Шоҳлар гормони, ёшлик гормони.

Муаллиф: Уролог-андролог, “Андролог ва мен” клиникаси директори, т.ф.н. Раҳматуллаев Б.М.

Одатий ўрта ёшли одам - бу ҳаётга, севгига, куч ва қувватга бўлган қизиқишни аста-секин йўқотадиган одам. Ҳаракатли одам ҳаракациз одамга айланади. Ҳеч қандай сабабсиз ақлий ва жисмоний чарчоқ уни босиб кета бошлайди. Дадил, очиқчасига оптимистдан у бирдан салбий фикрлайдиган депрессив пессимистга айланади, у билан яшаш ва ишлаш тобора қийинлашиб бормоқда. Ишда у ўзининг ички ядросини йўқотади; ҳеч нарса уни худди шу иштиёқ билан қабул қилишга мажбурламайди. Унинг оиласидаги муносабатлар кескинлашади ва у аста-секин дўстлари билан мулоқот қилишни тўхтатади. Бу асабийлашиш ва иктидарсизликка олиб келади. Умуман ҳаётда муаммолар пайдо бўлади, одам ўзининг &қуот;мен&қуот; ни йўқотади.

Кейин, ўзининг аянчли аҳволига кўп ойлар, балки йиллар давомида эътибор бермагандан сўнг, тушкунликка тушган одам ниҳоят шифокорига келганида, у эшитади: &қуот;Демак, сиз чарчадингиз, ўзингизни бўш, чарчадингиз ва муносабатларнинг мавжудлигини унутдингизми? Бу шунчаки ёшдир.&қуот;

Нима учун одамнинг ҳаётийлиги уни ўрта ёшда тарк этади? Юқорида айтилганларнинг барчасининг сабаби - андропаузанинг бошланиши. &қуот;Андропауза&қуот; атамаси иккита юнонча сўздан - андро (одам) ва паузалар (тўхташ, тўхташ) сўзларидан келиб чиққан бўлиб, бу ҳолатни аниқроқ белгилайдиган &қуот;эркакликнинг намоён бўлиши тўхтайдиган вақт&қуот; деган маънони англатади. Бу муаммонинг номига икки баравар мос келади, чунки унинг сабаби эркакликни таъминловчи гормонлар (андро, &қуот;эркак&қуот;, &қуот;бериш&қуот;) нинг этарли эмаслиги ва бундай муаммони даволашда муваффақиятли ишлатилиши мумкин бўлган андрогенлардир.

Кўпинча 50 ёшдан кейин содир бўлишига қарамай, сиз унинг маккорона келишини 30 ёшдан кутишингиз мумкин. Андропауза белгилари - эркак кучини йўқотиш; бу нафақат фаолият инқирози, балки инсон ҳаётидаги бурилиш нуқтасидир. Ажабланарлиси шундаки, бу ўзгаришларга кўпинча ҳеч қандай аҳамият берилмайди, чунки эркакларда ҳаётнинг тугаши натижасида юзага келадиган руҳий тушкунлик тананинг умумий қариши ёки шерикнинг совишига реакция эканлигига ишонишади.

Истакларни йўқотишдан ташқари, кўпинча бу даврда касбий ҳаётга ва бизнесга қизиқиш пасаяди ва раҳбар издошга айланади, шер заиф қўзичоққа айланади.

Эркак ўзини летаргик, ҳаддан ташқари чарчаган, чарчаган ва тушкунликка тушган, умидсизлик ва ўз ҳаётининг фойдасизлиги ҳисси билан бирга ҳис қилади. Кўпинча, бундай ноқулайликни энгиш учун у иш жойини ўзгартиради, аммо бу ҳеч қандай енгиллик келтирмайди. Кўпинча ҳар хил ўзгаришлар туфайли қўшимча стресс туфайли вазият ёмонлашади.

Нима учун бир киши қирқ ёшдан эллик ёшгача эркаклар менопаузасининг барча ўзгаришларини бошдан кечиради, бошқаси эса этмиш ёшида ҳам шунга ўхшаш нарсага дуч келмайди?

