Тошкентда аллерголог-иммунолог: қачон керак ва қандай танлаш
Аллергияни камдан-кам даволашади — одатда уни кутиб ўтказишади. Баҳорда антигистамин ичишади, кузда бурунга томизишади, мавсумлар орасида эса унутишади. Бундай ёндашув аломатлар енгил экан ишлайди. Лекин аллергиянинг кенгайиш хусусияти бор: аввал битта гулчанг мавсуми, бир неча йилдан кейин йил бўйи давом этадиган бурун оқиши, баъзан эса астма. Ўз-ўзини даволашдан мутахассисга қачон ўтиш кераклигини кўриб чиқамиз.
Терапевт ва ЛОР соҳаси қаерда тугайди
Мавсумий бурун оқиши ва енгил тошма билан терапевт ва оториноларинголог уддалайди. Аллергологга бориш керак, агар:
- аломатлар кетма-кет икки мавсумдан узоқ давом эца ва ҳар йили кучайиб борса;
- антигистаминлар тобора камроқ ёрдам берса ёки уларни ойлаб ичишга тўғри келса;
- бурун битиши йил бўйи давом этадиган бўлиб қолган бўлса;
- йўтал, ҳуштаксимон нафас, юк пайтида ҳансираш пайдо бўлган бўлса;
- дорига, ҳашарот чақишига, маҳсулотга реаксия бўлган бўлса — айниқса лаб ёки қовоқ шишиши билан;
- болада ташқи даводан ўтмаётган атопик дерматит бўлса;
- нимага реаксия бераётганингизни билмасангиз ва маҳсулотларни таваккалига чиқариб ташлаётган бўлсангиз.
Профил шифокорларини аллергология бўлимидан, иммун ҳолати бўйича саволларни эса иммунология бўлимидан топиш мумкин.
Аниқ диагностика нима учун керак
Аллергологнинг асосий вазифаси — «аломатни босиш» эмас, айнан айбдор аллергенни аниқлаш. Усиз на режимни қуриш, на сабабга таъсир қиладиган давони тайинлаш мумкин. Иккита асосий восита:
- Тери прик-тестлари. Билакка аллергенли томчилар томизилади ва майда тешикча қилинади. Натижа 15–20 дақиқада кўринади. Усул сезгир ва арзон, лекин антигистаминларни бир неча кун олдин бекор қилишни талаб қилади ва тери жараёни қўзиган пайтда ўтказилмайди.
- Қонда специфик ИгЕ таҳлили. Дори қабули ва тери ҳолатига боғлиқ эмас, болаларга ва кенг тарқалган дерматитли одамларга мос келади. Шифокор йўлланмаси билан лабораторияда топшириш мумкин.
Молекуляр диагностика ҳақида алоҳида билиш керак: у шунчаки «қайин гулчангига аллергия» эмас, сезгирлик бор бўлган аниқ оқсилни кўрсатади. Бу башорат ва даво бўйича қарорга таъсир қилади.
Нима қилмаслик кераклиги ҳам бор — «ИгГ бўйича озиқ-овқат чидамсизлиги» панелларини топшириш. Бу тестлар аллергия диагностикаси усули сифатида тан олинмаган ва одатда асоссиз озиқ-овқат чекловларига олиб келади.
АСИТ: клиника танлашдаги асосий савол
Аллерген-специфик иммунотерапия — аллергиянинг кўринишларига эмас, механизмига таъсир қиладиган ягона усул. Беморга аллергеннинг аста-секин ортиб борувчи дозалари — тери остига ёки тил остига томчи ва таблетка шаклида — юборилади ва организмнинг сезгирлиги босқичма-босқич пасайтирилади.
Билиш муҳим бўлган нарсалар:
- Курс бир мавсум эмас, 3–5 йил давом этади ва бу самарадорликнинг калит шарти. Бир йилдан кейин узилган курс кам натижа беради.
- Одатда гуллаш мавсумидан ташқарида бошланади.
- Усул аломатларнинг аниқ аллерген билан боғлиқлиги исботланганда қўлланилади — кўпинча гулчанг, уй чанги каналари, ҳашарот заҳари.
- Тери ости инъэксиялари фақат реаксияда ёрдам кўрсатиш шароити бор тиббий муассасада ўтказилади.
Клиника танлашда тўғридан-тўғри сўранг: «Сиз АСИТ ўтказасизми, қандай препаратлар билан ва бу терапияда нечта беморни олиб боряпсиз?» Жавоб салбий ёки мужмал бўлса-ю, сизда мавсумий аллергия бўлса — бундай дастур бор марказни излаган маъқул. Акс ҳолда даво чексиз антигистаминлар билан чекланиб қолади.
