Бош оғриғи: уни қандай даволаш керак?

Бош оғриғи: уни қандай даволаш керак?

Бу ғалати савол бўлиб туюлади: бу салбий! Дунёда бошқача фикрлайдиган ақли расо одам йўқ.

ВИТАМЕД Тиббиёт маркази клиникаси олий тоифали невропатологи, тиббиёт фанлари номзоди, катта илмий ходим Арифджанов Шуҳрат Ҳамиджанович ушбу мақолада бош оғриғининг сабаблари ва текшириш усуллари ҳақида сўзлаб беради.

Ва аслида, биз оғриқни (жисмоний ва маънавий) жароҳатлар, касалликлар, қарилик ва нохуш ҳаётий вазиятлар билан боғлаймиз ва шунинг учун ҳаммамиз ундан тезроқ халос бўлишга интиламиз.

Аммо, бошқа томондан, оғриқ танамизнинг ташқи қопламаларига ва ички органларга янада чуқурроқ зарар этказмаслик учун мўлжалланган энг муҳим табиий ҳимоя механизмидир.

Оғриқнинг сабабини аниқлаш учун энг муҳими, унинг табиати (ўткир ёки зерикарли, ёниш, пулсацияланувчи, портлаш ёки сиқиш, пичоқлаш, кесиш - "ханжар" ва бошқалар), давомийлиги ва частотаси (доимий, даврий, кундузи ёки кечаси, пароксисмал частотаси, давомийлиги, табиати, мавсумий ва бошқалар), бўйин, орқа мия, қорин бўшлиғи, қорин бўшлиғи, қорин бўшлиғи, қорин бўшлиғи, қорин бўшлиғи, қорин бўшлиғи, қорин бўшлиғи, қорин бўшлиғи, қорин бўшлиғи. нурланиш - тананинг қўшни ёки узоқ қисмларига тарқалиши. Оғриқ такрорланса, нима сабабдан пайдо бўлишига ва уни энгиллаштиришга нима ёрдам беришига (фаолиятнинг ўзгариши, тана ва оёқ-қўлларнинг ҳолати, дам олиш, уйқу, иссиқлик ёки совуқлик, дори-дармонлар) эътибор бериш керак.

Масалан, бош оғриғини олайлик. Бош оғриғининг сабаблари жуда кўп. Бош оғриғи мияда, унинг мембраналарида, бошнинг қон томирларида, бош суяги суякларида, унинг юмшоқ тўқималарида содир бўлган ўзгаришлар, шунингдек, бошқа органлар ва тизимларда юзага келадиган турли касалликлар туфайли юзага келиши мумкин. Бош оғриғи инсон танасидаги баъзи ўзгаришларнинг аломати бўлиши мумкин. 

Турли хил этиологияларнинг бош оғриғи учун хавф омиллари:

• неврологик ёки юрак-қон томир касалликлари (шу жумладан гипертензия, остеохондроз ва бошқалар).
• юқумли касалликлар
• интоксикация
• ортиқча иш
• ҳаддан ташқари спиртли ичимликларни истеъмол қилиш
• чекиш
• кескин шовқин
• ёрқин нур
• турли хил ҳидлар ва бошқалар.

Оғриқни сезувчи нерв учлари мияда нотекис тақсимланганлиги сабабли, бош оғриғига бир неча омиллар сабаб бўлиши мумкин:

5. механик (ташқи омилнинг тўғридан-тўғри таъсири ёки интракраниал тузилмаларнинг кучланиши, силжиши, сиқилиши, кенгайиши билан патологик фокус),
5. термал (тана ҳароратининг кўтарилиши, тўғридан-тўғри ҳипотермия ёки бошнинг ҳаддан ташқари қизиши),
5. кимёвий (оғриқ чегарасини камайтирадиган эндоген ва экзоген кимёвий моддаларга таъсир қилиш, масалан, уремия, озиқ-овқат заҳарланиши ва спиртли ичимликлар билан заҳарланиш).

