Постназал томчи синдроми

ВИТАМЕД Тиббиёт маркази клиникасининг олий тоифали оториноларингологи, Саид Игамбердиевич Худайберганов сизни “Постназал томчи синдроми” мавзусидаги мақола билан таништиради.

"Кўпинча амалиётчи шифокорлар - педиатрлар, терапевтлар ва ЛОР шифокорлари беморлардан ноқулайлик, оғриқ ва томоқдаги шиш, тез-тез йўталиш, назофаренксдан дренажлаш, касалликнинг ўзига хос белгиларисиз паст даражадаги иситма каби шикоятларни эшитишади. Бу аломатлар биргаликда кузатилади.
томизиш синдроми ёки постназал томчи билан, мен ушбу мақолада батафсилроқ тасвирлашни хоҳлайман.

            "Постнасал Дрип синдроми ёки постнасал Дрип синдроми" (инглиз. постнасал Дрип синдроми) атамаси яллиғланиш жараёни билан тавсифланади клиник белгилари, шунингдек, юқори нафас йўлларининг нормал анатомик ва физиологик тузилиши бузилиши (назофаренкс, бурун бўшлиғи шиллиқ пардаси, бурун бўшлиғи, синус йиринглаш тизими), бўшлиқ томоқ ва ҳалқумнинг орқа девори бўйлаб оқади, бу эрда йўтал рефлекс ёйининг афферент қисмини механик рағбатлантириш содир бўлади, бу эса бурундан кейинги томчилар белгилари пайдо бўлишига олиб келади.

Постназал томизишнинг этиопатогенетик сабаблари

Касаллик яшаш жойининг ижтимоий-иқтисодий кўрсаткичлари ва иқлимий хусусиятларидан қатъи назар, ҳамма жойда учрайди. 35% дан ортиқ ҳолларда синдром ўткир ва сурункали ринит, яна 20-25% - синуситнинг турли шакллари туфайли юзага келади. Назофаренкс ва буруннинг биргаликдаги малформацияси беморларнинг 15-25% да мавжуд. Томоқ ва трахеобронхиал дарахтнинг яллиғланишли лезёнлари кўринишидаги асоратлар нисбатан тез-тез аниқланади - беморларнинг 20% да.

Постназал томизиш КББ аъзолари касалликларининг натижасидир, бунда қон томирларининг ўтказувчанлиги ва шиллиқ-йирингли табиатнинг экссудацияси кучаяди ва шиллиқ ҳосил қилувчи минтақавий экзокрин безларнинг иши бузилади. Ушбу тизимнинг вазифаси шиллиқ қаватни тозалаш, яъни бурун бўшлиғини, назофаренксни, паранасал синусларни нафас оладиган моддалардан намлаш ва тозалашдир.

Ушбу безларнинг дисфункцияси ва ортиқча шилимшиқ ишлаб чиқариш қуйидаги омилларга боғлиқ бўлиши мумкин:

• Юқумли ёки аллергик табиатнинг касалликлари. Кўпинча бу аллергик, бактериал, қўзиқорин ёки вирусли синусит, вазомотор, доривор ёки инфекциядан кейинги ринит, ҳомиладор аёлларнинг ринити. Болаларда бу патологик ҳолат аденоид ўсимликларнинг кўпайиши ва уларнинг яллиғланиши - аденоидитни келтириб чиқаради.
• Юқори нафас йўлларининг туғма ва орттирилган аномалиялари. Бундай ҳолда, бу Тҳорнвалднинг кистага ўхшаш бурсаси. Таъсир этувчи омиллар орасида бурун септумининг деформацияси, конкаларнинг буллёз ўзгариши, операциядан кейинги синехия ва шиллиқ қаватнинг ёпишқоқлиги бўлиши мумкин.
• Ошқозон-ичак тракти касалликлари. Ноёб сабаблар орасида ошқозон таркибининг орофаренкс лüменине, қизилўнгач дивертикулига, диафрагма чуррасига ва ларингофарингеал рефлюксга қайтиши билан кечадиган овқат ҳазм қилиш тизимининг патологиялари киради.

Постназал томчилар учун предиспозиция қилувчи омиллар орасида чекиш, ноқулай экологик шароит, кимёвий моддалар билан ишлаш ёки қуруқ ҳаво шароитида, турли хил келиб чиқадиган гормонал мувозанатлар, баъзи дори-дармонларни ва вазоконстриктор бурун томчиларини узоқ вақт ёки назорациз қўллаш киради.