Қачон шошилинч вазият ҳақида гап кетади
Қабулга ёзилиш эмас, тез ёрдам керак бўладиган кўринишлар бор:
- нафас олишнинг қийинлашуви, томоқда сиқилиш ҳисси, овознинг бўғиқлашуви;
- лаб, тил, қовоқларнинг тез кучайиб бораётган шиши;
- чақиш, инъэксия ёки дори қабулидан кейин кескин ҳолсизлик, рангги оқариш, босимнинг тушиши;
- умумий ҳолат ёмонлашуви билан кечадиган кенг тарқалган эшакеми.
Агар сизда аллақачон оғир реаксия бўлган бўлса, шифокор билан ёнингизда шошилинч ёрдам воситалари бўлишини муҳокама қилинг ва қариндошлар учун қисқа ҳаракатлар режасини ёзинг. Бу оғир озиқ-овқат аллергияси бўлган боланинг мактаб ўқитувчиларига ҳам тегишли.
Ёзилаётганда нимани аниқлаш керак
| Савол | Нега муҳим |
|---|---|
| Тери синамаларини жойида ўтказасизми | Акс ҳолда диагностика бир неча ташрифга чўзилади |
| Қандай аллергенлар тўплами мавжуд | Минтақа ўсимликлари универсал панеллардан муҳимроқ |
| АСИТ олиб борасизми | Сабабни даволаш бўладими-йўқми шуни белгилайди |
| Спирометрия борми | Астмага шубҳа бўлганда керак |
| Болаларни қабул қиласизми ва неча ёшдан | Болалар аллергологиясининг ўзига хослиги бор |
Йўтал ва ҳансирашда пулмонология бўлимида консултация, ўжар тери кўринишларида эса дерматологда кўрик керак бўлиши мумкин. Бу мутахассислар битта клиникада ишлаши яхши амалиёт: аллергия камдан-кам битта аъзо билан чекланади.
Биринчи қабулга қандай тайёрланиш керак
Хронологияни олдиндан тикланг: аломатлар қайси ойда бошланади, сиз қаерда бўласиз, қачон ёмонлашади, таътилда ва бошқа шаҳарда нима ўзгаради. Бу ҳар қандай таҳлилдан кўра кўпроқ маълумот беради. Реаксия бўлган барча дориларни тавсифи билан алоҳида ёзинг — айнан нима бўлган ва қанча вақтдан кейин.
Муҳим жиҳат: антигистамин дориларни тери синамаларидан 5–7 кун олдин бекор қилиш керак, акс ҳолда натижа ёлғон-салбий чиқади. Бекорга келиб қолмаслик учун бу муддатни ёзилаётганда аниқлаб олинг.
Аллерген билан алоқани нима ҳақиқатан камайтиради
Режим чоралари давони алмаштирмайди, лекин мавсумни сезиларли енгиллаштиради. Уларни «ҳар эҳтимолга қарши» эмас, аниқ аллергенга қараб мақсадли қўллаш муҳим.
- Гулчанг. Кундузи эмас, эрта тонгда ва кеч кечқурун шамоллатиш; кўчадан келгач юзни ювиш ва бурунни тузли эритма билан чайиш; мавсумда кирни балконда қуритмаслик; машинада ойналарни ёпиқ тутиш.
- Уй чанги каналари. Матрас ва ёстиқларга аллергияга қарши ғилоф, чойшабларни юқори ҳароратда ювиш, ётоқхонада гилам ва юмшоқ ўйинчоқларни камайтириш.
- Моғор. Намликни назорат қилиш, ҳаммомда тортиш шамоллатгичи, оқишларни бартараф этиш.
- Ҳайвонлар. Ҳеч бўлмаганда уй ҳайвонини ётоқхонага киритмаслик; аллергенни квартирадан бутунлай йўқотиш туюлганидан қийинроқ — у ойлаб сақланади.
Эътибор беринг: гулчанг ва маҳсулотлар ўртасидаги кесишган реаксиялар тез-тез учрайди — масалан, гуллаш мавсумида янги олма ёки ёнғоқдан оғизнинг қичиши. Бу ҳақда шифокорга алоҳида айтиш керак, бундай эпизодлар тактикани ўзгартиради.
Мақола маълумот учун ва шифокор маслаҳатини алмаштирмайди. Даво схемаси ва АСИТ зарурлигини мутахассис текширувдан кейин белгилайди.