Нерв тугунларининг энг катта қисми бошнинг юмшоқ тўқималарида (тери, мушаклар ва бошқалар), бошнинг юзаки артериялари деворларида (масалан, оксипитал, фронтал, юзаки ва темпорал) жойлашган. Энг сезгир жой дура матердир. Миянинг тагида жойлашган томирлар, шунингдек, артерияларнинг катта шохлари ҳам бош суяги ичидаги оғриқ рецепторлари зонасининг катта қисмини ташкил қилади. 
   Бош оғриғи пайдо бўлиш механизмига кўра қуйидагиларга бўлинади.

• қон томир
• невралгик
• ликородинамик
• психоген
• аралаш

Қон томир мигренли бош оғриғи табиатда пулсацияланади, аста-секин зерикарли ёки босилганда, кўнгил айниши, қусиш билан бирга келади ва кўз олдида қора доғлар пайдо бўлиши мумкин. Ҳужумлар одатда бир томонлама, частотаси ва давомийлиги билан фарқланади, аммо стереотипик характерга эга. Қон томир мигрен бўлмаган бош оғриғи қон томир тонусининг бузилиши оқибатидир, қатъий даврийликка эга эмас, тез-тез пулсацияланувчи, сиқилган, тез тарқалиб кетади ва бошда оғирлик ҳисси билан бирга келади. Ушбу турдаги бош оғриғи мия томирлари этишмовчилиги, қон босимининг кескин ошиши, гипоксик ҳолатлар, углерод оксиди заҳарланиши, нитратлар ва нитритлар қабул қилинганидан кейин, эпилепсия билан оғриган беморларда конвулсив ҳужумдан кейин, спиртли ичимликларни истеъмол қилгандан кейин, кучли аллергик ва анафилактик реакциялар билан пайдо бўлиши мумкин. Қон томирларининг бош оғриғига атеросклероз киради, бу одатда эрталаб кузатилади ва бир неча соат давом этади.

Невралгия билан "электр токи уриши" таъсири, шунингдек, бошнинг орқа қисмидаги йиртиқ ёки ёниш оғриғи кузатилади. Лиқуородинамик тип, мия омурилик суюқлигининг ишлаб чиқарилиши ва айланишининг бузилишидан келиб чиқади, ичкаридан келадиган ўзига хос сиқилиш ҳисси билан тавсифланади. 

Мия ва унинг мембраналарининг яллиғланишли ва яллиғланишсиз касалликларида бош оғриғи бошланғич касалликнинг эрта, асосий ёки ягона белгиси бўлиши мумкин (ўсма, хўппоз, менингит, арахноидит, энсефалит). Касалликнинг дастлабки босқичларида у кўпинча чекланган. Органик волуметрик жараёнлар билан бош оғриғи одатда доимий бўлиб, кўпинча кечаси, эрта тонгда содир бўлади ва бошнинг ҳолати ва жисмоний фаоллиги ўзгариши билан кучаяди. Вақт ўтиши билан у ривожланади. Бош айланиши ва лойқа кўриш каби белгилар пайдо бўлиши мумкин.

Шикастланишдан кейинги бош оғриғи мия шикастланишининг асосий ва доимий белгиларидан биридир. Эрта (дарҳол ёки жароҳатдан кейин биринчи кун ичида пайдо бўлади), кеч (бир неча кундан кейин пайдо бўлади) ва сурункали кеч (2-3 ойдан кейин қайд этилган) бўлиши мумкин. Бош оғриғи даврининг давомийлиги ва унинг интенсивлиги ҳар доим шикастланишнинг оғирлигига, онгнинг бузилишининг чуқурлиги ва давомийлигига ва бошқа неврологик белгиларнинг оғирлигига мутаносиб эмас.

Психоген бош оғриғи депрессия, ҳипокондриакал синдром ва истерия билан оғриган беморларда бошида оғриқ ҳисси. Психоген оғриқ аёлларда кўпроқ кузатилади, қатъийлик билан тавсифланади (камроқ пароксисмал хусусиятга эга) ва табиий равишда стресс, руҳий травма ва ҳиссий таранглик билан боғлиқ.