Клиник расм

 Клиник кўринишда ўткир респиратор вирусли инфекцияга хос бўлмаган ўзига хос белгилар устунлик қилади.

Синдромнинг намоён бўлиши:

• бурун бўшлиғининг орқа қисмларида шиллиқ қаватнинг тўпланиши ҳисси, фаренкснинг орқа девори бўйлаб оқади, аломатлар эрталаб кучаяди: беморлар томоқдаги ноқулайлик билан уйғонадилар ва уларнинг ҳолатини томоқдаги "бўлак" деб таърифлайдилар, аммо фаренксни текширишда яллиғланиш белгилари йўқ;
•  йўтал, айниқса кечаси ва эрталаб, лекин ўпка аускултацияси ҳеч қандай патологик ўзгаришларни аниқламайди;
•  баъзида тўқ сариқ-жигарранг рангга эга бўлган шиллиқ пıҳтıларıн тез-тез оқиши. Фаренксни текширганда, юмшоқ танглай орқасида назофаренксдан чўзилган шиллиқ ипларни кўришингиз мумкин. 

Кўпинча, амбулатория эндоскопик текшируви пайтида, бурун бўшлиғининг орқа қисмларида (одатда пастки қисмида, пастки турбинатларнинг орқа учлари остида) шиллиқ қаватнинг турғун тўпланиши ёки бурун бўшлиғидан ёки синус, синус, бурун бўшлиғидан юборилган қалин секреция оқимларининг характерли белгилари. юмшоқ танглайнинг орқа юзасини ёки эшитиш найчаларининг фарингеал тешикларини четлаб ўтиш. Бундай ҳолда, улар эндоскопик ижобий постназал томчи синдроми ҳақида гапиришади. Мукуснинг патологик тўпланиши бўлмаса, синдром эндоскопик салбий постназал томчи синдроми сифатида аниқланади. Баъзи ҳолларда йўтал ягона аломат бўлиши мумкин. Аускултацияда, қоида тариқасида, везикуляр нафас эшитилади; хириллаш эшитилмайди. Йўтал қуруқ характерга эга, аммо нафас олиш йўлларига оқиб тушган бурун шиллиқ қаватининг йўталиши туфайли беморларнинг шикоятларига кўра, у самарали тарзда тавсифланади. 

            Баъзида оқиш синдроми билан фарингит белгилари кузатилиши мумкин (орқа девор "анор уруғлари" шаклида характерли кўринишга эга - гранулоза фарингитининг белгиси), улар бурун бўшлиғидан ёки фаренкснинг орқа девори бўйлаб паранасал синуслардан патологик секрециялар оқими билан боғлиқ; фарингит, шунингдек, оғиз орқали нафас олиш ва бурун бўшлиғидан фаренксга оқиб ўтадиган ва фарингеал шиллиқ қаватга анемия таъсирига эга бўлган вазоконстриктор томчиларни (деконжестанлар) суиистеъмол қилишдан келиб чиқиши мумкин. Баъзи беморлар, асосан болалар, эрталаб кўп миқдорда шилимшиқ йўталаётганини, унинг пириформ синусларда тўпланишига эътибор беришади; бу ҳолда йўтал баъзан беморни қусишга олиб келади.
Диагностикс

"Постназал томчи" ташхиси анамнез, характерли шикоятлар (томоқнинг орқа қисмига оқадиган секреция ҳисси), лаборатория текширувлари, компютер томографияси натижалари ва ҳар доим эндоскопик текширув натижаларига асосланиши керак. Шифокорлар кўпинча бу ҳолатни хато қилишади чронис брончитис. Ва тўғри ташхис қўйиш ва даволанишни буюриш учун КББ аъзоларини тўлиқ текшириш керак. Шуни таъкидлаш керакки, постназал томчиларнинг клиник кўриниши ўзига хос эмас - сурункали йўтал ва юқори нафас йўлларининг патологияси ўртасидаги боғлиқлик ҳар доим ҳам аниқ кўринмайди ва шунинг учун қўшимча тасдиқлашни талаб қилади. 

Даволаш

Даволаш дори ёки жарроҳлик ёрдамида яллиғланишнинг асосий манбасини йўқ қилишдан иборат.

