&қуот;ВИТАМЕД Тиббиёт маркази&қуот; клиникаси Қандли диабет ҳақидаги афсоналар

ВИТАМЕД Тиббиёт маркази клиникаси эндокринологи Нусратхужаева Шахзодахон Уткуровна сизни “Қандли диабет ҳақида афсоналар” мавзусидаги мақола билан таништиради.

Кундалик амалиётимда беморларимнинг кўплаб саволларига жавоб беришим керак. Кўпинча бу диабет билан овқатланиш ва турмуш тарзи билан боғлиқ саволлар. Беморни тўғри тарбиялаш ва унинг касаллиги ҳақида тўлиқ маълумот бериш орқали уни самарали даволаш, компенсацияга эришиш ва ҳаёт сифатини яхшилаш мумкин.

Аммо саволлар мавжуд бўлса-да, лекин уларга жавоб олиш учун ҳеч қандай жой йўқ бўлса, беморлар орасида ўзига хос &қуот;мифлар&қуот; туғилади, улар бир-бирлари билан баҳам кўришади ва уларни нотўғри йўл тутишади.

Ушбу мақоланинг мақсади - бу афсоналарнинг энг кенг тарқалганини йўқ қилиш ва беморларга нима ҳақиқат ва нима нотўғри эканлигини тушунишга ёрдам беришдир.

МИФ: Агар сиз жуда кўп ширинлик истеъмол қилсангиз, диабет пайдо бўлиши мумкин.

Қандли диабет ўз-ўзидан ширинликларни истеъмол қилишдан келиб чиқмайди. Агар сизнинг вазнингиз нормал бўлса ва жисмоний фаол бўлсангиз, унда сиз хоҳлаганча ширинликларни истеъмол қилишингиз мумкин. Аммо агар сизнинг яқин қариндошларингиз қандли диабетдан азият чекса ва ширинликларни истеъмол қилиш сизда семиришнинг ривожланишига олиб келадиган бўлса, унда сиз қандли диабет билан касалланиш хавфи остидасиз. Аммо агар сизда семизлик, ҳаракациз турмуш тарзи бўлса - ва шу билан бирга сиз деярли ширинлик истеъмол қилмайсиз ва &қуот;тез овқатланиш&қуот;, чиплар, ёғли овқатлар ва бошқа озиқ-овқатларни истеъмол қилишдан вазнингиз кўпайса, сиз хавф остида қоласиз.

МИФТ: Қандли диабет ҳар доим оилаларда учрайди.

Қандли диабет ирсий касалликдир, аммо бу ота-онаси қандли диабетга чалинган болаларда касаллик бўлади дегани эмас. Агар сиз соғлом турмуш тарзини олиб борадиган бўлсангиз, тўғри овқатлансангиз ва энг муҳими, нормал вазнга эга бўлсангиз, диабетнинг ривожланиш эҳтимоли жуда паст.

МИФ: Қандли диабетга чалинган одам аллақачон ногирон

Дарҳақиқат, диабетнинг ўзидан эмас, балки унинг асоратларидан қўрқиш керак. Агар сиз тўғри даволанишни танласангиз ва қон шакарини физиологик меъёрларга яқинроқ сақласангиз, унда асоратларни иложи борича олдини олиш мумкин.

МИФТ: Қандли диабетга чалинганлар қаттиқ диетага риоя қилишлари керак.

Бугунги кунда беморнинг диетаси барча озиқ моддаларни (оқсиллар, ёғлар ва углеводлар) физиологик нисбатларда олиши учун ҳисоблаб чиқилган. Ҳайвонларнинг ёғлари чекланган бўлиши керак. Углеводли овқатлар, аксинча, доимо мавжуд ва хилма-хил бўлиши керак. Фақат соғлом одам уларни ўзи энергияга айлантиради ва диабетга чалинган одам буни дорилар ёрдамида амалга оширади. Яна бир нарса шундаки, иккала ҳолатда ҳам оддий ёки &қуот;тез&қуот; углеводлар (шакар ва шакар ўз ичига олган маҳсулотлар) эмас, балки толани ўз ичига олган мураккаб (дон, нон, картошка, макарон) га афзаллик берилади.

Агар бемор инсулин терапиясида бўлса, қоидалар билан яхши таниш бўлса ва уларни амалда қўлласа, унинг озуқавий диетаси соғлом одамнинг диетасидан деярли фарқ қилмаслиги мумкин.