Бунинг сабаби танадаги тестостерон гормони даражасининг пасайиши. Тестостерон гормони туфайли биз туғилганмиз. У эркакларда ҳам, аёлларда ҳам кўплаб омилларни тартибга солади, шунингдек, устунлик, энергия, куч, ўзига ишонч, шакл, танадаги сочлар даражаси ва ҳатто ҳид (феромонлар) каби жинсий фазилатларни ривожлантиради. У сперма ишлаб чиқаришни, кучини тартибга солади ва шунинг учун ҳомиладор бўлиш тўғрисида қарор қабул қилишда ҳал қилувчи овозга эга.

Инсоннинг аёл ёки эркак, шоир ёки боксчи, мағлуб ёки ғолиб бўлиши асосий омил. Тестостерон том маънода миямизни ва ижодий қобилиятимизни, ақл-заковатимизни, фикрлаш тарзимизни, энергияни, турли нарсаларни тушуниш истагини шакллантиради. У нафақат биз эга бўлган потенциалга, балки ундан оладиган фойдамизга ҳам таъсир қилади ва назорат қилади. У бизнинг коммуникатив хатти-ҳаракатларимизни бошқаради.

Ҳаётни биз йигирма ёшда катапулт қилинган планер билан солиштириш мумкин,  бизнинг туғма жисмоний ва ақлий қобилиятимизнинг энг юқори чўққисига, аммо гормонлар, тестостерон ёки эстроген таъминоти билан таъминланган ва кейин ҳаёт оқимидан пастга тушаётганимизда, бизнинг келиб чиқишимиз кўп жиҳатдан танамиз гормонларни қанчалик мувозанатлашига боғлиқ.

Масалан, стресс гормонлари - адреналин, норепинефрин ва кортизол мавжуд бўлиб, улар организмнинг эскиришини ва биз истеъмол қиладиган энергия миқдорини оширади, яъни улар катаболик (бузғунчи) таъсирга эга. Бошқалар, масалан, тестостерон ва эстроген, аксинча, тескари, яъни анаболик (яратиш) таъсирига эга. Бу нима учун баъзиларини тушунтирадиКекса одамлар тезда ёниб кетишади, ўқ каби учиб кетишади, баъзилари эса силлиқ кўтарилиб, 80 ва ҳатто 100 ёшга этади.

Инсоннинг қариш жараёнига таъсир қилиш қобилияти қадимги даврлардан бери тадқиқотчиларнинг онгини эгаллаб келган. Ва бу мавзу билан боғлиқ ҳар қандай муаммо ҳар доим кўпроқ эътиборни тортади. Кексаликнинг бошланиши муқаррар. Инсон мўжизадан – мангу ёшлик мўжизасидан умид қилади.

Андропаузанинг клиник белгилари жуда хилма-хил ва ўзига хос эмас, шунинг учун улар ҳар доим ҳам тестостерон этишмовчилигининг намоён бўлиши сифатида дарҳол ташхис қўйилмайди. Андропозли беморлар учун терапевт ва неврологга мурожаат қилиш одатий ҳол эмас.

Гормонал мувозанатдаги ўзгаришларни аниқлаш учун беморнинг клиник ва биокимёвий текшируви ўтказилади. Бунинг учун соат 07.00 дан 11.00 гача веноз қонни олиш керак. Бу қонда тестостерон даражасининг пасайиши мавжудлигини тасдиқлаши мумкин.

Қондаги тестостерон фермент билан боғлиқ иммуносорбент таҳлили (ЭЛИСА) ёрдамида аниқланади.

Ҳозирги вақтда тестостерон ишлаб чиқаришнинг пасайиши аниқланса, уни тузатиш усуллари мавжуд бўлиб, бу эркаклар кўп йиллар давомида ёш, фаол ва қувноқ бўлиб қолишга имкон беради.

Уролог-андролог, т.ф.н. Раҳматуллаев Баҳодир Мирзиятович