Постназал томчиларнинг намоён бўлишини бартараф этишнинг калити асосий касалликни даволашдир. Аллергик ринит билан оғриган беморларда постназал томизиш учун дори-дармонларни даволашнинг асосий усули интраназал топикал кортикостероидлардан фойдаланиш ҳисобланади.

Болаларда назофаренгеал бодомсимон сурункали яллиғланиш белгиларини (сурункали аденоидит) даволашдан сўнг, шунингдек жарроҳликдан сўнг - диодли лазер ёрдамида аденоид гиперплазиясини эндоскопик олиб ташлашдан сўнг, постназал томчилатиб юбориш белгиларининг тўлиқ тўхташига эришиш мумкин.

Бурун бўшлиғи, паранасал синуслар ва назофаренкс касалликларида, постназал томизиш билан бирга турли хил даволаш усуллари қўлланилади: антибиотик терапиясидан тортиб интраназал тузилмалар ва паранасал синусларда эндоскопик операцияларгача (сурункали синусит учун) - ФЕСС.

Баъзи ҳолларда ВИТАМЕД Тиббиёт маркази клиникасида кенг қўлланиладиган пастки турбинатларнинг орқа учларида - соқолни резексияси, биполяр коагуляция ёки лазерли парчаланиш операциялари яхши натижаларга эришилади.

 Бурун септумининг оғишини тўғрилаш ва ўрта буллöз турбинатларни резекция қилиш бурун бўшлиғининг нормал анатомиясини тиклашга, аеродинамикани нормаллаштиришга ёрдам беради ва кўпинча бурундан кейинги томчиларнинг оғирлигини камайтиришга ёки бутунлай тўхтатишга имкон беради. Тҳорнвалдт сумкаси мавжудлигида жарроҳлик усуллари ҳам қўлланилади. 

Мураккабликлар

Ўз вақтида даволаш бўлмаса, постназал томчилатиб юборишнинг асоратлари яллиғланиш жараёнининг пастки нафас йўлларига тарқалиши шаклида пайдо бўлиши мумкин - булар такрорий ёки сурункали фарингит ва ларинготрахеит, шунингдек даволаш қийин, бронхит ва пневмония. Камроқ, оқинди қизилўнгачга кириб, сабаб бўлади эзофагит.

 

Постназал томчиларнинг олдини олиш

Постназал томчилар, юқорида айтиб ўтилганидек, турли касалликлар туфайли юзага келади, шунинг учун уларнинг олдини олиш синдромнинг олдини олиш бўлади.

Агар сизда шамоллаш мойиллиги бўлса, иммунитет тизимини мустаҳкамлаш, соғлом турмуш тарзини олиб бориш, ўткир респираторли инфекциялар ва ўткир респиратор вирусли инфекцияларни даволаш керак. Ўз вақтида даволаш постназал томчилар пайдо бўлишининг олдини олади.

Аллергияга мойил бўлган одамлар мавсумий алевленме пайтида эҳтиёт бўлишлари керак.

Бурун бўшлиғи, назофаренкс ва синус тизимининг жарроҳлик касалликлари мавжуд бўлса, бу ҳолатнинг асосий сабабини йўқ қилиш учун ўз вақтида жарроҳлик аралашувидан ўтиш керак.

Назофаренксни безовта қилмаслик учун сиз парфюмерия, тамаки тутунининг ҳиди, бошқа кучли ҳидлар ва ифлосланган ҳаводан қочишингиз, хонани вентиляция қилишингиз ва намлашингиз керак.

Оддий, аммо самарали чоралар постназал томчилар пайдо бўлишининг олдини олишга ёрдам беради."

Сиз ҳар доим ВИТАМЕД Тиббиёт маркази клиникаси мутахассисларига электрон почта орқали сўров юбориш ёки телефон орқали боғланиш орқали ўзингизни қизиқтирган саволларни беришингиз мумкин:
инфо@витамед.уз
(+998 71) 129-81-81
(+998 71) 129-82-82

Қўшимча маълумотлар:
ввв.витамед.уз

Телеграм канали - ҳттпс://телеграм.ме/витамедуз
Тез ёрдам – 1063, (+998 71) 129-00-03

Соғлом бўлинг ва яқинларингизга ғамхўрлик қилинг!