Тошкентда диетолог: у қачон керак ва нутрициологдан нимаси билан фарқ қилади

«Диетолог» сўзини бугун ким хоҳласа ишлатади — фитнес мураббийларидан блогерларгача. Ҳолбуки, бу шифокорлик мутахассислиги ва қандли диабет, буйрак касаллиги ёки ошқозонга операциядан кейин овқатланишни тайинлаш турмуш тарзи бўйича маслаҳатга эмас, даволашга тегишли. Шифокор қачон ҳақиқатан кераклигини ва мутахассисларни қандай чалкаштирмасликни кўриб чиқамиз.

Диетолог ва нутрициолог: асосий фарқ

Амалий хулоса оддий: агар сизда ташхис бўлса — шифокор керак. Агар вазифа касаллик бўлмаганда овқатланишни йўлга қўйиш бўлса, нутрициолог ҳам ёрдам бера олади. Бу профилдаги шифокорларни диетология бўлимида топиш мумкин.

Айнан шифокор қачон керак

• қандли диабет ва диабет олди ҳолати — овқатланишни танлаш эндокринолог билан бирга боради ва дори дозаларига таъсир қилади;
• ошқозон-ичак касалликлари — гастрит, яра, панкреатит, ичакнинг яллиғланиш касалликлари, целиакия; бу ерда гастроентеролог ҳам керак;
• сурункали буйрак касаллиги — оқсил, калий ва фосфорни чеклаш таҳлиллар бўйича ҳисобланади;
• подагра ва юқори сийдик кислотаси;
• ошқозон ва ичакка операциядан кейин, шу жумладан бариатрик;
• ҳамроҳ касалликлар билан семизлик — босим, жигар ёғ босиши, уйқу апноеси;
• аниқ вазн танқислиги ва овқатланиш бузилишлари — психолог ёки психиатр билан бирга;
• озиқ-овқат аллергияси ва чидамсизлик — аллерголог билан;
• диабет ёки вазн танқислиги билан ҳомиладорлик.

Диетолог қабулда нима қилади

Қабул — бу меню ёзилган варақ бериш эмас. Шифокор овқатланиш тарихини йиғади: одатдаги кунда нимани, қачон ва қанча ейсиз, алоҳида маҳсулотларни қандай кўтарасиз, қандай дорилар ичасиз. Вазн, бўй, бел айланасини, имкон бўлса тана таркибини ўлчайди. Таҳлилларни баҳолайди. Ва фақат шундан кейин калория ва нутриентларга индивидуал эҳтиёжни ҳисоблаб, сизнинг шароитингизда ҳақиқатан бажариш мумкин бўлган схемани тузади: иш, оила ва маҳаллий ошхонани ҳисобга олиб.

Яхши белги — шифокор фақат «нима ейсиз» эмас, «нимани ўзгартиришга тайёрсиз» деб ҳам сўрайди. Бажариб бўлмайдиган режа қанчалик тўғри бўлмасин, ишламайди.

Қандай таҳлилларни олиб бориш керак

• умумий қон таҳлили;
• глюкоза ва гликирланган гемоглобин;
• липид профили — холестерин, ЛПНП, ЛПВП, триглицеридлар;
• жигар синамалари: АЛТ, АСТ, билирубин;
• креатинин ва сийдик кислотаси;
• ТТГ — қалқонсимон без вазнга бевосита таъсир қилади;
• ферритин, Д витамини, Б12 — ҳолсизлик ва овқатга тортилиш берадиган тез-тез учрайдиган танқисликлар.

Уларни исталган лабораторияда топшириш мумкин; тайёр натижалар билан биринчи маслаҳат анча самарали ўтади.

Олдингизда мутахассис эмаслигининг белгилари

1. Таҳлил ва ташхисга қарамасдан ҳаммага бир хил парҳез тайинлайди.
2. Ўз линиясидаги қўшимчаларни сотади — бу ерда манфаатлар тўқнашуви юзага келади.
3. «Икки ҳафтада 10 кг минус» ваъда қилади: хавфсиз суръат — ҳафтасига 0,5–1 кг.
4. Тиббий асоссиз бутун маҳсулот гуруҳларини бутунлай чиқариб ташлайди.
5. Бошқа шифокорлар тайинлаган препаратларни бекор қилади.
6. Соч, кўз рангдор пардаси ёки «биорезонанс» бўйича ташхис қўяди.

Клиникани қандай танлаш

Диетолог якка ишламагани энг амалийси: эндокринолог, гастроентеролог ва лаборатория билан битта клиникада. Шунда таҳлиллар, даволашни тузатиш ва овқатланиш бир-бирига мос келади, қарама-қарши бўлмайди. Такрорий маслаҳат нархга кирадими — буни ҳам аниқлаштиринг: диетология ойлаб давом этадиган иш ва битта ташриф деярли ҳеч қачон етмайди. Вариантларни Тошкент клиникалари каталогида солиштириш, шифокорни эса мутахассислар бўлимида танлаш мумкин.

Энг кўп келадиган нотўғри тушунчалар

«Олтидан кейин ейиш мумкин эмас». Овқат қабул қилиш вақти эмас, суткалик калория аҳамиятга эга. Тунги сменада ишлайдиганлар учун бу қоида умуман қўлланилмайди.

«Ёғларни бутунлай чиқариб ташлаш керак». Ёғлар А, Д, Э, К витаминларини ўзлаштириш ва гормонлар ишлаб чиқариш учун зарур. Ёғнинг ўзи эмас, трансёғлар ва тўйинган ёғнинг ортиқчаси чекланади.

«Нон ва донлар — душман». Мураккаб углеводлар энергия ва тола беради. Муаммо деярли ҳар доим уларда эмас, шакар ва порсия ҳажмида.

«Детокс организмни тозалайди». Тозалаш билан жигар ва буйраклар шуғулланади; махсус ичимликлар бу ишни бажармайди, узоқ очлик эса зарар келтириши мумкин.

«Калория қанча кам бўлса, шунча яхши». Ҳаддан ташқари қаттиқ чеклаш алмашинувни секинлаштиради ва вазннинг ортиғи билан қайтишига олиб келади.

Муддатлар бўйича нимани кутиш керак

Биринчи маслаҳат одатда 40–60 дақиқа давом этади. Биринчи назорат — 2–4 ҳафтадан кейин, сўнг 1–2 ойда бир марта. Вазннинг барқарор камайиши кўринишидаги натижа 2–3 ойда, таҳлилларнинг яхшиланиши (қанд, холестерин, жигар синамалари) — 3–6 ойда сезилади. Тезроқ ҳам бўлади, аммо бундай натижа деярли ҳар доим орқага қайтади.

Материал фақат маълумот бериш учун ёзилган ва шифокор маслаҳатини алмаштирмайди.