МИФ: Карабуğдай ва яшил олма қандли диабет учун фойдалидир

Улар жўхори ёки қизил олма каби соғлом. Карабуğдай (бошқа доналар каби) крахмал (мураккаб углевод) ва толани ўз ичига олади, шунинг учун у қондаги глюкоза даражасини жуда секин оширади.  Олма ва бошқа меваларга келсак, уларнинг рангидан қатъи назар, улар бир хил миқдордаги углеводларни ўз ичига олади ва қондаги глюкоза миқдорини тенг даражада оширади. Яшил олма нордон бўлади, чунки улар таркибида шакар (фруктоза) йўқлиги учун эмас, балки қизил ва сариқ олмаларга қараганда кўпроқ мева кислоталари мавжуд.

МАФСОН:  Татландıрıсıлар зарарсиз ва қон шакарини оширмайди.

Табиий (фруктоза, ксилитол, сорбитол, стевиосид) ва сунъий (аспартам, сахарин, сикломат, сукразит) татландıрıсıлар (СЗ) мавжуд. Сунъий СЗ жуда кам калорияни ўз ичига олади ва қон шакарини оширмайди, аммо улар ички органларга салбий таъсир кўрсатиши ва шунингдек, кансероген хусусиятларга эга эканлиги ҳақида илмий далиллар мавжуд. Табиий шакарнинг калория миқдори шакар каби деярли юқори, аммо 3 баробар секин сўрилади ва оғир гипергликемияга олиб келмайди, қон шакарини секинроқ оширади. Шунинг учун табиий татландıрıсıлара устунлик бериш, уларни оқилона миқдорда истеъмол қилиш яхшироқдир.

МİФ: Қандли диабетга чалинган ширинликларни хоҳлаганча ейишингиз мумкин.

Фруктоза, глюкоза бўлган ширинликлар ва сунъий татландıрıсıлар бўлган пишириқлар ҳар қандай супермаркетда сотилади. Одамлар уларни оқибатларидан қўрқмасдан эйишади, аммо шакар ҳали ҳам кўтарилади, чунки фруктоза шакарга қараганда секинроқ сўрилади, аммо у қон глюкозасини ҳам оширади. Шундай қилиб, биз яна миқдорни эслаб қолишимиз керак. Бир ёки иккита бўлак хавфсиз, аммо бутун пакет зарарли бўлади.

МИФ: Асал қандли диабетга чалинганлар учун фойдалидир.

Мутахассислар бу масала бўйича турли хил фикрларга эга, аммо аниқ жавоб йўқ. Асал биланУ асосан 35% глюкоза ва 55% фруктозадан иборат, шунинг учун у аста-секин, лекин шубҳасиз қон шакарини оширади, аммо асал табиий ва жуда соғлом маҳсулот бўлиб, унда турли хил микроелементлар ва витаминлар мавжуд бўлганлиги сабабли, диабет тўлиқ компенсацияланган тақдирда, уни диабетга чалинганлар кунига икки ош қошиқгача истеъмол қилишлари мумкин. Агар қон шакари кўтарилса ва глюкозаланган гемоглобин 7,5% дан юқори бўлса, асални истеъмол қилиш фақат диабетни кучайтириши мумкин.

МАФСОН: Инсулин гиёҳвандликка олиб келади.

1-тоифа диабетда инсулин жуда муҳим. Аммо инсулин терапияси турли сабабларга кўра 2-тоифа диабет билан оғриган беморга ҳам буюрилиши мумкин, кейин беморлар бунга кўникишдан қўрқишади ва инсулин терапиясига ўтишдан бош тортишади. Сиз инсулин ҳақида шундай ўйлай олмайсиз ва ундан қўрқасиз. Ҳеч қандай таблетка вазиятни бартараф эта олмайди, чунки 2-тоифа диабет касаллиги ривожланиши билан инсулин ишлаб чиқарадиган бета-ҳужайралар ривожланади, кейин инсулин терапияси ёрдамга келади ва организм ўз-ўзидан ишлаб чиқара олмайдиган нарсани қоплайди. Бундан ташқари, 2-тоифа диабет учун инсулин терапияси вақтинча талаб қилиниши мумкин (ҳомиладорлик, ўткир макроваскуляр асоратлар, жарроҳлик аралашувлар, турли юқумли касалликлар). Вазият барқарорлашгандан сўнг, инсулинни тўхтатиш мумкин.

МИФТ: Қандли диабетни муқобил тиббиёт ёрдамида даволаш мумкин.