Доимий бош оғриғи учун уларнинг сабабларини аниқлаш керак. Бурун бўшлиғида ва паранасал синусларда, қулоқда патологик жараёнлар билан нурли бош оғриғи (орбиталарнинг чуқурлигида, пешонада, тожда, оксипитал, қулоқ орқасида) кузатилиши мумкин. Ўткир жараёнларда оғриқ жуда кучли, невралгик ёки пулсацияланувчи характерга эга бўлиши мумкин, бошни эгиш ёки кескин ҳаракатлар билан кучаяди. Вазомотор ринитга зерикарли, портловчи бош оғриғи ҳамроҳ бўлиши мумкин.

Бош оғриғининг сабаби жисмоний ёки руҳий чарчоқ, кўриш органларининг ҳаддан ташқари кучланиши бўлиши мумкин, айниқса унинг камчиликлари кўзойнак, ички органларнинг касалликлари ва бачадон бўйни остеохондрози билан тузатилмаса. Агар бошингиз ортиқча ишдан оғриса, дам олишингиз ва иш кунингизни қайта кўриб чиқишингиз керак. Шамоллатилган хонада ухлаш ва эрталаб энгил жисмоний машқлар одатда бундай оғриқни камайтиради. 

Агар бош оғриғининг сабаби ички органларнинг касалликлари бўлса, биринчи навбатда бу касалликларни даволаш керак.   

Увеит билан кўз олмаси ҳудудида бошланган оғриқ тригеминал невралгия характерини олади, кейин бошнинг ярмига тарқалади, ўткир, ўткир, зерикарли характерга эга, тиш ва қулоққа тарқалади. Рефрактив хатолар, одатда, узоқ вақт кўриш зўриқишларидан кейин (ўқиш, телевизорни узоқ вақт кўриш ва ҳ.к.) бош оғриғи сифатида намоён бўлади.

Анамнезни ўрганишдан ташқари, кенг қамровли текширув ўтказиш керак:

• соматик, неврологик ҳолат (ички органларнинг касалликлари ва органик неврологик белгиларнинг белгиларини аниқлаш);
• офталмологик (фундайни текшириш, кўз ичи босимини ўлчаш);
• Миянинг МРИ (агар керак бўлса, қон томир ёки ангиографик режимлар билан), сервикал ўмуртқа;
• Х-рай (бош оғриғининг шубҳали сабабига қараб): миянинг компютер томографияси, сервикал умуртқа поғонасининг компютер томографияси, паранасал синусларнинг компютер томографияси; компютер орган томографияси кўкрак қафаси, қорин бўшлиғи, тос суяги - сефалгиянинг соматоген табиати шубҳа қилинган бўлса.
• лаборатория ва инструментал (қон ва сийдик синовлари, бир неча кун давомида қон босимини мажбурий ўлчаш, СДС (рангли дуплекс сканерлаш) - бошнинг катта томирларида қон оқимини ўрганиш, реоенсефалография ва бошқалар).

Кенг қамровли текширув бош оғриғининг сабабини аниқлашга ёрдам беради ва асосий касалликка йўналтирилган керакли даволанишни тайинлайди.

Бош оғриғининг сабабини бартараф этмайдиган оғриқ қолдирувчи воситаларни узоқ муддатли ўз-ўзидан қўллаш саломатликка салбий таъсир кўрсатиши мумкин.

Ўз вақтида кенг қамровли текширув ва шифокор билан маслаҳатлашган ҳолда, асосий касаллик учун буюрилган даволаш одатда бош оғриғини йўқ қилади ёки камайтиради.

Сизни қизиқтирган барча саволларни электрон почта орқали сўров юбориш ёки телефон орқали биз билан боғланиш орқали беришингиз мумкин:

инфо@витамед.уз
(+998 71) 129-81-81
(+998 71) 129-82-82

Қўшимча маълумотлар:
ввв.витамед.уз

Телеграм канали - ҳттпс://телеграм.ме/витамедуз
Тез ёрдам – 1063, (+998 71) 129-00-03

Соғлом бўлинг ва яқинларингизга ғамхўрлик қилинг!