарлик ва кўк ранг,

• кечқурун боланинг қўзғалувчанлиги кучайиши, ухлаб қолишнинг қийинлашиши ва тунги уйқунинг ёмонлашиши, қичқириқ, уйғониш, қичишиш, тишларини ғижирлатиш, перинеумда қичишиш;

• сабабсиз инжиқликлар, хотиранинг заифлашиши, асабийлашиш, ўқиш қобилиятининг пасайиши, нейропсик ривожланишнинг кечикиши;

• ҳеч қандай сабабсиз тана ҳароратининг ошиши,

• пастки экстремиталарда оғриқ,

• оғиз бурчакларида тез-тез соқчилик, алопесия, юзнинг дискромияси.

 Ота-оналар, унутманг! Болалардаги гелминтларнинг белгилари хилма-хилдир, яъни улар ҳеч қандай ўзига хос хусусият билан фарқ қилмайди, улар кўплаб касалликларга хосдир, шунинг учун баъзида фақат клиник белгиларга асосланган ташхис қўйиш қийин. Шундай бўладики, бола қандайдир сурункали касалликлар, масалан, йўтал, сурункали камқонлик, такрорий стоматит, неврологик патология, аллергия учун узоқ вақт даволанади ва сабаб гелминтлар бўлиб чиқади. Шунинг учун, агар болангизда касалликнинг юқорида тавсифланган белгиларидан камида биттаси бўлса, болангизни гелминтик инфестацияга текшириб кўринг!

Фарзандингизда қуртларни қандай текшириш мумкин?

         1. Гелминт тухумлари ва личинкалари мавжудлиги учун нажасни микроскопик текшириш (учта нажас тести).

2. Паразитларга антикорларни аниқлаш учун қон.

3. Эозинофиллар ва анемия мавжудлиги учун тўлиқ қон текшируви.

Бошқа лаборатория тадқиқот усуллари ва инструментал диагностика усулларига бўлган эҳтиёж даволовчи шифокор томонидан ҳал қилинади.

Агар болада гелминтоз аниқланса, ота-оналарнинг кейинги тактикаси қандай бўлиши керак?

Аввало, мутахассис билан боғланишингиз керак! Ўз-ўзидан даволаниш тақиқланади, чунки барча кимёвий антҳелминтис дорилар жигар ва буйраклар учун токсикдир. Бундан ташқари, ҳар бир гелминт учун фақат шифокор буюриши мумкин бўлган ўзига хос дори мавжуд!

Агар болада ёки оила аъзоларидан бирида қуртлар аниқланса, инфекция ўчоғининг шаклланишига йўл қўймаслик учун бутун оилани текшириш ва керак бўлганда даволаш керак. Бундай вазиятда гигиена чораларини кучайтириш, хусусан, қайнатиш ва дазмоллаш учун чойшаблар ва ҳар икки томондан шахсий чойшабларни мустаҳкамлаш муҳимдир.

Қандай қилиб қуртлар билан инфекцияни олдини олиш мумкин?

• барча оила аъзолари гигиена қоидаларига риоя қилишлари, боланинг ва унинг шахсий буюмлари уй ҳайвонлари билан яқин алоқада бўлмаслигига ҳаракат қилишлари;

• кўчада боланинг турли нарсаларни кўтармаслигини ва ҳайвонлар билан алоқа қилмаслигини таъминлаш керак;

• фарзандингизга шахсий гигиена кўникмаларини сингдириш муҳим (кўчага чиққандан ва ҳожатхонага чиққандан кейин қўлни совун билан ювиш);

• уйни вақти-вақти билан нам тозалаш, ўйинчоқларни совун билан ювиш, айниқса уй ҳайвонлари бўлса, шунингдек, уйга сайрдан олиб кирилган ўйинчоқлар тавсия этилади; вакуумли гиламлар, юмшоқ мебеллар ва юмшоқ ўйинчоқлар;

• болангизга ювилмаган сабзавот ва меваларни, етарли даражада иссиқлик билан ишлов берилмаган гўшт ва балиқларни, табиий сув ҳавзаларидан олинган хом сувни берманг;

• уйда ҳайвонлар бўлса, уларга ҳам ҳар олти ойда бир марта қуртларга қарши таблеткалар бериш, уларни тез-тез ювиш ва ўйнаган нарсаларни ювиш, ухлаётган жойларини дезинфексия қилиш керак;

• Шунингдек, гелминтик инвазияларнинг олдини олишда боланинг ахлатини йилига 2 марта паразит бор-йўқлигини текшириш муҳим аҳамиятга эга.

Ота-оналар, унутманг! Фақатгина ота-онангизнинг ғамхўрлиги ва эътибори, шунингдек, фарзандингиз учун шахсий гигиена қоидаларига эрта ўргатиш, гелминтик инфестацияларнинг, шунингдек, бошқа кўплаб юқумли ва паразитар касалликларнинг олдини олади. 

Сизни қизиқтирган барча саволларни электрон почта орқали сўров юбориш ёки телефон орқали биз билан боғланиш орқали беришингиз мумкин:

инфо@витамед.уз
(+998 71) 129-81-81
(+998 71) 129-82-82

Қўшимча маълумотлар:
ввв.витамед.уз

Телеграм канали - ҳттпс://телеграм.ме/витамедуз
Тез ёрдам – 1063, (+998 71) 129-00-03

Соғлом бўлинг ва яқинларингизга ғамхўрлик қилинг!