Бу энг хавфли нотўғри тушунчадир. 2-тоифа қандли диабет учун муқобил тиббиёт усуллари дори-дармонларни даволаш билан биргаликда ижобий таъсир кўрсатиши мумкин, аммо даволанишга олиб келмайди. Ва 1-тоифа диабетда ҳеч қандай &қуот;табиблар&қуот; ёки мўъжизавий усуллар инсулин ишлаб чиқарадиган ошқозон ости безининг ўлик бета ҳужайраларини тиклай олмайди.

МИФ: Спиртли ичимликлар қондаги қанд миқдорини пасайтиради, шунинг учун қандли диабет учун фойдалидир.

Бу нотўғри тушунча нафақат аҳмоқ, балки хавфли ҳамдир. Юқори қон шакар спиртли ичимликлардан камаймайди. Спиртли ичимликларни истеъмол қилгандан кейин қон шакари тушади, чунки алкогол углеводларнинг жигардан қонга оқишини блоклайди! Тана қон шакарини кўпайтиришнинг иккита манбасига эга: овқатдан олинган углеводлар ва жигардан глюкоза. Энди тасаввур қилинг-а, агар жигардан глюкоза қонга киришни тўхтаца нима бўлади: озиқ-овқатдан олинган барча глюкоза организм ҳужайралари томонидан сўрилади ва қондаги қанд миқдори 3,3 ммол / л дан пастга тушади, чунки бу пасайишнинг олдини олувчи механизм (жигар глюкоза) спиртли ичимликлар билан блокланади. Оғир гипогликемия ривожланади!

МИФТ: Агар сизда қандли диабет бўлса, ҳомиладорлик контрендикедир.

Агар қандли диабет билан оғриган аёл қондаги қанд миқдорини назорат остида ушлаб турса, диабетнинг оғир асоратлари бўлмаса, ўзини ўзи назорат қилиш ва овқатланиш қоидаларига ўргатилган бўлса, ҳомиладорлик унинг учун контрендикатив эмас. Аммо ҳомиладорлик даврида қон шакарининг 4 дан 8 ммол / л гача бўлиши кераклигини ёдда тутиш керак.

МИФТ: Агар сизда қандли диабет бўлса, жисмоний фаолиятдан қочишингиз керак.

Қандли диабет учун жисмоний фаоллик парҳез ва дори-дармонларни даволаш билан бир хил даволаш элементидир. Жисмоний фаоллик пайтида ишлайдиган мушаклар инсулин таъсирига нисбатан сезгир бўлиб, қондан глюкозани фаолроқ сўриб олади ва шу билан унинг таркибини камайтиради. Кўпгина тадқиқотлар шуни кўрсатдики, мунтазам равишда жисмоний машқлар билан шуғулланадиган диабет билан оғриган беморлар диабетнинг асоратлари ривожланишида қулайроқ прогнозга эга. Сиз қон шакарингиз 10 ммол / л дан паст бўлганда машқ қилишни бошлашингиз мумкинлигини ёдда тутишингиз керак, юк мумкин бўлиши керак ва гипогликемияни олдини олиш учун чоралар кўришни унутманг, чунки машқлар пайтида қон шакар сезиларли даражада пасайиши мумкин.

МИФ: Қандли диабет муқаррар равишда кўриш қобилиятини йўқотишига ва оёқ-қўлларнинг ампутациясига олиб келади.

Ҳақиқатан ҳам, доимий равишда юқори қон шакар, юқори қон босими, юқори холестерин ва чекиш бундай оқибатларга олиб келиши мумкин. Аммо мутахассислар билан ўз вақтида боғланиш, тўғри танланган даволаниш ва нормогликемия бундай оқибатлардан қочишга ёрдам беради.

МИФ: Оқ нонни еб бўлмайди, лекин қора нонни ейиш мумкин.

Аслида жигарранг ва оқ нон қондаги қанд миқдорини тенг даражада оширади. Ёг ънони қон шакарини кўпроқ оширади, кепак ёки тўлиқ дон қўшилган нон эса оддий нонга қараганда камроқ қон шакарини оширади. Ҳар қандай нон миқдори ўртача бўлиши керак. Аммо сиз уни бутунлай тарк этмаслигингиз керак.

МИФТ: Инсулин терапиясини бошлаганингиздан сўнг, қондаги қанд миқдори нормал ҳолатга қайтади.

