Варикосел бепуштликнинг сабабидир

Муаллиф: Уролог-андролог, “Андролог ва мен” клиникаси директори т.ф.н. Раҳматуллаев Б.М.

Варикосел - сперматогенезнинг бузилишига олиб келадиган ва бепуштликка олиб келадиган ўсмирлик касаллиги бўлган сперма томирлари томирларининг варикосел кенгайиши. Варикосел белгилари 15 ёшдан 25 ёшгача бўлган эркакларнинг 4,4-30,7 фоизида учрайди. Одатда бу бир томонлама жараён бўлиб, у кўпинча чапда (80-98%) локализация қилинади, 10% гача ҳолатлар ҳар икки томонда ва фақат 2% гача ўнгда.

Ҳарбий статистика маълумотларига кўра, ҳарбий ёшда варикоцеле одамларнинг 10-20 фоизида учрайди. Текширувдан ўтган 7-14 ёшли ўғил болалар орасида варикосел 1,8%, 14 ёшдан ошган гуруҳда эса 6,2% ни ташкил этди. 12 ёшгача бўлган ўғил болаларда сперма томирларининг кенгайиши жуда кам учрайди ва 14-20 ёшда анча тез-тез аниқланган. 15-25 ёшда варикоцел билан касалланганларнинг 54,9%, 26 дан 35 ёшгача бўлганлар - 26% ва катталар - 18,4% ни ташкил қилади.

Касалликнинг давомийлиги ва касалхонага ётқизиш бўйича беморларнинг ёши ўртасидаги сезиларли фарқни қайд этиш керак. Кўпгина беморлар касаллик бошланганидан кейин 5-10 ёки ундан кўп йил ўтгач, шифохонада даволанишга ётқизилади.

Касаллик ҳар қандай ёшда ва шунга қарамай, кўпинча 15 ёшдан 30 ёшгача, яъни тананинг интенсив ўсиши, балоғат ва репродуктив фаоллик даврида содир бўлади.

Механик назария сперма шнурининг варикоз томирларининг ривожланишининг сабабини тушунтиришда энг катта эътирофга сазовор бўлди.

Варикоселнинг ривожланишига ёрдам берадиган механик омилларга қуйидагилар киради: сперматик томирларнинг чурра қоплари таркибига босилиши, қорин бўшлиғининг тез-тез ҳаддан ташқари кучланиши, бу қоннинг сперма томирлари орқали оқиб чиқишига тўсқинлик қилади, чап сперма венасининг тўғри бурчак остида чап буйрак венаси ёки чап қорин бўшлиғи қопқоғида оқиши. томир.

Варикосел ва спермадаги патологик ўзгаришлар ўртасидаги сабабий боғлиқлик 40-йилларнинг бошларида ўрнатилган. Варикоселли эркакларни текширганда, 50% ҳолларда сперматозоидларда патологик ўзгаришлар аниқланган. Эркаклар бепуштлигининг турли сабаблари орасида варикосел тахминан 39% ни ташкил қилади. Варикоселни жарроҳлик даволашдан сўнг спермани таҳлил қилишнинг яхшиланиши 50-85% ҳолларда кузатилади.

Варикоселнинг эркакларнинг репродуктив функциясига салбий таъсири ҳақида бир нечта фаразлар мавжуд. Ҳароратнинг кўтарилиши сперматоген эпителийнинг шикастланишига олиб келишидан келиб чиққан ҳолда, бир қатор муаллифлар варикоцеле билан чап мояк ҳароратининг ошишини аниқлаган ҳолда, ҳароратнинг ошиши бепуштлик пайдо бўлишининг этакчи омили эканлигини тахмин қилишди. Мояк ҳароратини ўлчаш учун билвосита усулдан фойдаланиш чап мояк ҳарорати ўртасида 0,6-0,8 С фарқни аниқлади.

Сперматогенезнинг нормал жараёни (сперма ишлаб чиқариш жараёни) учун тестостероннинг юқори концентрацияси (эркак гормони) талаб қилинади ва варикосел билан жинсий стероидларнинг синтези учун масъул бўлган ҳужайралар зарарланади. Ушбу ҳужайраларнинг бузилиши тестостерон ишлаб чиқаришнинг пасайишига ва сперматогенезнинг ёмонлашишига олиб келади, деб тахмин қилинган. Ушбу позицияни текшириш учун қондаги тестостерон даражаси аниқланди. Баъзи муаллифларнинг фикрига кўра, варикоселли барча ёки баъзи беморларда тестостерон даражаси паст эди.

Варикосел ташхиси беморнинг шикоятларини, анамнез маълумотларини ва объэктив тадқиқот усуллари натижаларини ўрганишга асосланган. Бу касалликнинг уч босқичини аниқлаш имконини беради.

Бироқ, визуал текширув вақтида варикосел бўлмаса, варикосел ташхиси қийин. Бундай ҳолларда касалликни ташхислаш ва варикоселнинг сабабини аниқлаш учун турли инструментал тадқиқот усулларига мурожаат қилиш керак.

Варикоцелсиз, аммо уруғлантириш қобилияти пасайган ва сперма сифати паст бўлган беморда чап сперма венасини боғлаш ҳақида хабарлар бор эди, бу операциядан 6 ой ўтгач, шерикда ҳомиладорликнинг ривожланишига олиб келди. 1970 йилда олимлар операциядан кейин семинал суюқлик сифатининг яхшиланиши ҳақида хабар беришди ва бу яхшиланиш варикосел босқичига ҳеч қандай алоқаси йўқ эди. Ушбу маълумотлар бузилган сперматогенезнинг сабабларини излашни рағбатлантирди, бунинг натижасида &қуот;субклиник&қуот; варикосел атамаси пайдо бўлди. Субклиник варикосел ташхиси, эҳтимол, инструментал тадқиқот усулларини жорий этиш туфайли мумкин бўлди, бу бугунги кунда жарроҳлик даволашнинг энг мақбул, патогенетик жиҳатдан асосланган усулини танлаш имконини беради.

Палпация қилинмайдиган диагностиканинг инструментал усулларидан(субклиник) варикосел - термография, флебография ва рангли Допплер ултратовуш.

Ҳозирги вақтда варикоселни даволашнинг патогенетик асосланган усуллари у ёки бу шаклдаги операциялардир.

Бугунги кунда варикосел учун энг кўп бажариладиган операция 1918 йилда таклиф қилинган Иванисевич операцияси ҳисобланади. Бу усул шу қадар самаралики, бу даволаш усули ҳали ҳам дунёнинг кўпгина клиникалари томонидан қўлланилади. Кўриниб турган соддалигига қарамай, Иванисевичнинг операциясидан кейин релапслар 3-10% ни ташкил қилади.

Шундай қилиб, варикосел асосан ўсмирлик давридаги касаллик бўлиб, сперматогенезнинг бузилишига олиб келади ва бепуштликка олиб келади. Кўп ҳолларда репродуктив дисфункция билан бирга келадиган касалликларнинг юқори даражаси муаммонинг долзарблигини белгилайди. Бундай шароитда субклиник (пайпаслаб бўлмайдиган) варикосел ташхиси янада долзарб бўлиб қолади.

Уролог-андролог, т.ф.н. Раҳматуллаев Б.М.