Ҳар бир инсоннинг инсулинга сезгирлиги ҳар хил, шунинг учун ҳамма учун мос келадиган режим йўқ. Даволаш қон шакарининг нормал даражасига эришишга имкон беради, лекин фақат аста-секин титрлаш натижасида (оптимал индивидуал дозаларни танлаш). Айни пайтда кўп нарса борбеморга инсулин терапиясининг барча қоидаларига ўргатилганига боғлиқ эмас

МИФ: Инсулин сизни семиртиради

Улар нотўғри турмуш тарзи, нотўғри танланган инсулин дозалари ва ёмон компенсация билан ёг ъоладилар. Инсулиннинг дозалари жуда катта бўлса, одам кунига бир неча марта гипогликемия ҳолатига тушиши мумкин. Шунга кўра, у ортиқча овқатланади. Шундай қилиб, у кунига одамга керак бўлганидан кўпроқ овқат истеъмол қилади ва гликемия табиий равишда ошади. Инсон инсулин дозасини оширади ва шу билан вазиятни ёмонлаштиради. Кейинги сафар у оғирроқ гипогликемияга дучор бўлади, ширинликлар истеъмол қилади, кейин шакарни яна инсулин билан камайтиради. Шу билан бирга, шакар юқорига ва пастга сакрайди ва ҳоказо. Қон глюкоза даражасининг пасайиши организм томонидан стресс сифатида тан олинади, бунинг натижасида ҳимоя механизми фаоллашади ва барча қарши гормонлар чиқарилади: кортизол, адреналин ва норепинефрин, ўсиш гормони ва қонга глюкагон. Бу гликогеннинг парчаланиш жараёнини ҳаракатга келтиради - тўсатдан хавф туғилганда жигардаги глюкоза заҳираси. Натижада ребоунд гипергликемия пайдо бўлади. Агар инсулин дозалари тўғри созланган бўлса, бу таъсир содир бўлмайди.

МИФТ: Сиз шакарни диетангиздан бутунлай чиқариб ташлай олмайсиз, чунки глюкоза мия учун зарурдир.

Мия қон плазмасида жойлашган глюкозани истеъмол қилади. У мураккаб углеводлар (сабзавот ва доналар) ва жигар гликогенини ўз ичига олган овқатлардан ҳосил бўлади. Бунинг учун оддий шакар керак эмас.  Шундай қилиб, қондаги глюкоза даражасини тезда оширадиган оддий шакардан воз кечиш мумкин ва керак.

МИФТ: Агар сизга биринчи марта қандли диабет ташхиси қўйилган бўлса, сиз парҳез ва жисмоний фаолият билан курашишингиз мумкин.

Ҳозирги вақтда мувозанатли овқатланиш ва ўртача жисмоний фаолият 2-тоифа диабетни даволашнинг мустақил усуллари эмаслиги исботланган, аммо бу касаллик учун комплекс терапия муваффақиятининг калити сифатида тан олинган. 2-тоифа диабет аниқлангандан сўнг дарҳол дори терапияси бошланади - бу қондаги глюкоза даражасига имкон қадар тезроқ эришиш ва диабетнинг кеч асоратлари ривожланиши ёки ривожланишининг олдини олиш имконини беради.

МИФТ: Мевалар фойдали ва соғлом озиқ-овқат ҳисобланади, шунинг учун сиз уларни хоҳлаганингизча истеъмол қилишингиз мумкин.

Мевалар, албатта, соғлом, таркибида тола ва кўплаб витаминлар ва минераллар мавжуд. Шу билан бирга, меваларда углеводлар ҳам мавжуд, кўпинча &қуот;оддий&қуот; бўлиб, улар қондаги глюкоза даражасини тезда оширади. Шунинг учун, 1-тоифа диабетес меллитус учун улар нон бирликлари томонидан эътиборга олиниши керак ва 2-тоифа диабет учун улар чекланган бўлиши керак ва баъзилари (узум, майиз, қовун) ҳатто чиқариб ташланади.

Агар бемор ўз касаллиги билан яхши таниш бўлса ва эндокринологнинг тавсияларига риоя қилса, унда афсоналар ўз-ўзидан йўқ қилинади ва бутун расмнинг аниқ тушунчаси қолади. Шунга кўра, ҳаёт сифати яхшиланади ва сиз тўлиқ ҳаёт кечира бошлайсиз.

Сизга саломатлик!

Сизни қизиқтирган барча саволларни электрон почта орқали сўров юбориш ёки телефон орқали биз билан боғланиш орқали беришингиз мумкин:

инфо@витамед.уз

+998 55 055 10 08

+998 55 055 10 08

Қўшимча маълумотлар:

ввв.витамед.уз

Телеграм канали - ҳттпс://телеграм.ме/витамедуз

Тез ёрдам – 1063, (+998 71) 129-00-03

Соғлом бўлинг ва яқинларингизга ғамхўрлик қилинг!